محمد آزاد: کشورهای صادرکننده نفت همه از وضعیت بازار و قیمت ناراضی هستند؛ بازار اشباع شده و قیمت پایین همه صادرکنندگان را مضطرب کرده است، چه ایران و عربستان را درون اوپک، چه روسیه را بیرون اوپک. همین شده که مدتی است بحث همکاری برای کنترل بازار، بحث روز کشورهای نفتی است. گرچه همه بر سر این توافق دارند که باید قیمتها بالا برود و درآمدشان بیشتر شود؛ اما مسائلی هست که دستیابی به توافق را خیلی سخت کرده، بااینحال مسئله چنان ضرورت دارد که در این مدت پیشرفتهایی ديده شده است. تازهترین آن اعلام آمادگی رسمی ایران برای شرکت در اجلاس غیررسمی ماه آینده در الجزیره است. بیژن زنگنه، روز جمعه با اعلام این خبر در پاسخ به سؤالی درباره موضع ایران در برابر طرح فریز نفتی، گفت: «تهران آماده همکاری با کشورهای اوپک برای بازگرداندن بازار نفت به حالت ثبات است؛ اما انتظار دارد دیگران نیز به حقوق ایران احترام بگذارند». خبر شرکت ایران در اجلاس الجزیره را رسانههای بینالمللی پوشش گسترده دادند و قیمت نفت هم بالا رفت. «بلومبرگ» به نقل از یک کارشناس مسائل استراتژیک، شرکت ایران در گفتوگوها را «مفید» توصیف کرد و نوشت این مسئله احتمال رسیدن به توافق را جدا افزایش میدهد. «فایننشالتایمز» نوشت ایران تا پیش از این خود را به حضور در اجلاسها متعهد نکرده بود، اکنون شرکت میکند: «ولی درباره اینکه در این مذاکرات چه موضعی اختیار خواهد کرد اطلاعی در دست نیست».
نخستین تلاش: شکست در دوحه
اجلاس الجزایر که اواخر ماه آینده میلادی در حاشیه کنفرانس صنعتی مجمع بینالمللی انرژی (آیایاف) «IEF» برگزار میشود، دومین اجلاس بزرگ میان کشورهای صادرکننده نفت اوپک و غیراوپک است. نشست «آیایاف» که 73 کشور حاضر در آن 90 درصد کل عرضه و تقاضای نفت و گاز جهان را پوشش میدهند، پنج تا هفت مهر در الجزیره برگزار میشود و قرار است صادرکنندگان نفتی در حاشیه آن درباره کنترل قیمت نفت و طرح فریز تولید نفت گفتوگو کنند.
دور پیشین مذاکرات که در آخرین روزهای فروردین در دوحه و بدون حضور ایران برگزار شد، شکست مطلق بود، با اینکه انتظار میرفت گام نهایی توافقی باشد که مذاکرات آن از بهمنماه آغاز شده بود. در این اجلاس همه 18 کشور شرکتکننده از عربستان میخواستند توافق را نهایی کند؛ اما دست آخر ریاض اعلام کرد اگر ایران نپیوندد، توافقی در کار نخواهد بود. به گزارش رویترز از اجلاس دوحه در 30 فروردین، نمایندگان و وزرای کشورهای حاضر پس از پنج ساعت مذاکره فشرده درباره متن بیانیه - از جمله میان روسیه و عربستان- اعلام کردند هیچ توافقی بهدست نیامده است. «الکساندر نواک»، وزیر نفت روسیه، با ناراحتی تقاضای سعودی را «غیرمنطقی» خواند و گفت وقتی به دوحه میآمدم، تصورم این بود برای امضای توافقنامه سفر میکنم، نه بحثکردن درباره آن و این مسئله «ناامیدکننده» بود.
نگرانی باز هم بازار را فراگرفت، زيرا بار دیگر بوی رقابت بر سر سهم از بازار به مشام رسید. محمدبنسلمان به «بلومبرگ» گفت ریاض «میتواند بهسرعت تولید خود را افزایش دهد و فقط در صورتی تولید را فریز خواهد کرد که ایران هم متقابلا همین کار را انجام دهد». روز بعد در واکنش به این سخنان، بیژن زنگنه گفت کشورهای اوپک و غیراوپک باید خیلی ساده بازگشت ایران را به بازار نفت بپذیرند، در غیر این صورت: «فایده رفع تحریمهای ایران چیست؟» مسائل خاورمیانه اصلیترین محل اختلاف است. کشورهای صادرکننده نفت همگی درآمد بیشتر میخواهند؛ اما برنامهریزیشان برای خرجکردن دلارهای نفتی بسیار متفاوت است و گاهي تداخل هم دارد؛ همه درآمد بالاتر میخواهند به شرطی که درآمد رقیب خیلی هم زیاد نشود، تناقضی که اجماع را که تنها چاره کنترل قیمت نفت است، بسیار دشوار کرده.
