گروه سياسي: اولين ساعات شنبه 26 خرداد ؛ هنوز خبر فاجعه نيس فرانسه تازه بود که خبري تازه رسانه‌هاي دنيا را به تسخير خود در آورد: کودتا در ترکيه. در ايران، مردم شب زنده دار از طريق شبکه‌هاي اجتماعي خبرها، شايعات و شوخي‌ها در اين زمينه را مي‌شنيدند و دست به دست مي‌کردند. اولين خبرها از سقوط دولت قانوني ترکيه حکايت مي‌کرد اما به مرور و ظرف يکي دو ساعت، اخبار و گزارش‌ها گوياي شکست کودتا در پي حضور موثر مردم ترکيه در حمايت از دولت اردوغان بود. گفته شده که در اين حوادث 265 نفر کشته و بيش‌از 1400 نفر زخمي‌شده‌اند و بيشتر تلفات انساني مربوط به درگيري‌ها در آنکارا است. صبح هنگام، زمان آغاز کار روزانه در ترکيه، داستان کودتاي شبانه پايان يافته بود و از آن فقط حجم انبوهي از گزارش، عکس و ويدئو در جهان منتشر شده بود؛ و شايد تنها نتيجه اين اقدام نافرجام بخشي از ارتش ترکيه اين باشد که مجازات اعدام بار ديگر در ترکيه قانوني شود. ديروز نخست‌وزير ترکيه در مصاحبه‌اي گفت که دولت ترکيه اکنون در فکر قانوني کردن دوباره مجازات اعدام در اين کشور است که پيش‌از اين ملغي شده بود. تحليل اين کودتا اما هنوز پايان نيافته است؛ اينکه واقعا چه کساني پشت اين کودتا بودند و چه اهدافي را دنبال مي‌کردند ؟ در پاسخ به اين سوال، بعضي تحليلگران اين کودتا را يک تصفيه حساب درون گروهي دانستند که بازيگران آن، دانسته يا ندانسته اهداف بعضي صاحبان قدرت در ترکيه را دنبال مي‌کردند. اين تحليل اگر چه جذابيت‌هايي دارد اما به نظر مي‌رسد چندان منطبق بر واقعيت نباشد. تحليل ديگر اين است که اين کودتا در پي چرخش‌هايي در سياست‌هاي اردوغان بخصوص در پي نزديکي او به روسيه، از سوي بعضي افراطيون و تندروها صورت گرفت که خوشبختانه به نتيجه نرسيد؛ و گروهي ديگر از تحليل گران نيز با اشاره به سابقه کودتاهاي نظامي‌در ترکيه، اين کودتاي نافرجام را تلاشي براي کسب قدرت بيشتر توسط نظاميان در ترکيه دانستند. موضع ايران در اين ميان، حمايت از دولت قانوني ترکيه و محکوميت هر نوع دخالت نظاميان است . بدون شک اردوغان با توجه به اين کودتا دانست که تا وقتي از پشتيباني مردم کشورش برخوردار باشد مي‌تواند حکومتش را ادامه دهد و حکومت قانوني حکومتي است که مردم آن را همراهي مي‌کنند؛ اما اين وضعيت مختص ترکيه نيست. اردوغان بايد بپذيرد که اگر در ترکيه دولت قانوني را نبايد و نمي‌توان با اسلحه تغيير داد، در سوريه هم چنين است؛ که اگر متوجه اين واقعيت شود بايد گفت که کودتاي نافرجام در ترکيه برکاتي براي منطقه خواهد داشت.
اخبار و تحليل‌هاي مربوط به اتفاقات ترکيه را در صفحات 7، 8، 9، 14 و 15 امروز مردم‌سالاري بخوانيد.
جمعه شب در حالي که جهان هنوز بعد از حادثه تروريستي نيس فرانسه در شوک بود، خبر کودتاي ارتش در ترکيه زلزله خبري ديگري را ايجاد کرد که با وجود نيمه تعطيل بودن خبرگزاري‌هاي رسمي، بازتاب گسترده‌اي در رسانه‌هاي جهان داشت و از همان موقع تا حالا بسياري از رسانه‌هاي مطرح، پوشش گسترده کودتا را در ترکيه دنبال کردند و به مخاطبانشان گزارش لحظه به لحظه دادند.
