یاداشت
کودتای نافرجام ترکیه
صاحبخبر - گروهی از نظامیان ترکیه در اقدامی تصمیم به تغییر ساختار قدرت گرفتند، تصمیمی که به نتیجه نرسید و کودتایی نافرجام را رقم زد. درباره چرایی این کودتا نگاهها و نظرات متفاوتی مطرح شده است. شاید نخستین دیدگاه به دولت و شخص رئیسجمهوری ترکیه مربوط باشد، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه و کابینهاش بر این باورند که کودتای جمعه شب توسط فتحالله گولن، رهبر جماعت «خدمت» طراحی شده و به مرحله اجرا درآمده است، درمقابل منتقدان و تحلیلگران سیاستهای اردوغان نیز نظر و دیدگاه دیگری دارند، به باور آنها به دلیل سیاستهای دولت ترکیه، نارضایتیهایی در بدنه ارتش این کشور وجود دارد، سیاستهای نادرست دولت درنهایت به یک اقدام نظامی براندازانه منجر شد، در همین راستا بایدگفت که شاخصه و مهمترین ویژگی این کودتا در قیاس با چهار کودتای دیگری که چند دهه گذشته در ترکیه به وقوع پیوست، تقابل مردم با کودتاچیان بود، نقش مردم برای شکست این کودتا بسیار تعیینکننده بود، به عبارت دیگر مردم در استانبول و آنکارا به خیابانها آمدند و آمادگی خود را برای شکست کودتا اعلام کردند و رسما به کودتاچیان نه گفتند، چراکه مردم ترکیه با بازگشت نظامیان در ساختار سیاست و حکومت ترکیه کاملا مخالفند، از سوی دیگر، کودتای اخیر در ترکیه یک ویژگی دیگر هم داشت، این ویژگی عبارت است از نقش شبکههای اجتماعی در آگاهی بخشی و بسیج تودههای مردم در صحنه سیاست. با اینکه کودتاگران توانستند رسانهها را در کنترل خود درآورند اما اخبار و تصاویر مربوط به کودتای ارتش در فضای مجازی منتشر شد و گروههای مختلف اجتماعی نیز توانستند به واسطه فضای مجازی از مردم بخواهند که برای مقابله با کودتاگران به خیابانها آمده و مانع از به سرانجام رسیدن پنجمین کودتا در ترکیه شوند، در همین راستا باید گفت که کودتایی که جمعه شب در ترکیه رخ داد، مانند کودتاهای پیشین فراگیر نبود، این کودتا صرفا به دو شهر استانبول و آنکارا محدود شد که این خود سوال برانگیز است. در این میان گروهی نیز نسبت به زمینههای وقوع این کودتا به دیده شک و تردید مینگرند، تاثیر نتایج این کودتا بر آینده حکومت ترکیه را میتوان از دو منظر داخلی و بینالمللی مورد بررسی قرار داد، برخی از تحلیلگران بر این باورند که شکست پنجمین کودتای ارتش ترکیه در حوزه داخلی موجب بهبود موقعیت رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه خواهد شد، به عقیده آنها رئیسجمهوری ترکیه هماکنون به راحتی میتواند در میدان سیاست داخلی ترکیه و همچنین در ساختار ارتش دست به تغییر بزند، به عبارت دیگر به باور حامیان این دیدگاه، شکست کودتای اخیر قدرت انحصارگری رجب طیب اردوغان را افزایش خواهد داد. درمقابل برخی دیگر بر این باورند که این کودتا موجب تعدیل سیاستهای دولت کنونی ترکیه خواهد شد و زمینه را برای تعدیل نگاه اردوغان به مسائل داخلی و بینالمللی فراهم خواهدکرد. درنهایت باید گفت که در شرایط کنونی بسیاری به این نتیجه رسیدند که تقابل مردم ترکیه با کودتاگران در حقیقت آزمونی برای دموکراسی و کمک به حفظ و ایجاد ارزشهای دموکراسی در ترکیه و همچنین جلوگیری از حضور نظامیان در حوزه سیاست بود. در کشوری که کودتا در آن سابقهای طولانی دارد، بسیاری از تحلیلگران حتی منتقدان و مخالفان دولت، تمام گروهها و جریانهای سیاسی مختلف این کودتا را محکوم کردند و این نشان میدهد که کودتا دیگر در ترکیه جایگاهی ندارد و نظامیان باید به جای حضور در عرصه سیاسی به پادگانهایشان بازگردند.∎