در این مطلب می خوانیم : سرانجام ٣٠ ژوئن از راه رسید: ضرب الاجلی که از نوامبر ٢٠١٤ همگان انتظار آن را می کشیدند: تاریخی که با عبور امروز و آرام از کنار آن دیگر هیچ معنای خاصی در تقویم مذاکراتی ایران و ١+٥ نخواهد داشت.
امروز محمد جواد ظریف از تهران به وین بازمی گردد: بازگشتی پس از ٢٤ ساعت و البته با حاشیه ها و گمانه زنی های خبری متفاوت. برخی پرواز ظریف به تهران را برای رایزنی های داخلی می دانند و عده ای نزدیک تر به تیم مذاکره کننده ترجیح می دهند آن را روالی عادی بخوانند. ظریف این بار با علی اکبر صالحی، رییس سازمان انرژی اتمی و حسین فریدون، مشاور ویژه رییس جمهور به وین بازمی گردد.
روسای دستگاه های دیپلماسی ایران و ١+٥ قریب به دو سال است که در بازه های زمانی بسیار نزدیک به هم مذاکرات فشرده حقوقی، سیاسی و فنی را پیش می برند: مذاکراتی که قرار بود امروز در وین نتیجه آن اعلام تفاهمی میان ایران و ٦ کشور مقابل آن در مذاکرات باشد و در سایه آن به ١٢ سال مذاکرات میان ایران و غرب با محوریت پرونده هسته ای پایان داده شود.
با این همه ٣٠ ژوئن یا ١٠ تیر از دست رفت اما مذاکرات در کوبرگ ادامه دارد. پایتخت اتریش هر روز بیش از روزهای گذشته به مهیا شدن برای اعلام توافق نهایی شبیه می شود:از تدابیر شدید امنیتی که اطراف محل مذاکرات را در برگرفته است تا خبرنگارهای رسانه های متفاوت از کشورهای حاضر در گردونه مذاکرات و همچنین دیگر کشورهایی که نمایندگان رسانه ای خود را به وین رسانده اند تا خبر بازشدن دروازه های اقتصادی و سیاسی ایران پس از توافق هسته ای را مخابره کنند.
به استقبال روز موعود در بی خبری
یک روز پیش از ٣٠ ژوئن، چادر خبرنگارها مقابل کوبرگ در سکوت و بی خبری فرو رفته است. جان کری، وزیر امور خارجه امریکا در وین مانده و همتای ایرانی او به تهران رفته است. با رفتن محمد جواد ظریف، دیدارهای هسته ای میان تیم های کارشناسی ایران و ١+٥ و همچنین معاونان وزرای امور خارجه همین کشورها از سر گرفته شد.
یک روز تنفس به وزرا تا شاید نمایندگان آنها در سطوح پایین تر بتوانند متن را تمیزتر کرده و تصمیم گیری نهایی را ساده تر کنند. گفته می شود حتی اگر دیدارهای مدیران سیاسی در چند روز آتی هم به خوبی پیش برود باز هم دو تا سه گره اصلی باقی می ماند که باید به دست وزرا باز شود: گره هایی که ابتدا به اراده ای سیاسی نیازمند است و سپس تصمیمی سیاسی تا بتواند مهم ترین توافق هسته ای نیم قرن گذشته را جامه عمل بپوشاند.
در کوبرگ از اهالی رسانه تا دیپلمات ها همه متقاعد شده اند که باید در همین حد از سکوت و بی خبری از کنار روز ضرب الاجل گذشته و بازی را به چند روز آتی موکول کنند. گفته می شود بازیکنان تمام کارت های خود را به روی میز گذاشته اند و در حال حاضر باید هفت دست به گونه ای این هفت کارت را جابه جا کند که تیم های مذاکره کننده از خوان هفتم هم به سلامت عبور کرده و وارد فاز اجرایی پس از توافق شوند.
