برندکان نوبل شیمی ۲۰۲۶ روز چهارشنبه، ۱۵ مهر اعلام شدند.

آکادمی سلطنتی علوم سوئد جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۲۶ را به هنری بی.کاگان، شیمیدان فرانسوی و کِنسو سوای، شیمیدان ژاپنی به خاطر کشف اثرات غیرخطی و خودکاتالیز در سنتز آلی نامتقارن اهدا کرد.

برخی مولکول‌ها، مانند اسید‌های آمینه، به صورت دو نوع وجود دارند که تصویر آینه‌ای یکدیگر هستند؛ با این حال، موجودات زنده تنها یکی از این تصاویر آینه‌ای را دارند.

چگونگی بروز چنین عدم تقارن شیمیایی مدت‌ها برای شیمیدانان یک راز بود؛ هنری بی. کاگان و کنسو سوای به خاطر کشف راه حلی برای این معما، جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ را دریافت کردند.

شیمی حیات چیزی است که شیمیدانان آن را هوموکایرال می‌نامند، برگرفته از کلمات یونانی به معنای «یکسان» و «دست»؛ مانند دست‌ها، همه اسید‌های آمینه به صورت دو نوع آینه‌ای وجود دارند، اما تنها یکی از آنها در پروتئین‌های سلول‌های افراد یافت می‌شود؛ دیگری به ندرت در طبیعت یافت می‌شود.

برای مدت طولانی، شیمیدانان در این فکر بودند که هوموکایرال چگونه می‌تواند ظاهر شود؛ وقتی آنها شروع به آزمایش واکنش‌های شیمیایی کردند که می‌توانند دو مولکول آینه‌ای تشکیل دهند، همیشه نسبت‌های مساوی از هر دو را در لوله‌های آزمایش خود به دست می‌آوردند.

با این حال، شیمی‌دانان تلاش کردند تا تنها یکی از این تصاویر آینه‌ای را تولید کنند، زیرا در توسعه مولکول‌هایی که با موجودات زنده تعامل دارند -مانند داروسازی- تنها یک تصویر آینه‌ای اثر مطلوب را خواهد داشت.

جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ به اکتشافاتی اختصاص داده شده است که شیمی‌دانان را قادر ساخته است تا واکنش‌های شیمیایی منجر به هوموکایرالیتی را هدایت کنند.

• بیشتر بخوانید:
• نوبل ۲۰۲۶/ برنده نوبل فیزیک معرفی شد
• نوبل ۲۰۲۶/ برندگان نوبل پزشکی اعلام شدند

هاینر لینکه، رئیس کمیته نوبل شیمی می‌گوید: هنری کاگان و کنسو سوای راه حلی برای یک راز شیمیایی که بیش از یک قرن قدمت دارد، ارائه داده‌اند: اینکه چگونه هوموکایرالیتی می‌تواند خود به خود ظاهر شود؛ واکنش‌های شیمیایی که آنها توسعه داده‌اند، دیدنی هستند.

هنری کاگان اولین گام تعیین‌کننده را در سال ۱۹۸۶ برداشت، زمانی که روش جدیدی برای دستکاری واکنش‌های شیمیایی کشف کرد. این به او اجازه داد تا مازاد بیشتری از یکی از تصاویر آینه‌ای نسبت به آنچه قبلاً تصور می‌شد، ایجاد کند.

کنسو سوای گام بعدی را برداشت. در سال ۱۹۹۵، یک نشریه کلیدی شرح می‌دهد که چگونه او اولین واکنش شیمیایی را که پتانسیل هوموکایرال بودن را داشت، طراحی کرد. در سال ۲۰۰۳، او سرانجام موفق شد. او واکنشی را ارائه داد که در آن تنها یکی از دو تصویر آینه‌ای ممکن تشکیل می‌شد. به جز خود حیات، هیچ کس قبلاً به این دستاورد دست نیافته بود.

به لطف هنری کاگان و کنسو سوای، اکنون می‌دانیم که چگونه هموکایرالیتی می‌تواند پدیدار شود؛ اکتشافات آنها برای شیمیدانانی که واکنش‌هایی را برای ساخت دارو‌ها طراحی می‌کنند، تعیین‌کننده بوده است.

انتهای پیام/