صاحبخبر - گروه بازرگانی- اختلافنظرهای سیاسی ایران و عربستان درباره سوریه و یمن، بیمسوولیتی مقامات عربستان در مورد فاجعه منا و حالا هم اعدام شیخ نمر و به دنبال آن رفتار خودسرانه برخی ایرانیها مقابل سفارت عربستان باعث شد تا سرنوشت جدیدی در روابط اقتصادی دوکشور رقم خورد.
با همین بهانه سعودیها علاوه بر خارج کردن دیپلماتهای خود از ایران، اعلام کردند که روابط دیپلماتیکشان را با ایران قطع کردهاند و به دیپلماتهای ایرانی نیز 48 ساعت فرصت دادند که خاک این کشور را ترک کنند.
این درحالی است که ایران در خصوص قطع روابط با عربستان موضعگیری خاصی نکرده است اما مسوولان کشور معتقدند که عربستان با قطع روابط خود با ایران بیش از ایران ضرر میکند، با این حال برخی گزارشها نیز حاکی از آن است که رسانههای سعودی به شهروندان خود توصیه کردهاند که از کالاهای ایرانی استفاده نکنند.
در همین راستا، نگاهی به تجارت بین دو کشور که در سالهای اخیر بسیار کم شده نشان میدهد که عربستان کالاهای حساستری را نسبت به ایران، وارد میکند و کاملا محتمل است که تغییر روابط سیاسی ایران و عربستان روی روابط اقتصادی و تجارت دو کشور تاثیرگذار باشد.در همین رابطه نایب رییس اتاق بازرگانی ایران ،چند روز پس از فاجعه منا درباره روابط دو کشور گفته بود که صادرات زیادی در این سالها از ایران به عربستان انجام نشده است چراکه آنها موانعی را ایجاد کردند تا کالاهای ایرانی به عربستان وارد نشود و به همین دلیل صادرات ایران به عربستان از طریق دوبی و کویت انجام میشد.
به گفته وی، بعد از مسایل مربوط به تحریم، عربستان از تحریمها علیه ایران سوءاستفاده کرد و بازارهای خود را در اختیار ایران قرار نداد و این در حالی بود که مشابه کالاهایی که ایران تولید میکرد در عربستان با کیفیت پایینتری وجود داشت.
تجارت 200 میلیون دلاری
براساس آمار گمرک ایران، تعداد اقلام صادراتی ایران به عربستان در هشت ماهه سالجاری 152 مورد به ارزش 133 میلیون دلار بوده و این در حالی است که عربستان تنها 71 قلم کالا به ارزش 40 میلیون دلار به ایران صادر کرده است.
اما به نظر میرسد با وجود همین شرایط، میزان واردات ایران از عربستان در سالجاری نسبت به سال گذشته، کاهش چندانی نداشته و حتی این امکان وجود دارد که تا پایان سال، این روند مقداری افزایش را هم نشان دهد. واردات ایران از عربستان در سال 93 معادل 46.1 میلیون دلار بوده و در هشت ماهه سال 94 معادل 2/40 میلیون دلار بوده است.
براساس آمار گمرک ایران، سه قلم عمده وارد شده از عربستان به ایران در سال 93 «درب آسان بازشوی آلومینیومی برای قوطی»، «وسایل نقلیه موتوری با حجم سیلندر 1500 سیسی تا 2500 سیسی» و «ماشینآلات و دستگاهها برای کار کردن روی خمیر کاغذ، کاغذ یا مقوا» و در هشت ماهه سال 94 «درب آسان بازشوی آلومینیومی برای قوطی»، «قوطی بدون درز آلومینیومی برای انواع نوشابه و نوشیدنی» و «پلیاتیلن گرید لوله» است. سه قلم عمده صادراتی ایران به عربستان نیز در سال 93 «محصولات آهنی اسفنجی»، «شمش از آهن و فولاد غیرممزوج» و «انواع زعفران برای خردهفروشی» است.
با توجه به آمار به دست آمده از گمرک اقلام عمده صادراتی ایران به عربستان علاوه بر محصولات فولادی به ترتیب انواع زعفران با رقم 5/7 میلیون دلار، پسته با رقم 3/6 میلیون دلار، انواه کشمش و انگور با رقم 6/4 میلیون دلار، انواع فرش و کفپوش با رقم 4/3 میلیون دلار و سیمان سفید، پرتلند و کلینکر با رقم سه میلیون دلار بوده است.
از سوی دیگر محصولاتی که ایران از عربستان وارد میکند، کمتر جزو کالاهای اساسی و مهم است به طوری که بیشترین رقم صادرات عربستان به ایران مربوط به قوطی و در آلومینیومی برای تولید نوشابه با رقم 7/17 میلیون دلار است.
از دیگر اقلام عمده صادراتی این کشور به ایران در هشت ماهه سالجاری نیز میتوان به انواع پلیاتیلن با رقم هفت میلیون دلار، انواع پارچههای نبافته با رقم 6/3 میلیون دلار، انواع قوطی و جعبه بستهبندی با رقم 6/2 میلیون دلار و انواع رزین با رقم 2/1 میلیون دلار بوده است.
به این ترتیب نمیتوان گفت که قطع روابط با عربستان تاثیری بر عملکرد اقتصادی کشور داشته باشد و این در شرایطی است که کشور عربستان علاوه بر واردات این کالاها از ایران سالانه درآمد هنگفتی از سفر زائران ایرانی دارد که اگر این قطع روابط بر موضوع حج نیز تاثیر بگذارد، عربستان از نظر مالی رقم زیادی را از دست میدهد.