فازی که می تواند چندین ماه کار اجرایی و همچنین کشمکش های سیاسی را به دنبال داشته باشد. آنچه در حال حاضر در کوبرگ مشخص است این است که هم ایران و هم ١+٥، توافق را می خواهند.
اراده سیاسی، طرفین را در پشت میز مذاکره و حتی پس از ضرب الاجل زمانی هم در کنار هم نگه داشته است تا توافق هسته ای رقم بخورد: توافقی که می تواند نخستین توافق میان ایران و امریکا پس از بیش از ٣٥ سال باشد و البته توافقی که در سایه آن برنامه هسته ای ایران پس از ١٣ سال مقاومت رسما پذیرفته شده و در سال های آتی روند صعودی را هم بدون در سایه تحریم ها قرار داشتن ادامه خواهد داد.
جنبش مرد کم حرکت آژانس
روز گذشته در حالی که ظریف در سکوت خبری به تهران رفت و امروز هم به مذاکرات ملحق خواهد شد، جان کری در کوبرگ با یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی دیدار داشت. آمانو در این دور از مذاکرات هسته ای میان ایران و ١+٥ عملابه پای ثابتی تبدیل شده است که مانند دیگر مذاکره کنندگان سیاسی به کوبرگ می آید و با وزرای امور خارجه حاضر دیدار کرده و در مقابل فلاش تکراری دوربین خبرنگاران بدون درز اندک اطلاعاتی از محتوای جلسات کوبرگ را ترک می کند.
آمانو را فنی ترین چهره حاضر در مذاکرات در این دور باید دانست. در دورهای پیشین مذاکراتی، ارنست مونیز وزیر انرژی ایالات متحده و علی اکبر صالحی، رییس سازمان انرژِی اتمی ایران هم حضور داشتند. در این دور هم مونیز به همراه جان کری به وین آمد اما در روزهای شنبه و یکشنبه از چهره فنی تیم مذاکره کننده ایران خبری نبود.
گفته می شود که شاید علی اکبر صالحی به همراه محمد جواد ظریف به وین بیاید. در این میان فاصله دیدارهای آمانو با مذاکره کنندگان مختلف در گردونه ایران و ١+٥، نزدیک تر از پیش به هم شده است. در حال حاضر چند گره مهم موجود در مذاکرات به دست آمانو و همکاران وی در آژانس قابل گشایش است.
یکی از اصلی ترین اختلاف ها میان ایران و ١+٥ بحث پاسخ دادن تهران به مطالعات ادعایی طرف مقابل است که از سال ٢٠١١ تا به امروز با عنوان پرطمطراق ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته ای ایران مطرح شده است. آژانس بین المللی انرژی اتمی در چند سال گذشته نتوانسته یا نخواسته با وجود همکاری های مقطعی ایران این پرونده را مختومه اعلام کند و امروز این پرونده به مذاکرات هسته ای ایران با ١+٥ به ارث رسیده است.
مذاکره کنندگان می گویند که تا زمان حل شدن پی ام دی، توافق هسته ای اجرا نخواهدشد. در این فضا حضور آمانو نشان می دهد که آژانس برای برداشتن این مانع به اراده سیاسی دست یافته و به دنبال یافتن راهکاری فنی است. راهکاری که در دل آن مخالفت ایران با صدور مجوز برای بازدید از مراکز نظامی این کشور و همچنین مصاحبه با دانشمندان هسته ای آن لحاظ شده باشد. گذشته از برنامه های هسته ای ایران در گذشته، آمانو دردیدارهای زنجیره ای خود با وزرای امور خارجه کشورهای درگیر در مذاکرات هسته ای با ایران از راهکارهای فنی برای نظارت بر برنامه هسته ای ایران در آینده می گوید و همچنین نحوه نظارت آژانس بر تعهدهای ایران بر اساس برنامه جامع اقدام مشترک.
در این مرحله از مذاکرات هسته ای تنها واژگانی که می تواند گویای فضای حاکم بر مذاکرات باشد در حقیقت تکراری است و به گونه ای خنثی هم انتخاب می شود که راه برای هرگونه تعبیر و تفسیر مسدود شود.
