صاحب‌خبر - گروه بازرگانی- واکنش برخی ایرانی‌ها در برابر سفارت عربستان و به آتش کشیدن ساختمان سفارت این کشور در تهران کافی بود تا این کشور روابط دیپلماتیک خود با ایران را قطع کند. به دنبال این اتفاق بحرین، سودان و جیبوتی هم نسبت به قطع روابط با ایران اقدام کردند. امارات نیز روابط سیاسی با ایران را از سفیر به کاردار تقلیل داد. اما به نظر می‌رسد عربستان به این راحتی‌ها دست‌بردار این موضوع نیست و سایر کشورهای منطقه را نیز وادار به قطع ارتباط با ایران خواهد کرد.
اما در حالی که عربستان و کشورهای منطقه روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع کرده‌اند به نظر می‌رسد این اتفاق بر روابط اقتصادی ایران با این کشورها تاثیرگذار باشد.
به‌طور کلی تنش در روابط سیاسی میان دولت‌ها اثرات منفی بر روابط اقتصادی و تجاری خارجی فی‌مابین دارد اما شدت این تاثیر، وابسته به سطح و نوع روابط اقتصادی و تجاری میان کشورها از یک سو و ابعاد تنش سیاسی از سوی دیگر متفاوت است. در زیر نگاهی می‌کنیم به وضعیت تجارت خارجی ایران با کشورهایی که اقدام به قطع روابط خود با ایران کرده‌اند.
ایران و عربستان
تبادلات تجاری و بازرگانی ایران با عربستان بسیار کم است و از طرفی معاملاتی که صورت می‌گرفت نیز بیشتر از طریق کشورهای واسطه بود. با توجه به اینکه بیشتر صادرات ایران به عربستان، خشکبار بوده با قطع روابط بین دو کشور تغییرات چندانی را در این زمینه شاهد نخواهیم بود.
مبادلات تجاری ما با این کشور از طریق کویت، دوبی و در بعضی مواقع از طریق کشور عمان صورت می‌گرفت بنابراین با قطع ارتباط، این تبادلات می‌تواند از طریق این کشورها ادامه داشته باشد.
ایران و امارات
روابط تجاری ایران با امارات در چارچوب صادرات مجدد از یک طرف و محسوب شدن این کشور به عنوان یکی از مبادی اصلی وارداتی ایران تعریف می‌شود که هرگونه اختلال در این بخش از روابط اگرچه ممکن است روند صادرات و واردات کشور را با برخی محدودیت‌ها و افزایش هزینه‌ها مواجه کند ولی باعث محروم شدن امارات از درآمدهای حاصل از این مبادلات خارجی ایران خواهد شد.
البته به نظر می‌رسد در این مورد هم کاهش سطح روابط دیپلماتیک تاثیر عمده‌ای بر روابط تجاری نگذارد.
امارات جزو بزرگ‌ترین شرکای تجاری ایران است و سطح روابط دو کشور در سال‌های اخیر بیشتر نیز شده است. به عبارت دیگر ایران در این سال‌ها همواره از کشور امارات به عنوان بندرگاهی برای ورود کالاهای سایر کشورها به خود استفاده می‌کرده و بسیاری از کالاها از طریق امارات به ایران صادرات مجدد می‌شدند.
در سال گذشته امارات به بزرگ‌ترین صادرکننده به ایران تبدیل شد که بر اساس آمار گمرک در سال گذشته 3774 قلم کالا به ارزش بیش از 11 میلیارد دلار از امارات به ایران وارد شده است. اما در مقابل، ایران نیز توانسته صادرات خوبی به این کشور داشته باشد و امارات نیز به یکی از مقاصد مهم صادراتی تولیدکنندگان ایرانی تبدیل شده است.
در سال گذشته میزان صادرات به این کشور 1007 قلم کالا به ارزش بیش از چهار میلیارد دلار بوده است.
شاید این موضوع یکی از دلایلی باشد که امارات روابط خود را با ایران به‌طور کامل قطع نکرده است واضح است که در صورت قطع ارتباط دو کشور، ایران مشکلات بسیار زیادی از بابت واردات پیدا خواهد کرد اما این امر را نیز نباید نادیده گرفت که قطعا امارات نیز علاقه‌مند نیست تجارت 30 میلیارد دلاری خود با ایران را از دست بدهد، به ویژه که این کشور از مهم‌ترین مقاصد گردشگران ایرانی است و سالانه درآمد زیادی از این طریق به دست می‌آورد.
تجارت ایران و عمان
در این میان روابط تجاری ایران و عمان بیش از سایر کشورهای منطقه است و می‌توان این کشور را بعد از امارات، بهترین شریک ایران در منطقه دانست.
