بوتاکس (بوتولینوم توکسین نوع A) یکی از پرطرفدارترین روش های زیبایی و درمانی در جهان است که برای کاهش چین وچروک های پیشانی، رفع خطوط اخم و درمان برخی اختلالات چشم مانند بلفارواسپاسم به کار می رود. با وجود ایمنی بالای نسبی، برخی افراد پس از تزریق بوتاکس در ناحیه اطراف چشم دچار سوزش چشم، قرمزی، اشک ریزش و احساس وجود جسم خارجی می شوند.

سوزش چشم بعد از بوتاکس می تواند دلایل متعددی داشته باشد؛ از خشکی ساده چشم تا عوارض جدی تری مانند لاگوفتالموس و زخم قرنیه. شناخت این علت ها به شما کمک می کند تا تصمیم بهتری بگیرید و در صورت لزوم سریع تر به پزشک مراجعه کنید. 

بوتاکس چگونه بر چشم و پلک اثر می گذارد؟

بوتاکس با مسدود کردن آزادسازی استیل کولین در محل اتصال عصب و عضله، انقباض عضلات را کاهش می دهد. وقتی این ماده در ناحیه پیشانی، گلابلار (بین ابروها) یا گوشه های چشم تزریق می شود، عضلات کوچک اطراف چشم ضعیف می شوند.

این عضلات نقش کلیدی در پلک زدن، پخش اشک روی سطح چشم و تخلیه اشک از مجرای اشکی دارند. بنابراین، هرگونه ضعف یا فلج موقت آن ها می تواند تعادل فیلم اشکی را بر هم بزند و منجر به سوزش چشم شود.

همچنین، انتشار تصادفی بوتاکس به عضلات عمقی تر مانند عضله بالابرنده پلک می تواند افتادگی پلک ایجاد کند. شدت و مدت این عوارض معمولاً به دوز تزریق، محل تزریق و مهارت تزریق کننده بستگی دارد.

مهم ترین علت های سوزش چشم بعد از بوتاکس

۱. خشکی چشم و اختلال در فیلم اشکی

شایع ترین علت سوزش چشم بعد از بوتاکس، خشکی چشم است. وقتی عضله اوربیکولاریس اوکولی ضعیف می شود، پلک زدن کامل و مؤثر انجام نمی شود. در نتیجه، اشک به درستی روی قرنیه پخش نمی شود و لایه اشکی سریع تر تبخیر می گردد.

این وضعیت باعث احساس سوزش، خارش، خشکی و جسم خارجی در چشم می شود. در برخی مطالعات، تزریق بوتاکس در ناحیه اطراف چشم می تواند تولید اشک را نیز کاهش دهد. افرادی که از قبل دچار خشکی چشم، بلفاریت یا سندرم شوگرن هستند، بیش از دیگران در معرض این عارضه قرار دارند.

۲. لاگوفتالموس و کراتیت اکسپوژر

لاگوفتالموس به معنای بسته نشدن کامل پلک ها است. اگر بوتاکس به عضلات پلک فوقانی یا تحتانی انتشار یابد، ممکن است پلک نتواند به طور کامل بسته شود، به ویژه هنگام خواب.

در این حالت، قرنیه در معرض هوا قرار می گیرد و دچار خشکی، سوزش، قرمزی و حتی زخم قرنیه (کراتیت اکسپوژر) می شود. این عارضه جدی است و نیاز به مراجعه فوری به چشم پزشک دارد. علائم آن شامل سوزش شدید، درد، حساسیت به نور و تاری دید است.

۳. افتادگی پلک (پتوز) و اختلال در پلک زدن

افتادگی پلک یکی از عوارض شناخته شده بوتاکس در ناحیه گلابلار است. این عارضه زمانی رخ می دهد که بوتاکس به عضله بالابرنده پلک (لواتور) نفوذ کند. پتوز می تواند باعث سنگینی پلک، خستگی چشم و اختلال در پلک زدن شود.

در نتیجه، سطح چشم خشک شده و سوزش ایجاد می شود. پتوز معمولاً موقت است و طی چند هفته تا چند ماه بهبود می یابد، اما در موارد نادر ممکن است به قطره های ویژه یا مداخله پزشکی نیاز داشته باشد.

۴. اکروپیون یا شلی پلک پایین

ضعف عضله اوربیکولاریس در پلک پایین می تواند باعث شلی و چرخش پلک به سمت بیرون (اکروپیون) شود. در این حالت، پلک پایین نمی تواند به درستی به کره چشم بچسبد و اشک به جای تخلیه از مجرای اشکی، روی گونه سرریز می شود.

این وضعیت باعث خشکی سطح چشم، سوزش، اشک ریزش و التهاب می گردد. اکروپیون پس از بوتاکس معمولاً خفیف است، اما در افراد با پوست شل و سن بالا بیشتر دیده می شود.

۵. واکنش آلرژیک یا تحریک شیمیایی

بوتاکس حاوی مواد کمکی مانند آلبومین انسانی، سالین و گاهی مواد نگهدارنده است. برخی افراد ممکن است به این ترکیبات حساسیت داشته باشند. واکنش آلرژیک معمولاً با قرمزی، سوزش، تورم پلک و خارش همراه است و ممکن است چند ساعت تا چند روز پس از تزریق ظاهر شود.

