گروه تجارت  
باتوجه به شهادت شيخ «باقرالنمر» توسط آل‌سعود، چندي پيش واكنش برخي هموطنانمان در برابر سفارت عربستان شدت گرفت و اين كشور روابط ديپلماتيك خود با ايران را قطع كرد. بعد از عربستان كشورهاي حاشيه خليج‌فارس نيز در حمايت از اين كشور، سطح همكاري‌هاي خود با ايران را تغيير دادند؛ به گونه‌يي كه امارات روابط سياسي با ايران را از سفير به كاردار تقليل داد و قطر و كويت نيز از كاهش روابط خبر دادند. بحرين و جيبوتي و سودان نيز به تبعيت از عربستان، روابط خود را با ايران قطع كردند. در اين شرايط، قطع و كاهش روابط با ديگر كشورها بالطبع بر روابط تجاري آن كشورها با ايران نيز تاثيرگذار است و بررسي مسير اين تاثيرگذاري از محورهاي گزارش پيش‌روست.

  تجارت 172ميليون دلاري با عربستان
آمارهاي گمرك ايران از تجارت ۱۷۲ميليون دلاري ايران و عربستان سعودي در ۸ ماهه ابتداي سال جاري حكايت دارد؛ به‌طوري كه از اين رقم، 40.2ميليون دلار به واردات و 132.2ميليون دلار به صادرات ايران به اين كشور اختصاص دارد. بر اين اساس بيشتر ميزان صادرات ايران به عربستان مربوط به محصولات فولادي است كه رقم صادرات اين محصولات به حدود 95ميليون دلار مي‌رسد، اين در حالي است كه ايران در همين مدت موفق شده بيش از يك ميليارد و 500ميليون دلار محصولات فولادي خود را به ساير كشورها صادر كند و اين رقم تنها بخش كوچكي از صادرات فولاد ايران است كه البته مي‌توان پيش‌بيني كرد كه با توجه به پايين‌بودن قيمت فولاد ايران و كيفيت خوب آن، عربستان از قطع اين همكاري بيش از ايران ضرر مي‌كند.

  تجارت 15ميليارد دلاري با امارات
اما برخلاف عربستان، امارات جزو بزرگ‌ترين شركاي تجاري ايران است و سطح روابط دو كشور در سال‌هاي اخير بيشتر نيز شده است. در سال گذشته، امارات به بزرگ‌ترين صادركننده به ايران تبديل شده و بر اساس آمار گمرك، در سال گذشته 3774 قلم كالا به ارزش بيش از11ميليارد دلار از امارات به ايران وارد شده و اما در مقابل، ايران نيز توانسته صادرات خوبي به اين كشور داشته باشد. در سال گذشته، ميزان صادرات به اين كشور 1007قلم كالا به ارزش بيش از 4ميليارد دلار بوده است. شايد اين موضوع يكي از دلايلي باشد كه امارات روابط خود را با ايران به‌طور كامل قطع نكرده و واضح است كه امارات علاقه‌مند نيست تجارت 15ميليارد دلاري خود با ايران را از دست بدهد. همچنين تراز تجاري ايران و امارات نشان مي‌دهد در اين مدت رقم واردات ايران از اين كشور 6.7ميليارد دلار و صادرات ايران به امارات 3.4ميليارد دلار بوده است.

  تجارت 338ميليون دلاري بحرين با ايران
تجارت بحرين با ايران هم در نوع خود، شكل جالبي دارد اما در نهايت، مي‌توان سود بحرين را بيش از ايران دانست، چراكه در روابط ميان اين دو كشور، تراز تجاري ايران به‌شدت منفي است. چنانچه صادرات 222 قلم كالا در سال گذشته به بحرين تنها 10ميليون دلار براي ايران درآمدزايي داشته و اين در حالي است كه بحرين با ارسال تنها 19 قلم كالا به ايران درآمدي 328ميليون دلاري را نصيب خود كرده است. در همين حال، واردات ايران از بحرين در ۸ ماهه اول امسال در حالي به بيش از 66.4ميليون دلار رسيده كه رقم صادرات ايران به اين كشور در اين مدت 6.3 ميليون دلار اعلام شده است.