در تجارت با عمان نیز کفه ترازوی صادرات به نفع ایران سنگینی می‌کند و تراز تجاری ایران در این مبادلات بیش از 200 میلیون دلار مثبت است. ایران در سال گذشته توانسته 283 قلم کالا به ارزش بیش از 300 میلیون دلار به عمان صادر کند و در مقابل 71 میلیون دلار در قالب 127 قلم کالا از این کشور وارد کند.
محصولات فولادی باز هم در صدر اقلام صادراتی ایران به عمان هستند و سهم حیوانات زنده نیز در این میان بالاست. به این ترتیب در صورت قطع ارتباط اقتصادی این کشور، تولیدکنندگان فولاد و دامپروران باید به فکر بازار جایگزینی برای محصولات خود باشند.
تجارت ایران و کویت
به گزارش ایسنا، کویت نیز یکی دیگر از شرکای تجاری ایران در منطقه است که قطعا عربستان روی آن برای قطع روابط با ایران فشار وارد خواهد کرد.
این کشور از بزرگ‌ترین مشتریان سیمان ایران است و مانند سایر کشورهای منطقه علاقه‌مندی خاصی به واردات حیوانات زنده از ایران دارد به‌طوری که بیش از 73 میلیون دلار از صادرات ایران به این کشور تنها مربوط به حیوانات زنده است.
از سوی دیگر ایران نیز حجم عمده‌ای از وسایل نقلیه موتوری را از طریق این کشور وارد می‌کند و در نهایت مجموع مبادلات تجاری این دو کشور در سال گذشته به حدود 260 میلیون دلار رسیده که از این میان 197 میلیون دلار سهم ایران و 63 میلیون دلار سهم کویت است.
تجارت ایران و بحرین
تجارت بحرین با ایران شکل جالبی دارد اما در نهایت می‌توان سود بحرین را بیش از ایران دانست، چراکه در روابط میان این دو کشور، تراز تجاری ایران به شدت منفی است.
صادرات 222 قلم کالا در سال گذشته به بحرین تنها 10 میلیون دلار برای ایران درآمدزایی داشته این در حالی است که بحرین با ارسال تنها 19 قلم کالا به ایران درآمدی 328 میلیون دلاری را نصیب خود کرده است. البته دلیل اصلی این تفاوت واردات 280 میلیون دلاری سنگ‌آهن به هم فشرده‌شده از بحرین به ایران است که با توجه به افزایش عرضه و کاهش تقاضای سنگ‌آهن در بازار جهانی و کاهش قیمت جهانی این ماده، ایران به راحتی می‌تواند آن را از کشور دیگری تهیه کند و دچار مشکلی هم نشود.
البته روغن‌های سبک به جز بنزین و سیستم صوتی خودرو نیز از دیگر کالاهای مهمی است که از بحرین به ایران وارد می‌شود.
حالا بحرین به عنوان استان چهاردهم عربستان روابط خود را با ایران قطع کرده. باید دید که آیا علاوه بر روابط دیپلماتیک، قصد قطع روابط اقتصادی و تجاری را هم دارد یا خیر؟
تجارت ایران و قطر
قطر هنوز تصمیمی درباره قطع روابط با ایران نگرفته و مسوولان این کشور نیز اظهارنظری در این باره نکرده‌اند، هر چند بعید به نظر می‌رسد قطر بخواهد ارتباط خود را با ایران قطع کند اما به‌طور کلی حجم مبادلات تجاری این دو کشور نیز خیلی زیاد نیست و به کمی بیشتر از 100 میلیون دلار می‌رسد که البته در این میان سهم ایران از صادرات بسیار بیشتر از واردات است.
عمده صادرات ایران به قطر را محصولات معدنی، انواع کفپوش، زعفران و پسته تشکیل می‌دهد و البته بخشی از این صادرات نیز مربوط به حیوانات زنده است که در مجموع حجم صادرات در سال گذشته به کشور قطر به بیش از 89 میلیون دلار رسیده است. از سوی دیگر میزان واردات از قطر در همین مدت نیز حدود 18 میلیون دلار بوده که مهم‌ترین کالاهای وارداتی از این کشور محصولات خونی و مکمل‌های دارویی بوده است. از طرف دیگر این وضعیت می‌تواند برای قطر یک فرصت تلقی شود چراکه این کشور با عربستان رقابت اقتصادی دارد و ایران می‌تواند با استفاده از این فرصت، صادرات خود را به قطر گسترش دهد.
همان‌طور که مشخص است کشورهای حاشیه خلیج‌فارس روابط تجاری خوبی با ایران دارند و می‌توان آن را فرصت طلایی برای افزایش صادرات غیرنفتی ارزیابی کرد اما با توجه به اینکه این کشورها نیز با توجه به شرایط ویژه جغرافیایی ایران و نزدیک بودن به این کشور، سود خود را از تجارت با ایران به بهترین شکل ممکن به جیب می‌زنند اگر تصمیم بگیرند روابط اقتصادی‌شان با ایران را قطع کنند قطعا خودشان هم از زیان‌دیدگان این اقدام خواهند بود.∎