مسكو همچنين شهروندان خود را از سفر به تركيه منع كرده كه ميتواند ضربه سنگيني به اقتصاد گردشگري اين كشور وارد كند. روز پنجشنبه نيز مقامات روسيه 39 تاجر و بازرگان تركيه را كه براي شركت در نشستي اقتصادي وارد روسيه شده بودند به كشور راه نداد و از فرودگاه آنها را عودت داد. ديميتري مدودف، نخستوزير روسيه نيز به كابينه خود دستور داده تا اقداماتي را عليه آنكارا آغاز كنند كه از جمله آنها تحريم واردات مواد غذايي از تركيه و مشاركت در پروژههاي اقتصادي مشترك است. وزير اقتصاد روسيه نيز اعلام كرد كه كشورش تحريمهاي اقتصادي گوناگوني را عليه تركيه وضع كرده كه از مهمترين آنها محدوديت در صادرات گاز به تركيه است. وي گفت كه تحريمها همچنين خطوط هوايي، مناطق آزاد تجاري مشترك، بخش كشاورزي و بخش صنعت را نيز شامل ميشود و همكاري در اين زمينهها متوقف يا با محدوديتهاي جدي مواجه خواهد شد. واردات مواد غذايي و كشاورزي روسيه از تركيه در 10 ماهه اول سال جاري ميلادي به يك ميليارد دلار رسيد كه تحريمها ميتواند در اين مساله اختلال جدي وارد كند.
پوتين جواب اردوغان را نميدهد
در اين ميان رجب طيب اردوغان، ريس جمهور تركيه ميگويد، ولاديمير پوتين، پس از سقوط جت جنگنده روسيه، به تماس تلفني او پاسخ نداده است. رئيس جمهور تركيه كه با تلويزيون فرانس ۲۴ گفتوگو ميكرد همچنين تاكيد كرد كه پيش از طرح موضوع «معذرتخواهي» بايد روشن شود كه چرا و چگونه چنين حادثهاي رخ داده است. اردوغان گفت اگر تركيه ميدانست كه آن جنگنده متعلق به روسيه است، رفتار متفاوتي در پيش ميگرفت. رئيس جمهوري تركيه گفت: «اگر جرم مشابهي امروز هم روي دهد، تركيه باز به همان شيوه به آن واكنش نشان ميدهد. كشوري كه حريم كشور ديگري را نقض ميكند بايد خود را زير سوال برده و اقدامات لازم را براي جلوگيري از وقوع دوباره چنين حادثهاي به اجرا بگذارد.» در واكنش، ولاديمير پوتين، رئيس جمهوري روسيه در تلويزيون ملي روسيه گفت: «ما حتي عذرخواهي از سوي سياستمداران عاليرتبه تركيه نشنيدهايم، يا پيشنهادي در زمينه جبران خسارت، يا وعده مجازات مجرمان. به نظر ميرسد رهبري تركيه عمدا در حال هدايت روابط روسيه و تركيه به سمت بن بست است. متاسفيم.» ديميتري پسكوف، سخنگوي كاخ كرملين نيز پيش از اين گفته بود روسيه همچنان در انتظار يك پاسخ خردمندانه درباره دلايل حمله به جت جنگي اين كشور است.
اظهارات خلبان جنگنده ساقط شده
اما خلبان جنگنده ساقط شده روسي كه جان سالم به در برده ميگويد هيچ هشداري از سوي تركيه مبني بر ورود به خاك اين كشور دريافت نكرده بود. كنستانتين موراختين، خلبان روسي كه هماكنون در پايگاه هوايي حميميم در لاذقيه به سر ميبرد، به تلويزيون روسيه گفته است كه جنگنده روسيه به هيچوجه حريم هوايي تركيه را نقض نكرده بود. در همين حال تظاهركنندگان در مسكو، در برابر سفارت تركيه در اين كشور تجمع كرده و به سوي آن سنگ، رنگ و تخممرغ پرتاب كردهاند. اين افراد پرچم تركيه را به آتش كشيده و خواهان آن شدهاند كه روسيه واكنش تلافيجويانهاي در برابر سرنگوني جنگنده اين كشور توسط تركيه نشان دهد.
∎