به گزارش گروه علمی ایرنا از شورای عالی انقلاب فرهنگی، حجتالاسلام و المسلمین عبدالحسین خسروپناه در نشست هماندیشی رؤسای هیئتهای اندیشهورز استانی، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، با اشاره به اسنادی نظیر سند ملی هوش مصنوعی، سند کوانتوم و سند مواد پیشرفته تصریح کرد: در تدوین این اسناد، نظرات و پیشنهادهای هیئتهای اندیشهورز مورد توجه قرار گرفته و از این ظرفیت در سطوح مختلف بهرهبرداری شده است.
وی همچنین به موضوعاتی همچون آییننامه ارتقای هیات علمی و نقشه جامع علمی کشور اشاره کرد و افزود: در این حوزهها نیز دیدگاههای نخبگانی اخذ و در فرآیندهای کارشناسی لحاظ شده است.
خسروپناه با اشاره به لزوم ارزیابی کلی عملکرد هیئتهای اندیشهورز، خاطرنشان کرد: بررسیها نشان میدهد که همچنان ضرورت ارتقای جایگاه و نقشآفرینی هیئتهای اندیشهورز در نظام تصمیمسازی کشور وجود دارد.
وی با بیان اینکه بهرهگیری از ظرفیت نخبگان نیازمند انسجام و رویکرد منسجم نهادی است، اظهار داشت: در برخی سطوح، هنوز همافزایی لازم میان ساختارهای تصمیمگیر و هیئتهای اندیشهورز بهطور کامل محقق نشده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اهمیت نهادینهسازی مشارکت نخبگان در حوزه علم و فناوری تصریح کرد: تقویت این رویکرد، مستلزم توجه مستمر و فراگیر همه بخشهای مرتبط به نقش هیئتهای اندیشهورز در تصمیمات کلان علمی و فناورانه است.
وی در ادامه، به مشارکت گسترده نخبگان کشور در تدوین نقشه جامع علمی کشور بهعنوان یک تجربه ارزشمند اشاره کرد و گفت: این تجربه نشان داد که بهرهگیری سازمانیافته از ظرفیت نخبگان میتواند به ارتقای کیفیت سیاستها و اسناد بالادستی منجر شود.
خسروپناه تأکید کرد: ضروری است تمامی بخشهای مرتبط در ستاد علم و فناوری و شورای عالی انقلاب فرهنگی، با نگاهی جامع و هماهنگ، از ظرفیت هیئتهای اندیشهورز در فرآیندهای تصمیمسازی استفاده کنند.
وی همچنین خاطرنشان کرد: در تدوین سیاستها، ضوابط و شاخصهای علمی، توجه نظاممند به نظرات هیئتهای اندیشهورز باید بهعنوان یک اصل مورد تأکید قرار گیرد.
دبیر شورا در ادامه، دومین محور آسیبشناسی را ناظر بر نقش و مسئولیت رؤسای دانشگاهها دانست و اظهار داشت: برخی از دانشگاههای مادر که مسئولیت هدایت هیئتهای اندیشهورز را بر عهده دارند، هنوز این مأموریت را متناسب با اهمیت آن دنبال نکردهاند.
وی با تأکید بر جایگاه متمایز هیئتهای اندیشهورز علم و فناوری تصریح کرد: فعالیت این هیئتها از حیث ماهیت و کارکرد، تفاوت بنیادین با سایر شوراها و جلسات دارد و اقتضائات خاص خود را میطلبد؛ ازاینرو، انتظار میرود با رویکردی متناسب با اهمیت راهبردی آنها مواجه شود.
خسروپناه با اشاره به رویکرد شورا در بهرهگیری از ظرفیت نخبگانی سراسر کشور افزود: شورای عالی انقلاب فرهنگی، به این جمعبندی رسیده است که سیاستگذاری علمی و فرهنگی نباید صرفاً متکی به ظرفیتهای مرکز باشد و لازم است توان علمی و دانشگاهی استانها نیز بهصورت مؤثر به کار گرفته شود، البته تحقق این رویکرد، مستلزم همراهی و اهتمام جدی دانشگاهها در استانهاست.
