ازبکستان و پایان میراث به جای مانده از اتحاد جماهیر شوروی
چه کسی جانشین کریم اف می شود؟
صاحبخبر - گروه بین الملل-اخبار ضد و نقیض درباره وضعیت سلامت اسلام کریم اف رئیسجمهور ازبکستان در حالی منتشر می شود که تحلیل گران معتقدند پس از او، این کشور آسیای میانه با خلاء رهبری مواجه خواهد بود. روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی پیرامون گزینههای جانشینی اسلام کریم اف می نویسد: احتمال تکرار سناریو ی برژنف برای کریم اف اسلام کریماف، رئیسجمهوری ازبکستان که بیش از 25 سال است بر این کشور منزوی آسیای میانه حکمرانی میکند طبق گفته دختر کوچکش در پی سکته در بیمارستان بستری شده است. در همین حال عصر دوشنبه وبسایت ازبک "فرغانه" که از 2005 فعالیت آن در داخل ازبکستان ممنوع شده است، به نقل از منابعی در خارج از دولت گزارش داد که کریماف عصر همان روز درگذشته است. این خبر به صورت گستردهای در پایگاههای خبری مستقل در روسیه انتشار یافت. با این حال هیچگونه تاییدیه رسمی صورت نگرفته و پایگاههای روسی از جمله خبرگزاری دولتی ریانووستی به نقل از منابع دولتی نامشخص در ازبکستان گزارش داد که اسلام کریماف هنوز زنده است و شرایط جسمانیاش ثابت شده است. شبکه تلویزیونی دولتی ازبکستان اصلا به این اخبار اشارهای نکرده و همانند گذشته اسلام کریماف را رهبری فعال نشان داد. دانیل کیسلوف، سردبیر فرغانه مستقر در مسکو گفت که "سناریوی برژنف" غیر محتمل نیست. اشاره او به مرگ لئونید برژنف، سیاستمدار و دبیرکل کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۸۲ بود که مرگش با تاخیر اعلام شد. نقش پر رنگ سرویس امنیتی در ازبکستان طبق قانون اساسی ازبکستان، پس از مرگ اسلام کریماف، رئیس سنای ازبکستان برای سه ماه کنترل کشور را در دست میگیرد تا تدارکات برگزاری انتخابات ریاست جمهوری جدید فراهم شود. انتخابات ریاست جمهوری در ازبکستان همواره با نتایج مشخصی همراه بوده است. با توجه به اینکه کریماف 78 ساله پسر و یا جانشین مشخصی ندارد و به شدت هم بیمار است و یا حتی درگذشته است، توجهها فورا به این مسئله جلب میشود که چه کسی قرار است جانشین او شود. سردبیر وبسایت فرغانه مستقر در مسکو گفت: این مسئلهای است که اکنون همه را نگران کرده است. اینکه هیچ جانشینی نباشد، احتمالا سبب میشود که پلیس مخفی به عنوان قدرت مرکزی در این کشور تعیین شود. اسلام کریماف سیستم قدرت بسیار باثباتی ایجاد کرده است که بر پایه قدرت سرویسهای امنیتی است. صرف نظر از اینکه چه کسی شخصیت اصلی در این کشور است، قدرت واقعی در دستان سرویسهای امنیتی خواهد بود. جانشینان احتمالی کریم اف سالها مردم گمان میکردند که اسلام کریماف دختر بزرگش گلنار کریماف 44 ساله را که تاجر، دیپلمات، خواننده پاپ و طراح است و سال 2013 پس از اتهامات ارتشاء از شکوهش کم شد، به عنوان جانشین تعیین کند. این در حالی است که از او در اسناد دیپلماتیک فاش شده آمریکا به عنوان "بارون سارق" و "نامحبوبترین فرد" در این کشور یاد شده است. گلنار کریماف در پی تحقیقات در اروپا و آمریکا به ظن دریافت صدها میلیون دلار رشوه در ارتباط با مجوزهای تلکام در ازبکستان از دید انظار عمومی خارج شده است. سال 2014 فاش شد که او دستکم یکسال در حبس خانگی بوده است و چندین تن از افراد وابسته به او دستگیر و زندانی شدهاند. گمان میرود همسر کریماف، تاتیانا کریماف و رستم اینویاتوف، رئیس پلیس مخفی ازبکستان نفوذ بالایی برای تعیین جانشین داشته باشند اما احتمال اینکه شخصا این پست را به دست بگیرند، اندک است. شوکت میرضیایف، نخستوزیر ازبکستان هم که متحد کرملین محسوب میشود، در کنار رستم عظیماف، معاون نخستوزیر و وزیر دارایی جزو گزینههایی هستند که بیشترین اجماع روی نامزدی آنها وجود دارد. کریم اف میراث شوروی برای ازبکستان اسلام کریماف در سال 1989 اولین بار برای رهبری ازبکستان که هنوز بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بود، تعیین شد و پس از فروپاشی شوروی در 1991 در انتخابات پیروز شد و کارش را در پست ریاست جمهوری ادامه داد. او از پیش برای حذف تمام اپوزیسیون سیاسی، رسانههای خبری آزاد و سازمانهای حقوق بشری از طریق کشتارها، حبس و یا تبعید برنامهریزی کرده بود. در بدنامترین قسمت، صدها غیرنظامی از جمله زنان و کودکان سال 2005 همزمان با اعتراض به مشکلات اجتماعی و اقتصادی در شهر اندیجان با شلیک گلوله از پای درآمدند. این کشتار موجب شد تا اروپا و ایالات متحده آمریکا برای مدتی از اسلام کریماف فاصله بگیرند و آمریکا هم تحریمهای نظامی اعمال کرد. اما ازبکستان یک منبع حیاتی برای نیروهای غربی محسوب میشود که از دولت افغانستان علیه طالبان حمایت میکنند؛ بنابراین روابط مجددا ظرف چند سال احیا شد و باثبات باقی ماند. استیو اسواردلو، مدیر بخش تحقیقات آسیای میانه در دیدهبان حقوق بشر میگوید: کریماف به عنوان انسانی حیلهگر و مستبدترین حاکم خودکامه نه تنها در فضای پس از شوروی بلکه در سراسر جهان شناخته میشود. ثبات در ازبکستان به عنوان تقاطع آسیای میانه برای روسیه، چین و ایالات متحده آمریکا اهمیت دارد. برخی از ازبکها هم در میان شبهنظامیان داعش در خاورمیانه دیده شدند اما آنها تهدید داخلی چندان بزرگی به حساب نمیآیند.∎