وب‌سايت گاردين با اشاره به اين که کودتاي اخير در ترکيه باعث گسترده شدن ترس و وحشت در خاورميانه شده، از حرکت تانک‌ها در اطراف پارلمان ترکيه خبر داده و نوشته با وجود حرکت جت‌هاي جنگنده و تيراندازي در دو شهر استانبول و آنکارا، نتيجه کودتا هنوز نامعلوم است هرچند گزارش‌هاي اوليه حاکي از اين است که کودتاي نظامي‌با شکست مواجه شده است. گاردين همچنين در گزارش ديگري با اشاره به سخن رجب طيب اردوغان که گفته بود کودتا از پنسيلوانيا هدايت مي‌شود، به معرفي فتح‌الله گولن پرداخته است. به نوشته گاردين، جدال بين اسلامگرايان و مدرنيست‌هاي ترکيه همواره در جريان بوده و ارتش به طور سنتي از مدرنيسم در ترکيه حمايت مي‌کرده است. گاردين به نقل از منابع آگاه، عنوان کرده که از دقايق ابتدايي کودتا، ارتباط بين نظاميان کودتاکننده و گولن در پنسيلوانيا آشکار بوده است.اگرچه گولن کمي‌بعد در پيامي‌کودتا را محکوم کرد و به نوعي اين اتهام را رد کرد.
نيويورک تايمز هم گزارش داده که در جريان کودتاي جمعه شب 195 نفر کشته و تا‌کنون بيش از 1500 نفر زخمي شده‌اند. به نوشته نيويورک تايمز، کودتاي جمعه شب، ترکيه را وارد شبي سراسر ترس و وحشت کرد و حکومت رجب طيب اردوغان را مورد تهديد قرار داد. اين وب‌سايت همچنين به نقل از اردوغان نوشته که کودتاي عده قليلي از نظاميان نتوانسته است امنيت و اتحاد ترکيه را به خطر بيندازد.
نيويورک تايمز نوشته کودتاچيان قصد ترور آقاي اردوغان را داشته‌اند اما در اين اقدام موفق نبودند. پس از کودتا نيز طرفداران اردوغان به حمايت از او به خيابان‌ها ريختند و تا صبح شنبه در خيابان ماندند و اجازه تحرک بيشتر به نظاميان را ندادند.
سايت مجله تايمز هم خبر کودتا در ترکيه را در رأس اخبار خود قرار داده و در گزارشي تحليلي نوشته که چطور ارتش ترکيه به روي موافقان اردوغان و مخالفان کودتا که در خيابان‌ها جمع شده بودند، آتش گشوده است. تايمز خبر داده که با وجود ناآرامي‌در ترکيه، کودتا پايان يافته و نزديک به 3 هزار نفر از پرسنل ارتش به دليل دست داشتن در کودتا دستگير شده اند. تايمز همچنين از کشته شدن تعدادي از افسران و ژنرال‌هاي ارتش ترکيه در جريان کودتا خبر داده است.
تايمز نوشته اين نخستين کودتاي ترکيه از سال 1980 است و پس از روي کار آمدن ترکيه مدرن، چهارمين باري است که در اين کشور، کودتاي نظامي‌صورت مي‌گيرد. تايمز در گزارش ديگري، فعاليت‌هاي 10 سال گذشته رجب طيب اردوغان در ترکيه را مورد تحليل قرار داده و نوشته شايد رژيم آقاي اردوغان راه خود را گم کرده باشد.
سايت فيگارو هم به نقل از اردوغان نوشته که کودتاکنندگان بهاي سنگيني را براي اين اقدام خود خواهند پرداخت. فيگارو نيز ضمن گزارش لحظه به لحظه کودتاي ترکيه، فايل تصويري نشست خبري اردوغان در فرودگاه آتاتورک استانبول و محکوميت کودتاي ارتش را روي خروجي خود قرار داده است.
سي ان ان هم با تيتر درشت «کودتا تمام شد» به بررسي وقايع استانبول و آنکارا پرداخته است. اين وب سايت نيز با پوشش لحظه به لحظه خبر، عکس و فيلم‌هاي زيادي را از شهرهاي مختلف ترکيه و واکنش‌هاي رسمي به موضوع کودتا پوشش داده است. سي ان ان نوشته پس از يک شب وحشت و ترور در ترکيه، رجب طيب اردوغان صبح ديروز اعلام کرد که کودتا پايان يافته و دولت اردوغان اداره امور را در دست دارد اما هنوز صداي گلوله و آتش در شهرهاي استانبول و آنکارا شنيده مي‌شود و برخي نظاميان کودتاکننده دست از مقاومت برنداشته‌اند.