با این همه جان کری پس از دیدار با آمانو، مذاکراتش با وی را خوب توصیف کرد. جان کری که در چند روز گذشته به دلیل گذراندن دوران نقاهت چندان مقابل دوربین خبرنگاران حاضر نمی شود با استفاده از فضای توییتر در خصوص این دیدار توضیحاتی کوتاه داد: دیدار خوبی با آمانو، مدیرکل آژانس داشتم. از او به دلیل فداکاری و فعالیت سختش در طول مذاکرات، سپاسگزاری می کنم.
ورود مرد روس ها به وین
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه امروز به وین می رسد. لاوروف به همراه همتای چینی خود دو وزیر امور خارجه ای بودند که در دو روز نخست حضور ظریف در وین به اتریش نیامدند و فضا را برای رایزنی های وزرایی که ظاهرا اختلاف نظرهای بیشتری با هم دارند، باز گذاشتند.
لاوروف در حالی به وین می آید که طبق برنامه اعلام شده، نخستین میزبان وی جان کری از ایالات متحده است. البته شاید با توجه به حجم اختلاف های حاشیه های میان امریکا و روسیه باید این دیدار را نوعی دوئل میان دو رقیب در روزهای جنگ سرد سیاسی خواند. روسیه از پس از نوامبر ٢٠١٤ که مذاکرات به مدت هفت ماه دیگر تمدید شد تا به امروز در بسیاری از حوزه ها به خصوص در مساله برگشت پذیری تحریم ها با امریکا در این مذاکرات مخالفت کرده است.
احتمالادیدار میان ظریف و لاوروف هم پس از رسیدن هر دو نفر به وین برنامه ریزی خواهد شد. در حالی که گفته می شود وزرای امور خارجه ای که در ٢٤ ساعت گذشته وین را ترک کرده اند دوباره و به توالی خود را به کوبرگ خواهند رساند اما هنوز مشخص نیست که لاوروف پس از دیدارها با همتاهای خود از ایران و روسیه در روز ضرب الاجل به مسکو باز خواهد گشت یا می ماند تا کار را تمام شده ببیند.
همه از تصمیم سخت سیاسی می گویند
آلن ایر، سخنگوی فارسی زبان وزارت امور خارجه امریکا تنها چهره امریکایی است که در میان خبرنگاران ایرانی حاضر می شود و به سوال های متفاوت، پاسخ هایی تقریبا تکراری با نوعی هدف گذاری خاص را می دهد. رسانه های امریکایی از پس از تفاهم لوزان عملابازی تقسیم تقصیر را آغاز کرده اند و هرکدام به نحوی تلاش می کنند بر تغییر موضع مذاکره کنندگان امریکا به نسبت آنچه در لوزان به دست آمد، سایه بیندازند.
آلن ایر مانند مذاکره کنندگان ایران و دیگر کشورها تاکید دارد که شکاف ها همچنان باقی است. وی روند مذاکرات هسته ای را این گونه تشریح می کند: همه طرف ها متعهد به رسیدن به توافق جامع و پایدار هستند. این فرصت کم نظیری است که نباید از دست برود. در دو هفته پیش همه مذاکره کنندگان به طور فشرده و بدون وقفه سخت در تلاش بودند تا اختلافات باقی مانده حل شود. اما اختلافات و شکاف ها که بعضی از آنها عمده است، سرجای خود باقی مانده اند. راه حل های فنی برای این مسائل در دسترس است، اما معلوم است که برای نیل به این مطلوب، یعنی توافقی در چارچوب تفاهم لوزان در چند روز آینده باید تصمیم های سخت سیاسی اتخاذ شود.
آلن ایر در حالی از تصمیم های سخت سیاسی سخن می گوید که محمد جواد ظریف در چند روز اخیر بارها طرف مقابل را به زیاده خواهی متهم کرده و تاکید کرده است که با ایران باید با زبان عزت سخن گفت. آلن ایر همچنین درباره تمدید مذاکرات گفت: نظر ما همچنان رسیدن به توافق پیش از ٣٠ ژوئن است. ممکن است چند روز بیشتر لازم باشد، مثل آن چه در لوزان اتفاق افتاد اما هیچ برنامه ای برای تمدید بلند مدت تر لازم و مطرح نیست.