عواقب قطع روابط ایران و عربستان
در همین رابطه اسداله عسکراولادی، نایبرییس شورای ایران و عربستان با اشاره به برخی مشکلات پیشآمده در روابط سیاسی دو کشور گفت: بروز مشکلات سیاسی بر روابط تجاری و مبادلات اقتصادی ایران و عربستان سایه انداخته است.وی اظهار داشت: در صورت تداوم وضع موجود، روابط اقتصادی میان دو کشور به کمترین میزان ممکن کاهش مییابد. عسکراولادی درباره اینکه با توقف مبادلات تجاری میان ایران و عربستان، بیشترین ضرر متوجه کدام طرف است، اظهار کرد: این ضرر بیشتر معطوف به طرف عربستانی است چراکه در این صورت کالاهای مورد نیاز خود را با چند برابر قیمت از امارات و کویت خریداری خواهد کرد. وی ادامه داد: کالاهای مورد نیاز عربستان به کشورهای امارات و کویت هم صادر میشود که با توجه به شرایط موجود، عربستان مجبور میشود از طریق واسطه همین کالاها را از این کشورها وارد کند.
ابراهیم جمیلی، دبیر کل شورای مشترک ایران و عربستان نیز درباره وضعیت روابط اقتصادی ایران و عربستان گفت: سیاستهای عربستان در زمینه نفتی هم به ضرر خود این کشور، هم به ضرر اوپک و هم به ضرر ایران است.این فعال اقتصادی درباره ظرفیتهای تجاری ایران و عربستان عنوان کرد: کشور عربستان طبیعتا میتواند بازار خوبی برای محصولات ایران باشد. ایران هم مشتری دائم بعضی از محصولات عربستان بود مخصوصا پتروشیمی که توسط سابیک تولید میشد. با این حال با اتفاقهایی که اکنون در منطقه افتاده، قطعا دولت عربستان به هیچ عنوان حاضر نیست با ایران مراودات اقتصادی داشته باشد ولی مردم عربستان مخصوصا مردم منطقه شرقی آنها شامل مناطق ظهران، دمام و خُبر که عموما شیعهنشین هستند، به کالاهای ایرانی علاقه بسیار زیادی دارند. در زمینه گردشگری ما تابستانها شاهد هستیم که از منطقه دمام پروازهای مستقیم برای مشهد وجود دارد. اینها شرایط بسیار خوبی برای فعالیتهای اقتصادی ایجاد میکند اما متاسفانه بر اثر سیاستهای غلط عربستان همه اینها آسیب دیده است.
همچنین جهانبخش سنجابیشیرازی، دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق نیز به تشریح روابط تجاری ایران و عربستان در سالهای اخیر و همچنین چشمانداز رابطه اقتصادی ایران و کشورهای منطقه پرداخت و به ایسنا گفت: در حال حاضر فرصت مناسبی است که ایران در بازار کشورهای منطقه از جمله عراق و امارات حضور بیشتری پیدا کند.
وی در بخش دیگری از صحبتهایش تصریح کرد که اتفاقات اخیر میان ایران و عربستان و قطع روابط دیپلماتیک که از سوی عربستان اعلام شده است، چند اثر خواهد داشت؛ عربستان سعی خواهد کرد اقدامات اطلاعاتی خود را علیه بازار ایران در عراق تشدید کند. با توجه به وابسته بودن برخی رسانههای عراقی به پول وهابیها و سیستم اطلاعاتی عربستان، این کشور تبلیغات خود را علیه کالاهای ایرانی در بازار عراق تشدید خواهد کرد و عملا بازیهای پشت پرده خود را مشخصتر میکند.
به گفته سنجابیشیرازی، دیگر اتفاقی که عربستان برای اعمال فشار به ایران شکل خواهد داد، این است که سختگیریهایی را در روابط و تعاملات ایران با بحرین، عمان و همچنین امارات که سومین شریک تجاری ایران محسوب میشود در میانمدت به کار گیرد.
دبیر کل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق همچنین به برخی نتایج مثبت این اتفاق اشاره کرد و گفت که اگر ما عملیات رسانهای و تبلیغاتی را به شکل درست انجام دهیم و از اقدامات خودسرانه جلوگیری کنیم، مطمئنا باعث تقویت بازار ما در عراق خواهد شد چراکه پیش از این بخش عمدهای از جمعیت عراق کالاهای عربستانی را تحریم کردند و از این به بعد هم بیشتر تحریم خواهند کرد.
وی همچنین اظهار کرد: این اتفاق فرصت مطلوبی است که در شرایط پساتحریم، با توجه به رقابت نانوشتهای که میان قطر و عربستان وجود دارد، تعاملات تجاریمان را با قطر گسترش دهیم.
همچنین معاون وزیر جهاد کشاورزی درخصوص قطع روابط دیپلماتیک عربستان با ایران و تاثیر آن بر صادرات محصولات پروتئینی گفت: عربستان در میان کشورهای منطقه هیچگاه جزو مشتریان و مخاطبان صادرات محصولات کشاورزی ایران نبوده و گاهی برای تامین نیاز حجاج صادرات محصولات پروتئینی به این کشور انجام میشده است بنابراین قطع روابط دیپلماتیک ایران و عربستان نمیتواند تاثیری بر صادرات محصولات کشاورزی داشته باشد.∎