علی بایرام اوغلو


در روزهای اخیر با نزدیک شدن به روز انتخابات پارلمانی ترکیه شاهد داغ‌تر شدن فضای جامعه و بازار مناظره‌ها و پیش‌بینی‌های مختلف بودیم.
تلاطم‌های سیاسی که بعد از بهار سال 2013 در این کشور به وجود آمده است، روی این انتخابات نسبت به دو انتخابات قبلی که در این فاصله برگزار شد تأثیر بسزایی دارد. دو انتخابات قبلی یعنی انتخابات محلی (انتخابات شهرداری ها) و انتخابات ریاست جمهوری که منجر به انتخاب رجب طیب اردوغان به عنوان رئیس جمهوری ترکیه شد، در میان این ناآرامی‌ها و مجادلات برگزار شد و رأی دهندگان تحت تأثیر فضای متشنج آن روزها با قاطعیت و جانبدارانه به حزب مورد علاقه شان رأی دادند.
طبیعتاً قطب ‌بندی‌های حزبی در این انتخابات نیز همچون همه انتخابات‌های سراسر جهان، عاملی تعیین‌کننده است. اما با این تفاوت که این بار رأی دهندگان با گذشت زمان و فروکش کردن فضای ملتهب و فاصله گرفتن از روزهای بحرانی؛ فرصت تفکر، ارزشگذاری و بازنگری این حوادث را داشته‌اند و این نکته عامل تعیین‌کننده‌ای است که این انتخابات را از دو انتخابات قبلی متمایز می‌کند.
اکنون ما شاهد پیدایش گروهی از رأی دهندگان هستیم که فارغ از جانبداری‌های حزبی، با در نظرگرفتن حوادثی چون ناآرامی‌ها و حوادث گزی پارک، افشا شدن پرونده‌های فساد مالی و رشوه خواری در دولت، روند مذاکرات صلح با گروه‌های کرد و کشمکش‌های بین حزب عدالت و توسعه و احزاب مخالف بر سر تغییر نظام حکومتی ترکیه از نظام پارلمانی به نظام ریاست جمهوری که توسط اردوغان پیشنهاد شده رأی خود را به صندوق خواهند انداخت و رأی آنها قدرت تأثیرگذاری بر آرایش سیاسی حزب حاکم و احزاب مخالف خواهد داشت. از طرفی ورود حزب تازه تأسیس HDP (حزب دموکراتیک خلق ها) که رهبری آن را صلاح‌الدین دمیرتاش بر عهده دارد بر کفه قدرت حزب حاکم و دیگر احزاب مخالف تأثیر‌گذار خواهد بود.
در حالی که زمان زیادی به روز انتخابات نمانده است، پژوهش‌ها نشان می‌دهد شمار رأی دهندگانی که هنوز تصمیم نگرفته‌اند به چه حزبی رأی بدهند، بسیار زیاد است. این نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد احتمال دارد درصد معناداری ازطرفداران حزب جمهوریت خلق ترکیه CHP که بعد از حزب حاکم بیشترین تعداد کرسی را در میان احزاب دیگر داراست، به حزب نزدیک به کردهای ترکیه یعنی HDP رأی بدهند. در صورتی که این اتفاق بیفتد دمیرتاش و حزبش در یک قدمی کسب 10 درصد آرا و ورود به پارلمان خواهد بود. از سوی دیگر نتایج نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد 8 الی 9 در صد طرفداران حزب عدالت و توسعه هنوز تصمیم نگرفته‌اند به چه حزبی رأی بدهند.
اگر از منظر احتمالات بخواهیم بررسی کنیم این احتمال هست که حزب HDP با اختلاف نیم درصد نتواند حدنصاب ورود به مجلس را کسب کند و حزب عدالت و توسعه با حدود 44 الی 45 درصد آرا به تنهایی اکثریت پارلمان را حفظ کند. اما این احتمال هم وجود دارد HDP به رهبری دمیرتاش بتواند با کسب 5/10 درصد آرا وارد مجلس شود و حزب حاکم هم با کسب 42 تا 43 درصد آرا اکثریت را در مجلس از دست بدهد و مجبور به تشکیل دولت ائتلافی شود. نکته مهم این است که درصد آرایی که می‌تواند این دو حالت کاملاً متضاد را به وجود بیاورد، بسیار اندک اما اثرگذاری سیاسی آن بسیار زیاد است.
از منظر دیگری هم می‌توان به این انتخابات نگاه کرد. حتی اگر حزب HDP موفق نشود وارد مجلس شود و دیگر احزاب هم نوسان زیادی در تعداد رأی هایشان به وجود نیاید ترکیه درآستانه تشکیل تعادل جدیدی بین حزب حاکم و احزاب مخالف قرار خواهد گرفت که معادلات سیاسی را عوض می‌کند یا حداقل شکل تازه‌ای به آن خواهد داد.
یکی از عوامل کلیدی که این وضعیت را به وجود آورده، شکل‌گیری گروه 10 درصدی تعیین‌کننده و سیال در میان رأی دهندگان است. با نزدیک شدن به انتخابات، این گروه که حوادث و بحران‌های یک‌ونیم سال گذشته تأثیر جدی روی نظرشان گذاشته دو گزینه پیش رو خواهند داشت؛ انتخاب بین ثبات (تشکیل دولت تک حزب حاکم) یا نبود ثبات (تشکیل دولت ائتلافی).
عامل کلیدی دیگری که معادلات جدید را شکل خواهد داد میزان مشارکت مردمی است. افزایش مشارکت به سود حزب حاکم و کاهش مشارکت به سود حزب تازه تأسیس دموکراتیک خلق‌ها خواهد بود. درصد مشارکت در آخرین انتخابات پارلمانی در ترکیه بیش از 87 درصد و در انتخابات ریاست جمهوری 73 درصد بود. حزب HDP برای کسب حدنصاب ورود به مجلس در صورت مشارکت 85 درصدی به 4 و نیم میلیون رأی و در صورت مشارکت 70 درصدی به 3ونیم میلیون رأی نیاز دارد.
شکل‌گیری یک موج حرکت سیاسی در جامعه ترکیه یک واقعیت است. اما این موج نه به اندازه‌ای که احزاب مخالف ادعا می‌کنند بزرگ است و نه به اندازه‌ای که حزب حاکم تصور می‌کند کوچک. ترکیه وارد دوره‌ای شده است که همانقدر که ثبات سیاسی از نگاه رأی دهندگان اهمیت دارد فکر کردن به آرایش جدید سیاسی هم برای آنها اهمیت پیدا کرده است. با توجه به حوادث و روند سیاسی چند سال گذشته ترکیه این وضعیت بسیار طبیعی است. به نظر می‌رسد زمان آن رسیده که سیاستمداران به رفتارهای گذشته خود نگریسته و کلاهشان را قاضی کنند.
ترجمه: مرتضی هاشمی/ منبع: روزنامه ینی شفق