تمرکز هیات های مذاکره کننده روی کار خود در اتاق مذاکرات است. هر کشوری خطوط قرمز خودش را دارد که توسط حکومتش برای پیشبرد منافع و مصالح ملی ترسیم شده است. آنچه برای رسیدن به آن لازم و کافی است فقط تصمیم های سخت سیاسی است. ما امیدوار هستیم که در چند روز آینده در وین تلاش همه ما برای رسیدن به این هدف مثمرثمر شود.
فرانک والتراشتاین مایر، وزیر امور خارجه آلمان که برای دیدار با ظریف و کری به وین آمده و بازگشته است، در گفت وگو با روزنامه آلمانی ولت ام زونتاگ در این خصوص گفت: هدف ما این است که تا پایان ژوئن به نتیجه برسیم اما برخی مسائل کلیدی هنوز حل نشده باقی مانده است. اگر ایران و قدرت های جهانی نتوانند به یک توافق دست پیدا کنند، این مساله می تواند به یک رقابت تسلیحاتی جدید در منطقه بحران زده خاورمیانه منجر شود.
اما از طرف دیگر یک توافق کمک خواهد کرد تا این کشور (ایران) به جامعه بین الملل بازگردد که برای نسل جوانی که خواستار ارتباط با دیگر کشورهای جهان هستند، سودمند خواهد بود.
هم زمان لوران فابیوس، وزیر خارجه فرانسه نیز برای چندمین بار تاکید کرد که توافق با ایران باید توافقی قرص و محکم باشد که اجازه دستیابی این کشور به سلاح هسته ای را ندهد. رییس دستگاه دیپلماسی فرانسه که شب یکشنبه وین را برای شرکت در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد درباره آب و هوا ترک کرد، روز گذشته طی اظهاراتی در نیویورک گفت: توافق با ایران باید به منظور پیشگیری از دستیابی این کشور یا سایر کشورهای منطقه به سلاح هسته ای، توافقی محکم و استوار باشد.
ما توافق کرده ایم چیزی نگوییم. ما با روسیه و چین همکاری بسیار خوبی در مذاکرات مربوط به ایران داریم. مذاکره کنندگان تعمدا تصمیم گرفته اند برای اتمام مذاکرات هسته ای تاریخ تعیین نکنند. پیشرفت هایی به دست آمده اما این هنوز پایان فرآیند مورد نظر نیست.
بازی رسانه های امریکایی با متن فرضی توافق
فضاسازی های رسانه ای آغاز شده است. به نظر می رسد برخی کشورهای حاضر در مذاکرات بخش هایی از درخواست های خود را از طریق بازوهای رسانه ای خود و خارج از اتاق مذاکرات دنبال می کنند. بلومبرگ در تازه ترین گزارش خود که از سوی هیچ منبع موثق حاضر در مذاکرات هم تایید نشده است ادعا می کند که ایران موافقت کرده است تحریم ها پس از تایید اجرای تعهدات تهران از سوی آژانس، برداشته شود.
در این گزارش با اشاره به اظهارات فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا که دیروز گفت مذاکرات پیشرفت داشته، آمده است: «دو دیپلمات از شش کشور مذاکره کننده با ایران با تاکید بر این پیشرفت، گفتند که این کشور موافقت کرده است تا زمانی که بازرسان سازمان ملل اعمال محدودیت ها (بر برنامه هسته ای ایران) را تایید کنند، برای کاهش تحریم ها منتظر بماند.
