اشاره: بحران جمعیت امروز یکی از مهم‌ترین چالش‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود؛ مسئله‌ای که طی سال‌های گذشته بارها مورد تأکید رهبر شهید انقلاب قرار گرفت. در چنین شرایطی، قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت را باید مهم‌ترین اقدام تقنینی کشور برای مقابله با روند کاهش موالید و شتاب سالمندی جمعیت دانست. شواهد موجود نشان می‌دهد این قانون با وجود موانع متعدد از جمله تأخیر در تخصیص بودجه، ناهماهنگی‌های اجرایی و تغییرات مدیریتی، توانسته بخشی از روند نزولی شاخص‌های جمعیتی را کنترل کند. کاهش شیب افت موالید، تقویت الگوی فرزندآوری در خانواده‌های دارای چند فرزند و کاهش آمار سقط جنین از جمله دستاوردهای قابل توجه این قانون است. با این حال، تحقق کامل اهداف آن نیازمند عزم جدی‌تر دستگاه‌های اجرایی و نقش‌آفرینی مؤثر نهادهای فرهنگی و دینی است. بی‌تردید جمعیت جوان، سرمایه‌ای راهبردی برای حفظ اقتدار ملی، توسعه پایدار و آینده‌سازی کشور محسوب می‌شود.

در همین زمینه، خبرنگار سرویس جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا در گفت‌وگویی با حجت‌الاسلام علی گودرزی، دبیر کارگروه فرهنگ سازی جمعیت سازمان بسیج مستضعفین به بررسی ابعاد مختلف قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، دستاوردها، چالش‌ها و الزامات تحقق اهداف آن پرداخته است که مشروح آن در ادامه تقدیم مخاطبان می‌شود.

رسا ـ مهم‌ترین دستاوردهای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت از زمان اجرا تاکنون چه بوده است؟

قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت از جمله قوانین راهبردی و ضروری برای ایران عزیزمان و مطالبه رهبر شهید انقلاب اسلامی از ابتدای دهه نود تا قبل از تصویب بوده و به تعبیر رهبر شهید انقلاب اسلامی در پیام به فعالان جمعیت، حسنه ماندگار است.

طبعا هر قانونی با توجه به نوع نگارش، نوع اجرا، مقدار توجه و درک مسئولین از ضرورت آن قانون، موفقیت هایی کسب نموده و در مقابل ناکامی هم داشته است اما از مهمترین دستاوردهای این قانون راهبردی می توان به سه مورد ذیل اشاره نمود:

۱. سقط جنین بلحاظ شرعی حرام و در این قانون ۹ ماده درباره سقط ضع شده بود و طبق مطالعاتی که دانشگاه شهید بهشتی انجام داده نیمی از آن به نسبت مطالعه قبلی (دانشگاه علوم پزشکی کرمان) کاسته شده است.

۲. در قانون تنظیم خانواده الگوی باروری ۱و۲ فرزندی بود و همین باعث کاهش نرخ باروری امروز شده است ولی در قانون جوانی جمعیت الگوی فرزندآوری ۳به بالا بود و همین الگو بعد از تصویب قانون رشد ۵۰درصدی داشته است.چرا؟ چون مشوق ها و تسهیلات ویژه قانون را به الگوی ۳و۴ فرزندی اختصاص داده اند.

۳. سقوط موالید قبل از تصویب قانون جوانی جمعیت بسیار جدی بود و در یکسال حدود 170 هزار موالید کم شده بود ولی این روند بعد از قانون کاهشی شد و اگر چه موالید کمتر شده ولی شیب سقوط کنترل و کند شد.نرخ موالید طی یک دهه گذشته (1394تا1404) روند کاهشی داشته ولی تغییرات آن قبل و بعد از تصویب «قانون جوانی جمعیت» جالب است (67٪ کاهش موالید قبل از تصویب و 33٪ بعد از تصویب).

رسا ـ آیا این قانون توانسته روند کاهش نرخ باروری را متوقف یا کند کند؟

قانون تنظیم خانواده از اواخر دهه60تا قبل از تصویب قانون جوانی جمعیت قریب به 30سال وضعیت امروز رو رقم زده است اما توجه کنیم که این قانون آبان 1400ابلاغ شده است، نکته مهمتر اینکه 1400 این قانون بودجه نداشت و اجرا نشد، 1401 هم متاسفانه کمتر از 10درصد از بودجه آن تخصیص داده شد که آن 10درصد هم ظاهرا انحراف بودجه بود و به قانون و بندهای آن تخصیص داده نشد. باز نکته مهم اینکه در میانه راه شهادت شهید رییسی و روی کار آمدن دولتی را داشتیم که تفاوت دیدگاه در مساله جوانی جمعیت داشتند و متاسفانه دبیری برای ستاد ملی جمعیت انتخاب کردند که خود این فرد در زمان تصویب قانون از مخالفین برخی مواد این قانون (از جمله غربالگری) بود همه این موارد (یعنی گذشت سه سال از اجرای واقعی قانون، عدم تخصیص بودجه، شهادت رییس جمهور، جنگ12روزه و رمضان و انتصاب فردی غیرمعتقد به قانون) گواه بر این است که مساله قانون علرغم تمام مشکلات و بی مهری ها در زمان فعلی، خوب پیش رفته است و شیب کاهش موالید را کند نموده است و از نوزاد سه ساله نباید انتظار طلای المپیک را داشت.

