به گزارش ایرنا، شب یلدا بهانه ای برای دور هم بودن اعضای خانواده است، این رسم باستانی سالهاست در میان ایرانیان وجود دارد اما گویی امروزه بیش از گذشته وجود این دورهمی ها احساس می شود.
این مراسم بر اساس آداب و رسوم هر منطقه متفاوت است و نکته قابل اهمیت آن است که این سنت ها به مرور زمان از بین نرفته و جایگاه خود را همچنان در میان خانواده ها و در مقابل برخی آداب بیگانه حفظ کرده است.
مردم از چند روز قبل از فرا رسیدن این شب که قدیمی ها از آن به عنوان شب چله یاد می کنند، شور و حال خاصی دارند و همگی برای این شب خود را آماده می کنند.
بازار شب یلدای امسال با سالهای گذشته متفاوت شده و مردم شور و شوق بیشتری برای این شب دارند به دل بازار که می رویم بساط خرید میوه، آجیل، گل، شیرینی، لبو و تنقلات داغ داغ است.
یکی از شهروندان مشهد در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: چندسالی است که شب یلدا به دلیل همزمانی با ماه محرم و صفر در بسیاری از خانواده ها برگزار نمی شود اما امسال به دلیل همزمانی این شب با جشن آغاز امامت حضرت امام زمان (عج) رنگ و بوی تازه ای گرفته و مردم شب یلدا را بهانه ای برای راز و نیاز در این شب قرار داده اند.
اعظم زمانی افزود: شب یلدا یکی از بلندترین شب های سال است که هر سال با بیدار ماندن و دور هم بودن در کنار اعضای خانواده و دوستان به بدرقه پاییز و استقبال زمستان می رویم.
یکی دیگر از شهروندان با اشاره به افزایش قیمت میوه به مناسبت شب یلدا گفت: خرید میوه و آجیل برای دورهم بودن در شب یلدا یکی از آداب دیرینه مردم ایران است اما امروز مردم از نظر اقتصادی تامین نیستند که بتوانند برای یک شب قید گرانی و تورم را بزنند و شاید همین موضوع سبب شده بسیاری از مردم به رغم میل باطنی خود شب یلدا را همانند بسیاری از مراسم کنار بگذارند و بی تفاوت از آن عبور کنند.
احمد مشهدی افزود: بسیاری از مردم توان خرید میوه و آجیل ندارند اما در مقابل عده ای در این شب غرق تجملات می شوند و ما نباید بگذاریم تجملات و افراط و تفریط وارد آیین و سنتمان بشوند و به 'دور هم بودن' خدشه وارد کنند.
یکی از زائران تهرانی که در مشهد حضور یافته به خبرنگار ایرنا گفت: من و همسرم امسال اولین شب یلدای زندگی مشترک خود را تجربه می کنیم و ترجیح دادیم این شب را در حرم مطهر حضرت امام رضا (ع) باشیم.
رضا معین افزود: مشرف شدن به زیارت حضرت امام هشتم (ع) برای من و همسرم که سالی یک بار بیشتر نمی توانیم به زیارت مشرف شویم غنیمت است.

* مهمترین هدف آیین شب چله دورهم بودن خانواده است

رضا سلیمان نوری، متخصص حوزه ایران شناسی در باره شب یلدا و تاریخچه آن به خبرنگار ایرنا گفت: یلدا و جشن هایی که در این شب برگزار می شود یک سنت باستانی است، مردم دوران باستان که با دانش نجوم آشنایی داشتند می دانستند که کوتاه ترین روز ها، آخرین روز پاییز و شب اول زمستان است و پس از آن روز ها به تدریج بلند تر و شب ها کوتاه تر می شوند، از همین رو آن را شب زایش خورشید نامیده و آن را آغاز سال قرار دادند.
این خراسان پژوه افزود: پیش تر ایرانیان روز پس از یلدا (یکم دی ماه) را 'خور روز'، روز تولدخورشید و 'دی گان' می خواندند و به استراحت و تفریح می پرداختند.
وی اظهار کرد: فردوسی نیز به استناد منابع یلدا و خورروز را به هوشنگ از شاهان پیشدادی ایران نسبت داده است.
سلیمان نوری ادامه داد: هنوز در بسیاری از نقاط ایران به ویژه در جنوب و جنوب شرقی کشور برای نامیدن بلند ترین شب سال، به جای شب یلدا از واژه شب چله (شب سیاه و سرد) استفاده می شود.
وی خاطر نشان کرد: ایرانیان باستان با این باور که فردای شب چله با دمیدن خورشید، روز ها بلند تر می شوند و تابش نور ایزدی فزونی می یابد، آخر پاییز و اول زمستان را شب زایش مهر یا زایش خورشید می خواندند و برای آن جشن بزرگی برپا می کردند.
این خراسان پژوه در باره آداب این شب گفت: آداب شب یلدا در طول زمان تغییر نکرده و ایرانیان در این شب به خوردن میوه، خشکبار و تنقلات می پردازند و تا سپیده دم آتش روشن کرده و دور هم می نشینند.
سلیمان نوری با اشاره به اهمیت دورهم بودن خانوادگی در این شب افزود: امروزه برگزاری شب یلدا، گام را از دور هم بودن خانوادگی فرا تر نهاده و به صورت گردهمایی خویشاوندی و دوستان برگزار می شود.
وی اظهار کرد: این روز ها صرف میوه، تنقلات و غذاهای شب یلدا همه جنبه نمادین دارند و استفاده معقول از آن ها نشانه برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی است.
وی ادامه داد: در مناطق روستایی و شهرهای کوچک، سنت شب چله به صورت کامل حفظ شده است اما در شهرهای بزرگ بیشتر به دورهم بودن تفریحی تبدیل شده است.
به گفته وی در مناطق کوچک، حفظ سنن و ارتباطات مهمترین هدف این گردهمایی ها است و گاهی در حاشیه آن مشکلات خاص پیش آمده بین اعضای خانواده نیز توسط بزرگان حل می شود.
وی یادآور شد: در شهرهای بزرگ خاصه کلانشهر ها هرچند هنوز در خانواده های ریشه دار تر این سنت به صورت قدیمی رواج دارد اما در خانواده های کوچک و جدید این سنت فقط در ظاهر حفظ شده و در برخی موارد دوستان یا همکاران جای خانواده های اصلی را می گیرند.