قرار است جزییات نهایی در ارزیابی آژانس بین المللی انرژی اتمی از ابعاد احتمالی نظامی فعالیت های هسته ای گذشته ایران، مشخص شود.» این پایگاه بر اساس همین ادعای مطرح شده از سوی دیپلمات های بی نام، نوشته است که با این حساب یکی از موانع که همان خواسته تهران برای لغو فوری تحریم ها همزمان با امضای توافق بود، از میان برداشته شده است.
در بخش دیگری هم از این گزارش در مورد تحریم ها آمده است: «به گفته چند دیپلمات از دو هیات، تحریم ها علیه ایران، از جمله محدودیت ها بر بخش نفت و بانکداری، متناسب با اجرای توافق از سوی ایران، فازبندی می شوند. به گفته آنها، مذاکرات بر سر ترتیب دقیق کاهش تحریم ها و همچنین زمان صدور قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل که توافق را تایید کرده و راه را برای کاهش تحریم ها باز می کند، در حال مذاکره است. «این ادعا در حالی مطرح می شود که پیش از این تهران به صراحت مخالفت خود را با منوط کردن تعهدات طرف مقابل به تایید اقدامات ایران از سوی آژانس، ابراز کرده است.
از سوی دیگر روزنامه نیویورک تایمز نیز در گزارشی به تفسیر موضوعات مهم مذاکرات هسته ای پرداخته و نوشته است که بر اساس ارزیابی مقامات امریکایی، اجرای تعهدات اصلی ایران بین شش ماه تا یک سال زمان می برد. در این گزارش از «زمان گریز حین اجرای توافق و پس از آن»، «بازرسی از همه جا»، «حل مسائل گذشته» و «زمانبندی برداشتن تحریم های اقتصادی» به عنوان مسائل مهم مطرح در گفت وگوها یاد شده است.
به گزارش فارس، دیوید سنگر و مایکل گوردون نویسندگان این مطلب، که جهت گیری های آشکار آنها و بیان مطالب نادرست در گزارش های هسته ای شان گاها اعتراض کارشناسان امریکایی را نیز برانگیخته، در بخش مربوط به زمان گریز، با بیان اینکه تهران به دنبال آن است که پس از انقضای توافق، یعنی دوره حدودا ١٠ ساله ای که در لوزان اعلام شد، به سمت «برنامه هسته ای صنعتی» حرکت کند، نوشته اند: «اما برخی کارشناسان نگران هستند که این امر ایران را در موقعیتی به مراتب بهتر از امروز برای حرکت فوری به سمت بمب قرار می دهد.
تنها همین چشم انداز کافی است تا عربستان سعودی را هم به صرافت دستیابی به سلاح بیندازد. بنابراین آقای (جان) کری (وزیر خارجه امریکا) و تیم مذاکره کننده اش همراه با ارنست مونیز، وزیر انرژی امریکا باید با ایران بر سر اینکه این کشور با چه سرعتی می تواند فعالیت های غنی سازی خود را بین سال های ١١ تا ١٥ توافق، بسط و گسترش دهد، به تفاهم برسند.
همچنین ایران ذیل توافقی با آژانس بین المللی انرژی اتمی موسوم به «پروتکل الحاقی»، باید متعهد شود که هرگونه برنامه ای را برای توسعه توانمندی های هسته ای اش بعد از گذشته ١٠ سال از توافق، از مدت ها قبل (به آژانس) اطلاع دهد. اما این «اطلاعیه ها» گستره فعالیت های این کشور را محدود نمی کند. در پایان گزارش سنگر و گوردون به نحوه برداشته شدن تحریم های ایران اشاره و عنوان شده است که این تحریم ها باید پس از اجرای تعهدات ایران برداشته شوند. به نوشته نیویورک تایمز «ارزیابی مقامات امریکایی این است که برداشتن گام های کلیدی بین ٦ ماه تا یک سال زمان می برد: کاهش شمار سانتریفیوژهای فعال، انبار کردن باقی آنها، کاهش ذخایر اورانیوم ایران، حذف قطعات کلیدی رآکتور آب سنگین و ارایه دسترسی به دانشمندان و اسناد.»
منبع : روزنامه اعتماد
اول ** 1647