رسا ـ حوزه‌های علمیه چه مسئولیتی در تبیین اهمیت جوانی جمعیت بر عهده دارند؟

در دوران تنظیم خانواده، به صورت ویژه برای تحقق هدف کاهش نرخ باروری ، دو شبکه بزرگ ملی وارد میدان شدند. شبکه بهداشت و درمان و شبکه روحانیت

درواقع، این دو شبکه بودند که برای کاهش نرخ باروری به کار گرفته شدند و موفقیت قانون تنظیم خانواده هم مرهون همین دو قشر تاثیرگذار بوده و هست. بنده معتقدم برای افزایش جمعیت نیز باید این دو قشر نقش اصلی را ایفا کنند. به قاعده توبه هم که شده باید این دو شبکه جبران کنند لذا ضرورت ورود شبکه روحانیت و ایمه جمعه و جماعات امری محتوم و غیر قابل انکار است. روحانیت می‌تواند از طریق کنفرانس‌ها، جلسات و تبلیغات، نقش خود را در ترغیب به فرزندآوری ایفا کند. همچنین، شبکه بهداشت و درمان باید با همان قدرت و حتی روش‌های جدیدتر به اقدامات مشابه پرداخته و راهکارهای مؤثر در افزایش نرخ باروری را در پیش گیرد.

در حال حاضر، نهادهای فرهنگی و دینی با وجود هم‌راستایی در سیاست‌ها و راهبردها به‌ویژه در سیاست‌های جمعیتی، در عمل هماهنگی لازم را ندارند. برای تقویت همکاری‌ها، این نهادها باید یک نقش مشخص و تعریف‌شده در موضوع جمعیت داشته باشند. حوزه علمیه باید به مسئله جمعیت توجه بیشتری داشته باشد و نقش فعال‌تری در این زمینه ایفا کند. متأسفانه، حوزه های علمیه تا به حال نتوانسته‌اند تأثیر قابل توجهی بر وضعیت جمعیت بگذارند و این نشان‌دهنده نیاز به تغییر در سازوکارها و جدیت و تلاش بیشتر است.

رسا ـ چرا رهبر شهید انقلاب طی سال‌های اخیر بارها نسبت به بحران جمعیت هشدار داده‌اند؟

مهمترین دغدغه رهبر شهیدمان جمعیت و فرزندآوری بود. هرکجا فرصتی بود در موضوع جمعیت صحبت می کردند، تذکر می دادند، گلایه میکردند و توصیه میکردند.

از ابتدای دهه 90 بیش از 70بار به مساله راهبردی جمعیت اشاره کردند...

من سراغ ندارم جایی آقا بخاطر اشتباهاتی که در دهه شصت انجام شد، گفته باشند خود من هم در این خطا سهیم بودم و ما باید به پیشگاه تاریخ و به پیشگاه خداوند متعال توبه کنم. 

در هیچ موضوعی!(مگر در موضوع جمعیت )

لذا رهبر شهید انقلاب هم تکرر در تذکرات و نهیب ها داشتند و هم تفاوت ادبیات به نسبت دیگر موضوعات داشتند، در اواخر عمر شریف شان یکی از رزمندگان جبهه مقاومت خدمت ایشان رسیدند و ابراز نگرانی از وضعیت جبهه مقاومت و لبنان کردند بعد از اتمام صحبت ها ایشان گفته بودند اینقدر که ایشان (این رزمنده) برای مساله لبنان نگران است بنده برای مساله جمعیت نگرانم.با یکی از مسولین ایرانی حزب الله صحبتی در رابطه با ناملایمات کاری در موضوع جمعیت می کردم ایشان گفتند اگر روزی مساله لبنان حل شود و نیازی به من نباشد اولین موضوع و مهمترین موضوع از نگاه بنده جمعیت است و می آیم روی این مساله کار می کنم.

علل این همه تاکید و تذکر هم از نگاه بنده متعدد است ولی به سه موردش اشاره می کنم:

1.ما در بین 26 کشور منطقه رتبه 25 بلحاظ نرخ باروری را دارا هستیم یعنی همین کشورهای حاشیه خلیج فارس و رژیم منحوس نرخ باروری شان از ما بالاتر است، رژیم نرخ باروری تمام طیف هایش دو برابر نرخ باروری ماست ارتودکس های افراطی و حریدی های رژیم منحوس نرخ باروری شان پنج برابر نرخ باروری ایران عزیز است و این یعنی در آینده ما پیرستان وسط جوانستان خواهیم بود...

2.ما جزو سه کشوری هستیم که با بیشترین سرعت به سمت پیری جمعیت در حال حرکت هستیم، اروپایی ها هم پیر شدند اما آنها زمانی پیر شدند که توسعه یافتند ما زمانی داریم پیر می شویم که هنوز تحریم و در حال توسعه هستیم اروپایی ها 100ساله پیر شدند اما ما 30ساله پیر می شویم و این یعنی وقت و فرصت برای ایجاد زیرساخت های سالمندی خودمان را نداریم.

3.فاجعه سقط جنین که روزانه طبق آمار قدیم 1500جنین و طبق آمار جدید حدود 750 جنین ابه قتل می رسد، هر کدام از این جنین ها می تواند منشا تحول و پیشرفت در نظام و انقلاب و ایران باشد هر کدام می تواند قاسم سلیمانی باشد ولی متاسفانه فاجعه غم انگیر قتل جنین این افراد را از ما می گیرد.