  حجم تجاري 107ميليون دلاري با قطر
كشور قطر هنوز تصميمي درباره قطع روابط با ايران نگرفته و مسوولان اين كشور نيز اظهارنظري در اين باره نكرده‌اند؛ هر چند كه بعيد به نظر مي‌رسد، قطر بخواهد ارتباط خود را با ايران قطع كند اما به‌طور كلي، حجم مبادلات تجاري اين دو كشور نيز خيلي زياد نيست. در مجموع، حجم صادرات در سال گذشته به كشور قطر به بيش از 89ميليون دلار رسيده است. از سوي ديگر ميزان واردات از قطر در همين مدت نيز حدود 18ميليون دلار بوده است. از طرف ديگر اين وضعيت مي‌تواند براي قطر يك فرصت تلقي شود، چراكه اين كشور با عربستان رقابت اقتصادي دارد و ايران مي‌تواند با استفاده از اين فرصت، صادرات خود را به قطر گسترش دهد.

  تجارت 260ميليون دلاري با كويت
همچنين كويت نيز يكي ديگر از شركاي تجاري ايران در منطقه است كه قطعا عربستان روي آن براي قطع روابط با ايران فشار وارد خواهد كرد. مجموع مبادلات تجاري اين دو كشور در سال گذشته به حدود 260 ميليون دلار رسيده كه از اين ميان 197ميليون دلار سهم ايران و 63ميليون دلار سهم كويت است. در همين راستا، در 8 ماهه امسال نيز، 22ميليون دلار واردات از كويت صورت گرفته و در مقابل، 160ميليون دلار صادرات به اين كشور صورت گرفته است.

  سهم 5درصدي شوراي همكاري خليج‌فارس
در همين راستا؛ براساس آمارهاي بانك جهاني در سال۲۰۱۴، فقط ۵درصد كالاهاي صادراتي ايران به كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج‌فارس رفته كه شامل ۲درصد به عربستان، ۲درصد به امارات و يك‌درصد به عمان بوده است. براساس اين گزارش، ايران از زمان تحريم‌هاي امريكا و كشورهاي غربي، براي واردات كالا متكي به امارات و چين بوده است. بنا بر گزارش بانك جهاني، سهم واردات كالا به ايران از امارات از 14درصد در سال2000 به 39درصد در سال2014 رسيد. در همين حال، بررسي روابط تجاري ايران با اين ۶كشور عرب‌زبان در ۸ماهه ابتداي امسال نشان مي‌دهد در اين مدت ميزان واردات ايران از كشور جيبوتي تنها ۲۲هزار و ۶۶دلار در مقابل واردات ۱۳ميليون و ۵۰هزار و ۳۵۶دلار بوده است. در اين مدت، درحالي واردات ايران از سودان به رقمي بالغ بر ۳۷ميليون و ۶۵۶هزار دلار رسيده كه صادرات ايران به سودان ۱۸۱هزار و ۶۳۲دلار گزارش شده است.

  عراق درصدد افزايش تراز تجاري با ايران
 در همين حال اما، ظاهرا عراق جزو آن دسته از كشورهاي عربي است كه به‌دليل تشابهات مذهبي، همچنان ايران را جزو بهترين شركاي سياسي و تجاري خود مي‌داند. باوجود كاهش واردات عراق و كم شدن تقاضاي بازار، عراق به‌عنوان دومين طرف تجاري ايران در 9ماهه امسال چهار ميليارد و 248ميليون دلار از كالاهاي صادراتي كشورمان را به خود اختصاص داده كه 17.4درصد از ارزش صادرات كشورمان را در برمي‌گيرد و نسبت به عملكرد مدت مشابه سال گذشته نه تنها كاهش نداشته بلكه 2درصد رشد داشته است. در همين راستا، رييس سازمان توسعه تجارت گفت: هم‌اكنون بسياري از شركت‌هاي ايراني در عراق فعال هستند، با وجود اين وزير صنعت، معدن و تجارت ايران در ديدار با همتاي عراقي خود دستور افزايش همكاري‌ها را صادر كرد و سازمان توسعه تجارت نيز در اين مسير گام‌هاي بلندي برداشته است. ازسوي ديگر، «محمدجاسم عامري» مدير نمايشگاه‌هاي بغداد گفت: ما با كشورهاي حاشيه خليج‌فارس هيچ ارتباطي نداريم و به همين دليل معتقديم حضور ايران در عراق بيش از هر زماني الزامي است.