تلاش دوباره: اجلاس الجزاير
دو روز پیش از اعلام رسمی شرکت ایران در سطح وزیر در اجلاس غیررسمی الجزایر، رسانهها خبر داده بودند که ایران در نامهای شرکت خود را اعلام کرده است. با اعلام رسمی وزیر، رسانههای بینالمللی در سطحی وسیع به تحلیل موضوع پرداختند. «بلومبرگ» به نقل از یکی از نمایندگان اوپک بدون ذکر نام نقل کرده که موضع ایران از فروردین تابهحال تغییر چندانی نکرده است و تا سطح تولیدش به دوران پیش از تحریمها بازنگردد، به فریز تولید تن نخواهد داد اما در مقابل «شکیب خلیل»، سیاستمدار کهنهکار الجزایری که مدتها در اوپک نقش فعال داشته اوایل این ماه به «رویترز» گفته بود: «تلاشهای ایران برای افزایش صادرات که در حال رخدادن است این کشور را برای توافق بر سر طرح فریز تولید پذیراتر خواهد کرد».
«گلدمن ساکس»: پیشنهاد ترمیم روابط خصمانه
تلاش همهجانبهای از سوی کشورهای صادرکننده نفت در جریان است، بلکه کلاف هزار گره بازار نفت که در جنگ و رقابتهای منطقهای و جهانی هم ریشه دارد، اندکی گشودهتر شود. «بلومبرگ» به نقل از منبعي آگاه که نخواسته نامش فاش شود، از سفر زودهنگام دبیر کل جدید اوپک «بارکیندو»ی نیجریهای به ایران و قطر خبر داده است. وزیر انرژی ونزوئلا «اولگیو دلپینو» که اجلاس دوحه را نیز سازماندهی کرده بود، تور مسافرت به کشورهای نفتی برگزار کرده است. بدبینها یا به قول خودشان واقعبینها نهتنها به حصول توافق بدبین هستند، بلکه میگویند توافقی هم اگر بشود کاری از پیش نخواهد برد. «گلدمن ساکس» در گزارشی مینویسد طرح فریز نفتی عملی بشود یا نه بازار به این زودیها به حالت عادی برنخواهد گشت، چراکه کشورهای صادرکننده نفت که با مشکلات مالی روبهرو هستند، خود را برای روانهکردن روزانه صدهاهزار بشکه نفت به بازار آماده کردهاند. نشانهاش افزایش تولید لیبی، عراق و نیجریه است که مدتها برای صادرات با مشکل مواجه بودند. در گزارش تحلیلی تیمی از استراتژیستهای «گلدمن ساکس» که روز دوشنبه گذشته منتشر شد، آمده است: «از منظر این گزارش گرمترشدن و ترمیم روابط طرفهای درگیر در مناطقی که درگیری تولید آنها را با مشکل روبهرو کرده، برای برگرداندن تعادل به بازار نفت بسیار مفیدتر است تا اجرای طرح فریز نفتی اوپک که اولا تولید را در سطحی فریز میکند که خیلی بالاست. علاوه بر این پس از مدتی به ضد خود تبدیل خواهد شد، چراکه اگر با این روش قیمتها جانی بگیرد، انگیزه فعالیت و تولید در جاهای دیگر بالا میرود (و بار دیگر همان روند معکوس تکرار میشود)».
بااینحال عصر جمعه وزیر نفت عربستان، خالد الفليح، اعلام کرد دلیلی برای دخالت چشمگیر در بازار وجود ندارد و «باید اجازه دهیم که عرضه و تقاضا خود تکلیف قیمت را مشخص کند». به گزارش «فورچون»، آقای فليح همچنین گفت: «بازار در جهت صحیح حرکت میکند»؛ سخنی که ترجیعبند سخنان وزیر قبلی عربستان، النعيمي، نیز بود. تحلیلگران این اظهارات را در واکنش به شرکت ایران در اجلاس غیررسمی الجزیره و همچنین نشانهای دیگر از دشواری رسیدن به توافق فریز نفتی اوپک تعبیر کردند.
∎