صاحبخبر - گروه ادب و هنر ـ الهام عدیمی :25 اردیبهشت ماه که پیش از این روز «بزرگداشت حکیم فردوسی» شناخته میشد، با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی عنوان «پاسداشت زبان فارسی» را هم به خود گرفت و در تقویم رسمی کشور افزوده شد. پیش از این در تقویم 27 شهریور، روز شعر و ادب پارسی و روز بزرگداشت استاد شهریار انتخاب شده بود. انتخابی که همان زمان با اما و اگرهای بسیاری همراه بود و بسیاری معتقد بودند بهتر است این روز با نام حکیم توس همراه باشد.
انتخاب این روز به پیشنهاد معاونت بینالملل بنیاد سعدی، موسسه سرای فردوسی و نماینده شهرستانهای مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی مطرح شد و شورای عالی انقلاب فرهنگی با افزودن عنوان «پاسداشت زبان فارسی» به روز 25 اردیبهشت که بزرگداشت حکیم فردوسی است، موافقت کرد و مقرر شد از سال آینده، این روز با نام «پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم فردوسی» در تقویم ایران قید شود. پیش از این، روز 25 اردیبهشت تنها به عنوان روز «بزرگداشت حکیم فردوسی» شناخته می شدکه با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی، «پاسداشت زبان فارسی» نیز به آن افزوده شد تا ضمن تجلیل از کار سترگ حکیم فردوسی به عنوان احیاگر زبان فارسی، اهمیت این زبان شیرین بیش از پیش مورد توجه و تاکید قرار گیرد.
با توجه به اهمیت زبان فارسی به عنوان زبان رایج درحوزه فرهنگی وتمدنی ایران زمین وکشورهای همسایه و ضرورت تقویت و گسترش آن، بنیادسعدی برای نخستین بار پیشنهاد تعیین روز 25 اردیبهشت را به عنوان روز «زبان فارسی» به همراه طرح اجرایی جهت پاسداشت آن در سطح ملی و بینالمللی به شورای فرهنگ عمومی کشور ارائه داده بود.
میر جلالالدین کزازی، استاد زبان وادبیات فارسی و شاهنامهپژوه در اینباره اعتقاد دارد این دو روز یکسان نیست برای اینکه زبان از ادب جداست. او به «ابتکار» میگوید: ادب یا سخن به ویژه شعر در بستر زبان رخ میدهد و پدید میآید اما در چگونگی و ساختار زبان یکسان نیست. پیوند ادب با زبان را از نگاهی بسیار فراخ میتوانیم با پیوند رنگ با نگاره یا پیوند سنگ با تندیسه یا پیوند آواهای خام آغازین با خنیا و آهنگ بسنجیم. آن هنرها هم در رنگ و سنگ و آوا آفریده میشوند اما پیوندی با خاستگاه خود ندارند. اگر بسیار کسان زبان را با ادب درمیآمیزند از آنجاست که زبان بیش از هر پدیدهای دیگرِ فرهنگی آشنای ذهن و اندیشه آدمی است. او توضیح میدهد: ما زبان را دم به دم به کار میگیریم. با زبان زندگی میکنیم، حتی هنگامی که میاندیشیم زبان را به کار میبریم. اندیشیدن به راستی گفتوگویی است خاموش با خویشتن. از همین روست که آن گسلی که رنگ را از نگاره یا تندیسه را از سنگ یا آهنگ را از آواهای پریشان نخستین جدا میدارد در میان زبان و ادب کمتر فرا دید میآید. زبان ابزاری میشود در ادب برای آفرینش هنری. زبان به تنهایی هنرورزانه، زیبا، شورانگیز، کارساز و اثرگذار نیست هنگامی از شور و شگرفی درمیآفریند که به قلمروی جادوانه و رازآلود و فراسویی ادب فرا برود. برپایه آنچه به کوتاهی گفته آمد میتوان در گاهشمار فرهنگی ایران روزی را به زبان فارسی ویژه داشت، هر چند روزی دیگر نیز در این گاهشمار ویژه ادب فارسی است.
این شاهنامهپژوه در پاسخ به این سوال که چرا در گذشته روز شعر و ادب فارسی به نام فردوسی نامگذاری نشد و امروز روز دیگر را به نام او اعلام میکنند، بیان میکند: در ان زمان هم به این پرسش پاسخ دادم. اگر خواست از ادب پارسی ادب این روزگار است نامگذاری روز ادب فارسی به نام شهریار بسیار بجا و سزاوار میتواند باشد اما اگر امروز پهنه سخن پارسی را پیش چشم داریم آن روز هم در پیوند با استادانِ استاد سخن پارسی که مهراز (معمار) زبان پارسی نیز هست میبایست نامیده میشد به نام فردوسی. شاید از همین روست که کسانی بر آن سر افتادهاند که روزی دیگر را هم به گاهشمار فرهنگی ایران بگنجانند به نام روز زبان فارسی که در پیوند با فرزانه فرهمند توس نیز باشد.
در حالی که نامگذاری 25 اردیبهشت به نام «پاسداشت زبان فارسی» باعث خوشحالی بسیاری شده است اما بیتوجهی به فردوسی، این شاعر بزرگ پارسیگوی در سطوح دیگری دیده میشود. بهگونهای که حتی آرامگاه این شاعر در وضعیت نامطلوبی به سر میبرد و مقامات محلی به آن بیتوجهی نشان میدهند. از سوی دیگر اگر چه ثبت روزها در تقویم به نامی خاص به این دلیل صورت میگیرد که توجه ویژهای به فرهنگسازی صورت گیرد اما معمولا چنین اتفاقی نمیافتد و تنها محدود برگزاری برنامهها و آیینهایی در همان روز میشود و برنامهریزی جدی درباره آنها وجود
ندارد.
به نظر میرسد زبان و ادب فارسی باید یک عنوان موجودیتی کهن و کارآمد مورد توجه باشد وگرنه روزها و نامگذاری آنها، ساخت واژههای عجیب در فرهنگستان و اتفاقاتی از این دست به جای توجه به زایش طبیعی زبان تنها یک بهانه است.
به اعتقاد بعضی از کارشناسان حوزه زبان و ادب فارسی این نوع نامگذاری تنها باعث دوپارگی و به حاشیه راندن نام امثال فردوسی خواهد شد و تاثیری بر اصل ماجرا که بیتوجهی به زبان فارسی است، نخواهد داشت.∎