وی با اشاره به ضرورت تقویت ارتباط منسجم میان هیئتهای اندیشهورز و دانشگاههای استانها، خاطرنشان کرد: در برخی استانها، ارتباط منظم و ساختارمند میان دانشگاهها و هیئتهای اندیشهورز بهطور کامل شکل نگرفته و این امر نیازمند پیگیری و توجه بیشتر است.
خسروپناه با تأکید بر نقش محوری رؤسای دانشگاهها در فعالسازی این ظرفیتها تصریح کرد: انتظار میرود رؤسای دانشگاهها، هیئتهای اندیشهورز را بهعنوان یک مأموریت راهبردی تلقی کرده و زمینه نقشآفرینی مؤثر آنها را فراهم آورند.
وی همچنین با اشاره به اهمیت ثبات مدیریتی در نظام آموزش عالی، اظهار داشت: پایداری نسبی در مدیریت دانشگاهها، یکی از الزامات تحقق برنامهریزیهای بلندمدت و ارتقای کارآمدی نظام علمی کشور است و تغییرات مکرر مدیریتی، امکان شکلگیری برنامههای پایدار و عمیق را با چالش مواجه میکند.
دبیر شورا با اشارهای کلی به آثار ثبات مدیریتی در سطوح کلان، خاطرنشان کرد: تجربه نشان داده است که استمرار مدیریت مبتنی بر تخصص، شناخت دقیق حوزه مأموریت و انسجام درونی، نقش مهمی در پیشبرد برنامههای راهبردی ایفا میکند. تقویت ثبات مدیریتی، همراه با بهرهگیری نظاممند از ظرفیت نخبگان و هیئتهای اندیشهورز، میتواند به ارتقای کیفیت تصمیمسازی و سیاستگذاری در حوزه آموزش، علم و فناوری منجر شود.
نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی در همراهی با دولت
خسروپناه در پاسخ به برخی دیدگاهها درباره نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی در فرآیند انتخاب رؤسای دانشگاهها، اظهار داشت: حضور شورا در این فرآیند، در عمل به تقویت تصمیمگیریهای تخصصی دولت کمک میکند.
وی با تبیین جایگاه حمایتی شورا در این زمینه افزود: شورای عالی انقلاب فرهنگی میتواند با ایجاد سازوکارهای کارشناسی و تخصصی، به وزرا در اتخاذ تصمیمات علمی و مدیریتی کمک کرده و زمینه صیانت از این تصمیمات در برابر فشارهای غیر تخصصی را فراهم آورد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: ارزیابی رؤسای دانشگاهها در چارچوب فرآیندهای تخصصی و شفاف، علاوه بر ارتقای کیفیت مدیریت دانشگاهی، موجب تقویت پشتوانه تصمیمات اجرایی در سطح دولت میشود و امکان تمرکز مدیران دانشگاهی بر مأموریتهای اصلی علمی و توسعهای را افزایش میدهد.
وی در ادامه، با اشارهای کلی به برخی چالشهای مدیریتی در دانشگاهها خاطرنشان کرد: تمرکز بیش از حد مدیران دانشگاهی بر پاسخگویی به مطالبات متنوع و بعضاً غیر مرتبط، میتواند از توجه به مأموریتهای اصلی دانشگاه در حوزه آموزش، پژوهش و نوآوری بکاهد؛ ازاینرو، حمایت نهادی از مدیریت علمی دانشگاهها یک ضرورت است.
خسروپناه با تأکید بر ماهیت تعاملی و دوسویه همکاری میان شورای عالی انقلاب فرهنگی و هیئتهای اندیشهورز اظهار داشت: شورا در مسیر روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور، نیازمند دریافت مستمر دیدگاهها و ملاحظات نخبگانی از سطح استانهاست و این ارتباط، باید فعال و نظاممند باشد.