به نوشته سي ان ان، بر اثر کودتاي جمعه شب گذشته دست کم 90 نفر در نقاط مختلف ترکيه کشته شدند و 1000 نفر هم مجروح شده‌اند.
رويترز هم عکس‌هايي از هجوم تانک‌ها و مردم به خيابان‌ها را منتشر کرده و با تيتر «ارتش شکست خورد، اردوغان بازگشت» به بازخواني کودتاي نظاميان پرداخته است. رويترز به نقل از اردوغان نوشته ترکيه همچنان در آرامش باقي مي‌ماند و تاکيد کرده هرچند هنوز هم مي‌توان آثاري از خشونت‌ها را در ترکيه ديد اما کودتا پايان يافته و جمع شدن هزاران طرفدار پرچم به دست اردوغان در اطراف فرودگاه آتاتورک- محل برگزاري نشست خبري اردوغان- و خيابان‌هاي ترکيه نشان مي‌دهد دولت همچنان اداره امور را در دست دارد.
سايت بي بي سي انگليسي هم از دستگيري گسترده مقامات ارتش ترکيه پس از اين کودتاي ناکام خبر داده است. بي بي سي نوشته بيش از 2800 سرباز ارتش از جمله تعدادي از مقامات بلند پايه ارتش دستگير شده‌اند. صداي انفجار و آتش در طول شب در شهرهاي استانبول و آنکارا شنيده مي‌شد و هزاران ترک با فراخوان رجب طيب اردوغان به خيابان‌ها ريختند تا از دولت حمايت کنند.
بر اساس گزارش بي بي سي، آقاي اردوغان، فتح‌الله گولن را مسئول کودتا دانسته هرچند آقاي گولن هرگونه ارتباط با کودتاي نظامي‌ترکيه را رد کرده و گفته در اين کودتا دست نداشته است.
بي بي سي نوشته همه چيز از جمعه شب شروع شد، زماني که تانک‌ها دو پل اصلي شهر استانبول را به تسخير خود درآوردند؛ نيروهاي ارتش در همه خيابان‌ها ديده مي‌شدند و جت‌هاي نظامي‌با ارتفاع کمي‌از شهر آنکارا پرواز مي‌کردند. بلافاصله ارتش بيانيه‌اي صادر کرد و از حرکت خود در راستاي ايجاد صلح و دموکراسي ياد کرد. آقاي اردوغان نيز با استفاده از تلفن همراهش در پيامي‌تصويري از مردم خواست به خيابان‌ها بيايند و خودش هم -که در تعطيلات به سر مي‌برد- به استانبول پرواز کرد و در فرودگاه آتاتورک با محکوم کردن کودتاچيان گفت که ارتش بهاي سنگيني براي کودتا خواهد پرداخت.
وب‌سايت اکونوميست هم کودتاي ترکيه را در راس اخبار خود قرار داده و ضمن شرح وقايع جمعه شب که منجر به کودتاي ارتش شد؛ نگاهي هم به سياست‌هاي رجب طيب اردوغان انداخته و نوشته: درست است که اين کودتا شکست خورد اما اين کودتا به ترکيه يادآور مي‌شود هميشه بايد جانب احتياط را رعايت کند و آقاي اردوغان هم بايد مراقب دشمنان داخلي اش باشد.
وب‌سايت نيوزويک هم در گزارشي با عنوان «چه کسي و چرا کودتا کرد؟» به بازخواني وقايع ترکيه پرداخته و نوشته است: آنچه ما از گروه پشت سر کودتاکنندگان مي‌دانيم، اين است که آنها توانستند تعداد زيادي از ارتش را بسيج کنند و جت‌هاي نظامي‌را در بالاي سر آنکارا به پرواز دربياورند؛ نيروي اصلي حمايت کننده کودتاگران در ارتش مشخص نيست اما اين ارتش، خود را ارتش برقرارکننده صلح در کشور ناميده بود. سايت راشاتودي هم در چند گزارش مفصل به گزارش لحظه به لحظه وقايع ترکيه پرداخته و سخنراني رجب طيب اردوغان در فرودگاه آتاتورک را پوشش داده است. راشاتودي، تعداد کشته و زخمي شدگان را نيز منعکس کرده و خبر داده که تعداد زيادي از سربازان و مقامات ارتش ترکيه بازداشت شده‌اند. راشاتودي همچنين به نقل از خبرنگاران محلي ترکيه گزارش کرده که مردم ترکيه با کودتاچيان همراه نشده و عموما از دولت رجب طيب اردوغان حمايت کرده‌اند.
∎