اگر سوزش چشم با علائمی مانند کهیر، تورم شدید یا تنگی نفس همراه باشد، باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ زیرا ممکن است نشانه واکنش آنافیلاکتیک باشد.

۶. آسیب یا تحریک قرنیه هنگام تزریق

در برخی موارد، تزریق نادرست یا بی دقتی در ناحیه اطراف چشم می تواند به تحریک مکانیکی یا شیمیایی قرنیه منجر شود. وجود مواد نگهدارنده در محلول بوتاکس یا تماس اتفاقی آن با سطح چشم می تواند سوزش فوری ایجاد کند. رعایت اصول استریل و تزریق توسط پزشک مجرب، احتمال این عارضه را به حداقل می رساند.

۷. عفونت یا التهاب ثانویه

به ندرت، تزریق بوتاکس می تواند زمینه ساز عفونت موضعی یا التهاب پلک شود. در این حالت، سوزش چشم با قرمزی، تورم، ترشح چرکی و درد همراه است. این وضعیت نیاز به درمان آنتی بیوتیکی دارد و نباید نادیده گرفته شود.

علائم هشداردهنده ای که باید جدی بگیرید

سوزش خفیف و موقت چشم پس از بوتاکس معمولاً طبیعی است و طی چند روز بهبود می یابد. اما در صورت مشاهده علائم زیر، حتماً به چشم پزشک مراجعه کنید:

• درد شدید چشم یا احساس فشار در کره چشم

• تاری دید یا دوبینی پایدار

• افتادگی واضح پلک که در میدان دید اختلال ایجاد می کند

• قرمزی و ترشح چرکی از چشم

• حساسیت شدید به نور که با قطره معمولی بهبود نمی یابد

• عدم بسته شدن کامل پلک هنگام خواب

این علائم ممکن است نشانه زخم قرنیه، عفونت یا عوارض جدی تری باشند که نیاز به درمان فوری دارند.

راه های درمان سوزش چشم بعد از بوتاکس

درمان سوزش چشم بستگی به علت زمینه ای دارد. در موارد خفیف، اقدامات زیر معمولاً کافی است:

استفاده از قطره های اشک مصنوعی

قطره اشک مصنوعی بدون مواد نگهدارنده، رایج ترین و مؤثرترین راه برای کاهش سوزش و خشکی چشم است. در صورت خشکی شدید، ممکن است پزشک پماد چشمی شبانه تجویز کند.

کمپرس سرد یا گرم

کمپرس سرد می تواند تورم و قرمزی را کاهش دهد، در حالی که کمپرس گرم به بهبود عملکرد غدد چربی پلک کمک می کند. انتخاب نوع کمپرس را با پزشک خود مشورت کنید.

قطره های ضدالتهاب یا آنتی بیوتیک

در صورت وجود التهاب یا عفونت، چشم پزشک ممکن است قطره های استروئیدی یا آنتی بیوتیکی تجویز کند. هرگز خودسرانه از این داروها استفاده نکنید.

بستن پلک یا استفاده از چسب مخصوص شب

در موارد لاگوفتالموس خفیف، بستن پلک با چسب ضدحساسیت هنگام خواب از خشکی و سوزش شبانه جلوگیری می کند.

تزریق قطره آپراکلونیدین برای پتوز

برای افتادگی پلک ناشی از بوتاکس، برخی پزشکان قطره آپراکلونیدین تجویز می کنند که می تواند به طور موقت عضله مولر را تحریک کرده و پلک را بالا ببرد.

راه های پیشگیری از سوزش چشم بعد از بوتاکس

• انتخاب پزشک مجرب: تزریق بوتاکس باید توسط متخصص پوست یا چشم پزشک با تجربه انجام شود.

• اطلاع رسانی سابقه پزشکی: اگر سابقه خشکی چشم، جراحی چشم یا حساسیت دارید، حتماً به پزشک بگویید.

• پرهیز از مالش چشم: پس از تزریق، حداقل ۴ تا ۶ ساعت به ناحیه چشم دست نزنید و آن را ماساژ ندهید.

• عدم استفاده از لنز تماسی: تا ۲۴ ساعت پس از تزریق از لنز استفاده نکنید.

• رعایت مراقبت های پس از تزریق: از دراز کشیدن، ورزش سنگین و سونا تا ۲۴ ساعت خودداری کنید.

• معاینه پیش از تزریق: اگر دچار خشکی چشم هستید، ابتدا آن را درمان کنید و سپس بوتاکس بزنید.

چه مدت سوزش چشم بعد از بوتاکس ادامه دارد؟

سوزش خفیف چشم پس از بوتاکس معمولاً بین چند روز تا دو هفته بهبود می یابد. عوارضی مانند پتوز و لاگوفتالموس ممکن است تا چند هفته تا سه ماه ادامه داشته باشند، زیرا اثر بوتاکس به تدریج از بین می رود.

اگر سوزش چشم بیش از دو هفته ادامه یافت یا شدت آن افزایش پیدا کرد، باید حتماً به چشم پزشک مراجعه کنید. در برخی موارد نادر، ممکن است اثر بوتاکس بیش از شش ماه باقی بماند و نیاز به درمان تخصصی تر داشته باشد.