وی افزود: در عین حال، هیئتهای اندیشهورز و دانشگاهها نیز در مواجهه با مسائل اجرایی و میدانی نظام علم و فناوری، نیازمند پشتیبانی سیاستی و راهبردی شورا هستند و این تعامل دوسویه میتواند به ارتقای کیفیت تصمیمسازیها منجر شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت اطلاعرسانی مناسب به جامعه دانشگاهی تصریح کرد: آگاهی اعضای هیئت علمی، بهویژه در دانشگاههای استانها، از فعالیتها و مأموریتهای هیئتهای اندیشهورز، نقش مهمی در تقویت مشارکت نخبگان در تصمیمات کلان علمی و فناورانه دارد.
وی خاطرنشان کرد: هدف آن است که اساتید دانشگاه، هیئتهای اندیشهورز را بهعنوان بخشی مؤثر از فرآیند تصمیمسازی کشور تلقی کنند و نقش خود را در این چارچوب ایفا کنند.
خسروپناه با اشاره به شناخت میدانی خود از فضای دانشگاهی، تأکید کرد: شورای عالی انقلاب فرهنگی با درک مسائل و دغدغههای موجود در دانشگاهها، رویکرد همراهی، همدلی و حمایت از جامعه علمی کشور را دنبال میکند و تلاش دارد این مسیر با مشارکت فعال نخبگان و مدیران دانشگاهی بهصورت مؤثر تداوم یابد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تأکید بر رویکرد مسئلهمحور شورا اظهار داشت: رویکرد شورای عالی انقلاب فرهنگی صرفاً ابلاغ سیاستها نیست، بلکه تلاش میشود مسائل و چالشهای میدانی دانشگاهها و جامعه نخبگانی کشور بهصورت عملی و کاربردی پیگیری شود.
وی با اشاره به برخی اقدامات انجامشده در این راستا افزود: در سالهای اخیر، پیگیری موضوعات مرتبط با نظام جذب و بهکارگیری اعضای هیئت علمی و همچنین تقویت سازوکارهای جذب نخبگان در دستور کار قرار داشته و بخشی از این مسائل با همکاری دستگاههای ذیربط به نتایج مؤثری منجر شده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین با اشاره به پیگیریهای انجامشده در حوزه معیشت و جایگاه حرفهای اعضای هیئت علمی تصریح کرد: موضوع ارتقای وضعیت حقوقی و شأن علمی اعضای هیئت علمی، از جمله دغدغههای جدی جامعه دانشگاهی است که در تعامل با مراجع و نهادهای مسئول، بهصورت مستمر دنبال شده و امید میرود در آینده نزدیک گامهای مؤثری در این زمینه برداشته شود.
وی تأکید کرد: هر چند بخشی از این اقدامات در زمره وظایف مستقیم شورا تعریف نشده است، اما با توجه به اشراف میدانی نسبت به مسائل دانشگاهها و نخبگان، پیگیری آنها در چارچوب رویکرد حمایتی شورا انجام میشود.
خسروپناه در ادامه به یکی از تصمیمات اخیر شورا در حوزه زیرساختهای علمی اشاره کرد و گفت: راهاندازی آزمایشگاههای ملی با رویکرد استفاده عمومی دانشگاهها و مراکز علمی کشور، در دستور کار قرار گرفته است تا امکان بهرهمندی نخبگان از ظرفیتهای پیشرفته پژوهشی فراهم شود.
وی خاطرنشان کرد: توسعه اینگونه زیرساختها و تقویت حمایت نهادی از جامعه علمی، از جمله محورهایی است که شورای عالی انقلاب فرهنگی با همکاری دستگاههای مرتبط، با جدیت دنبال خواهد کرد.