* رسم مردم خراسان در شب یلدا

یک کارشناس آداب و رسوم نیز در ارتباط با آداب مردم خراسان در شب یلدا گفت: در شهرهای این استان خواندن شاهنامه فردوسی در این شب مرسوم است، اما یکی از آیین های ویژه شب یلدا مراسم 'کف زدن' است.
بهزاد چوپانکاره افزود: در این مراسم ریشه گیاهی به نام چوبک را که در این دیار به 'بیخ' مشهور است در آب خیسانده و پس از چند بار جوشاندن در ظرف بزرگ سفالی به نام 'تغار' می ریزند.
وی اظهار کرد: مردان و جوانان فامیل با دسته ای از چوب های نازک درخت انار به نام 'دسته گز' مایع مزبور را آنقدر هم می زنند تا به صورت کف درآید و این کار باید در محیط سرد صورت گیرد تا مایع مزبور کف کند.
وی ادامه داد: کف آماده شده با مخلوط کردن شیره انگور آماده خوردن شده و پس از تزیین با مغز گردو و پسته برای پذیرایی مهمانان آورده می شود.
چوپانکاره گفت: شب یلدا در خراسان به 'شب چله ' معروف بوده و دارای پیشنیه دیرینه ای است و مردم در این شب با شرکت در شب نشینی های طولانی و خوردن انواع میوه و تنقلات سعی در بهتر گذراندن طولانی ترین شب سال دارند.
وی خاطر نشان کرد: مردم این منطقه برای استقبال نخستین روز از سردترین فصل سال تا آنجا که توان مالی دارند در خرید میوه های مخصوص شب یلدا مانند هندوانه، انار و خربزه کوتاهی نمی کنند.
این کارشناس میراث فرهنگی افزود: بردن هدیه به خانه عروس با عنوان 'شب چله ای' از دیگر مراسم شب یلدا در استان خراسان به ویژه مناطق جنوبی این استان است.
وی اظهار کرد: در این شب برای دخترانی که به تازگی نامزد شده اند ازسوی خانواده داماد هدایایی فرستاده می شود و خانواده های عروس و داماد در این شب دور هم جمع می شوند.
به گفته وی در این شب افراد با جمع شدن در خانه بزرگ فامیل، خواندن شعر و داستان، خوردن شیرینی، آجیل و انواع تنقلات، تا پاسی از شب بیدار می مانند.

* میوه و غذای شب یلدا در غرب خراسان رضوی

یک پژوهشگر و مولف سبزواری نیز به نگهداری میوه ها برای شب یلدا در این شهرستان اشاره کرد و گفت: مردم این خطه هندوانه را برای استفاده در این شب درون لایه های کاه نگهداری می کنند و اغلب بزرگترین هندوانه ها را برای شب یلدا کنار می گذارند.
محمد عبدالله زاده ثانی افزود: انگور مورد نیاز در شب یلدا را نیز از درخت نمی چینند بلکه خوشه آن را بر سر تاک داخل کیسه می گذارند و تا شب یلدا نگهداری می کنند و انواع برگه های آلو، هلو، زردآلو، و خربزه و هندوانه هایی را که به صورت برگه درست کرده اند در کنار این میوه ها و با خویشاوندان تناول می کنند.
وی اظهار کرد: خربزه را که به صورت نازک بریده و روی هیزم بر بام خانه خشک می کنند 'کشته'ˈ یا 'خرمزه' می گویند و به همراه کشته های هندوانه که 'قارپوز' نامیده می شود و همچنین گندم برشته در شب یلدا استفاده می کنند.
عبدالله زاده ثانی با بیان اینکه مردم این سامان در شب یلدا هفت گیاه ریشه دار همچون چغندر، شلغم و هویج را پخته و استفاده می کنند گفت: باور آنان این است اگر کسی در شب یلدا از این هفت گیاه استفاده کند تا سال آینده گرفتار امراض نمی شود.
وی افزود: مردم قدیم این خطه اعتقاد دارند که هر یک از میوه ها خواص مخصوصی دارد و هرنوع میوه ای را که در شب چله بخورند خواص و فواید آن تا شب چله سال آینده در بدن آنان خواهد ماند و آنها را از گزند بسیاری از حشرات و جانوران و حتی برخی بیماری ها حفظ خواهد کرد.
وی به غذاهایی که در شب چله در شهرستانهای غرب خراسان رضوی طبخ می شود نیز اشاره کرد و گفت: به دلیل خوردن تنقلات و میوه ها در این شب سعی می شود غذاهای سبک و سنتی تناول شود.
وی ادامه داد: قرمه جوش، کمه جوش، دانه جوش و رشته پلو از جمله غذاهای شب یلدا در این منطقه است.
7499/8148/ 7498/ 6053