  قطع ارتباط اعراب بي‌تاثير است
در همين حال، دبيركل شوراي مشترك بازرگاني ايران و تركيه معتقد است: كشور‌هاي حوزه خليج‌فارس بسياري از نياز‌هاي اقتصادي خود را از بازار ايران تامين مي‌كنند و براي همين مطمئنا قطع كردن روابط ديپلماتيك‌ آنها با ايران به ضرر اين كشور‌ها خواهد بود. سيدجلال ابراهيمي گفت: به لحاظ تجاري و اقتصادي مجموع خروجي كشور‌هاي حوزه خليج‌فارس براي ايران آنچنان نيست كه به لحاظ اقتصادي به ايران لطمه وارد كند. ابراهيمي ادامه داد: توجه ايران در عرصه تجارت، فقط به چند كشور كوچك حاشيه خليج‌فارس معطوف نيست و ايران امروز با كشور‌هاي مختلف از‌جمله آسياي ميانه و فدراسيون روسيه روابط بسيار مطلوبي دارد.

  حجم تجاري كمرنگ ايران با اعراب
از‌سوي ديگر، به ‌گفته‌ فرزاد پيلتن مديركل دفتر بازرگاني كشورهاي عربي و آفريقاي سازمان توسعه تجارت، مناسبات تجاري ايران با كشورهاي عربستان، بحرين و سودان از حجم بالايي برخوردار نيست، گفت: به‌دليل اينكه روابط تجاري بيشتر ميان بخش‌هاي خصوصي دو طرف جريان دارد، مي‌توان گفت اين بخش از روابط تجاري با اين كشورها كمتر متاثر از تحولات روابط سياسي ميان دولت‌هاست ولي بي‌تاثير هم نيست. وي افزود: البته آن بخش از روابط اقتصادي مانند سرمايه‌گذاري‌هايي كه به‌شدت تحت‌تاثير شاخص‌هايي مانند ريسك سياسي و امنيت سرمايه‌گذاري است، وابستگي بيشتري به روابط سياسي ميان دولت‌ها و تاثيرپذيري شديدتري از تنش‌هاي سياسي دارد و در اين زمينه باتوجه به نياز شديد كشور ما به ورود سرمايه‌گذاران خارجي، هرگونه تنش سياسي در روابط خارجي موجب دوري سرمايه‌گذاران و كاهش علاقه و انگيزه براي سرمايه‌گذاري در كشور مي‌شود.

  امارات سعي در حفظ روابط تجاري دارد
همچنين رييس اتاق بازرگاني ايران و امارات گفت: اماراتي‌ها سعي كرده‌اند در روابط ايران و عربستان، بينابين قرار گيرند و باوجود تقليل روابط ديپلماتيك، روابط بازرگاني خود را با ما حفظ كنند. مسعود دانشمند افزود: امارات مي‌داند كه اگر ايران از فضاي بازرگاني آنجا خارج شود، بازگشت دوباره ايران به آن كشور كار آساني نيست و زيان عمده را خودشان متحمل مي‌شوند. دانشمند افزود: كشور عربستان داراي صنايع پتروشيمي، كود شيميايي يا نفت است كه كشورمان نيز داراي همين ظرفيت‌هاست و به‌نوعي رقيب ما در اين زمينه محسوب مي‌شد؛ بنابراين قطع رابطه ايران با عربستان چيزي نيست كه كشورمان از آن متضرر شود. وي درمورد قطع روابط بحرين با ايران نيز گفت: چند سالي است با بحرين ارتباط بازرگاني نداريم، البته سال‌ها پيش از بحرين، گندله و شمش آلومينيوم خريداري مي‌كرديم كه ديگر اين كار صورت نمي‌گيرد و خودمان توليدكننده هستيم. به گفته دانشمند، قطع رابطه سودان با ايران هم به ضرر خود آنهاست، چون از طريق ايران، كمك‌ها و سرمايه‌گذاري‌هايي در سودان انجام مي‌شد و آنها كمك‌گيرنده از ايران بودند.