تکریم نخبگان؛ از الزامات بنیادین حکمرانی علمی
خسروپناه در بخش پایانی و محوری سخنان خود، با تأکید بر ضرورت صیانت از شأن و کرامت نخبگان کشور، تصریح کرد: مهمترین وظیفه همه مسئولان در نظام علم و آموزش عالی، رعایت حرمت نخبگان کشور در همه سطوح، اعم از فعال و پیشکسوت است.
وی با اشاره به اهمیت حفظ کرامت حرفهای اعضای هیئت علمی خاطرنشان کرد: تعامل مدیریتی با نخبگان و اساتید دانشگاهی باید مبتنی بر احترام متقابل و شأن علمی آنان باشد و این اصل، از الزامات مدیریت دانشگاهی بهشمار میرود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید ویژه بر جایگاه اساتید پیشکسوت و بازنشسته افزود: اساتیدی که سالها در مسیر آموزش، پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص نقشآفرینی کردهاند، همچنان سرمایه علمی کشور محسوب میشوند و بهرهگیری از ظرفیت علمی و تجربی آنان، نیازمند حفظ جایگاه، امکانات حداقلی و احترام نهادی است.
وی با اشاره به برخی تجارب مثبت در حوزه تکریم پیشکسوتان دانشگاهی تصریح کرد: توجه نظاممند به تکریم نخبگان و پیشکسوتان، میتواند بهعنوان الگویی مناسب در دانشگاهها مورد توجه قرار گیرد و موجب تقویت فرهنگ احترام به علم و عالم در محیطهای دانشگاهی شود.
خسروپناه تأکید کرد: صیانت از کرامت نخبگان، محدود به دورههای مدیریتی خاص نیست، بلکه یک سرمایه ماندگار برای نظام علمی کشور است که آثار آن در اعتماد، انگیزه و تعلق دانشگاهیان بهوضوح نمایان خواهد شد.
وی خاطرنشان کرد: تحقق اهداف کلان علمی کشور، از جمله اسناد بالادستی، مستلزم فراهم بودن حداقل زیرساختهای حرفهای و شأنی برای اساتید و پژوهشگران است و بیتوجهی به این موضوع، تحقق سیاستها و برنامههای علمی را با چالش مواجه میکند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: تکریم نخبگان باید بهعنوان یک اصل بنیادین در مدیریت دانشگاهها نهادینه شود و همه مسئولان، در سطوح مختلف، خود را نسبت به این اصل متعهد بدانند.
توجه به ابعاد روانشناختی و اجتماعی در پیشرفت علم
خسروپناه با تأکید بر نگاه جامع به مسائل علم و فناوری اظهار داشت: رویکرد شورای عالی انقلاب فرهنگی در بهرهگیری از هیئتهای اندیشهورز، صرفاً معطوف به حل مسائل فنی و تخصصی نیست، بلکه ابعاد روانشناختی، اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر پیشرفت علم نیز باید بهصورت جدی مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به نقش نهادهای علمی و اندیشمندان کشور در ارتقای کارآمدی هیئتهای اندیشهورز، از حضور نماینده فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی در شورا استقبال کرد و افزود: بهرهمندی از دیدگاهها و تجارب صاحبنظران، بهویژه در سطح نهادهای علمی مرجع، میتواند در تقویت و بالندگی هیئتهای اندیشهورز نقش مؤثری ایفا کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: تعامل مستمر، گفتوگوی تخصصی و ارتباط مؤثر میان هیئتهای اندیشهورز و نهادهای علمی کشور، زمینهساز ارتقای نقشآفرینی این هیئتها در پیشبرد علم و فناوری خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: تداوم این تعاملات و بهرهگیری نظاممند از ظرفیتهای نخبگانی، میتواند به تقویت جایگاه هیئتهای اندیشهورز در حل مسائل کلان علمی و فناورانه کشور منجر شود.