به گزارش گروه روانشناسی رکنا، تصمیم گیری به توجه، مقایسه گزینه ها و بررسی پیامدها نیاز دارد. وقتی ساعت ها درگیر کار ذهنی بوده اید یا خواب کافی نداشته اید، بعضی از این توانایی ها افت می کنند. خستگی ذهنی و کم خوابی دقیقا یک پدیده نیستند، اما هر دو می توانند کیفیت انتخاب را تحت تأثیر قرار دهند.

وقتی تمام شدن کار، جذاب تر از نتیجه آن می شود

پژوهشی در سال ۲۰۲۲ در نشریه زیست شناسی جاری نشان داد افرادی که یک روز درگیر تکالیف ذهنی دشوار بودند، در تصمیم های اقتصادی بیشتر به گزینه هایی تمایل پیدا کردند که انتظار کوتاه تر و تلاش کمتری می خواستند. این تغییر در گروهی که تکالیف ساده تر انجام داده بود، مشاهده نشد.

این یافته می تواند بخشی از انتخاب های پایان یک روز سنگین را توضیح دهد: پیشنهاد اول را قبول می کنیم تا مقایسه تمام شود یا راهی را برمی گزینیم که همین حالا فشار کمتری دارد. این ها مثال های روزمره برای فهم نتیجه پژوهش اند؛ انتخاب کم زحمت هم همیشه انتخاب بدی نیست. مشکل زمانی ایجاد می شود که آسودگی فوری، هزینه مهم فردا را از نظر دور کند.

کم خوابی؛ خطا از جایی شروع می شود که چیزی را نمی بینیم

جولیان لیم و دیوید دینگز در فراتحلیلی شامل ۷۰ مقاله و ۱۴۷ آزمون شناختی، اثر محرومیت کوتاه مدت از خواب را بررسی کردند. یکی از برجسته ترین آسیب ها، افزایش وقفه های توجه بود؛ لحظه هایی که فرد نمی تواند توجه خود را پیوسته حفظ کند. اثر کم خوابی بر همه توانایی های شناختی یکسان نبود.

در یک تصمیم روزمره، چنین وقفه ای ممکن است به معنای جا انداختن یک شرط قرارداد، ندیدن هزینه اضافی یا نشنیدن بخشی از توضیح طرف مقابل باشد. گاهی انتخاب بر پایه اطلاعاتی انجام می شود که ناقص دریافت شده اند.

سود پررنگ تر می شود، زیان کم رنگ تر

در پژوهشی درباره تصمیم های اقتصادی پرریسک، یک شب محرومیت از خواب باعث شد جهت انتخاب شرکت کنندگان از محافظت در برابر زیان، به سمت افزایش سود تغییر کند. این نتیجه نشان می دهد کم خوابی می تواند وزن سود و زیان را در تصمیم تغییر دهد؛ البته جهت و اندازه این اثر به نوع تکلیف و شرایط فرد بستگی دارد.

در زندگی روزمره، نمونه قابل تصور آن خریدی است که تخفیفش بسیار وسوسه کننده به نظر می رسد، اما فشار پرداخت اقساطش کمتر به چشم می آید. این مثال، تعمیم قطعی نتیجه آزمایش به تمام خریدهای شبانه نیست؛ نشان می دهد تغییر در ارزیابی پیامدها چگونه می تواند اهمیت پیدا کند.

چرا حتی بعد از خطا، مسیر را عوض نمی کنیم؟

تصمیم خوب به اصلاح مسیر هم نیاز دارد. در یک آزمایش با محرومیت شدید از خواب، شرکت کنندگان برای سازگار شدن با تغییر ناگهانی قواعد تکلیف مشکل داشتند. بازخورد نتیجه انتخاب ها، کمتر به اصلاح رفتار کمک می کرد. این آزمایش پس از ۶۲ ساعت بیداری انجام شد؛ بنابراین شدت نتیجه را نباید به خستگی معمول پایان روز نسبت داد.

تصمیم مهم را از ساعت خستگی جدا کنید

یک کاربرد محتاطانه این یافته ها، ایجاد فاصله میان خستگی شدید و تصمیم های پرهزینه است. اگر تصمیم فوری نیست، خرید بزرگ، پذیرش تعهد تازه یا ارسال پیام حساس را به زمانی موکول کنید که فرصت استراحت و بازبینی دارید.

اگر باید همان لحظه انتخاب کنید، گزینه ها و پیامدهایشان را کوتاه روی کاغذ بنویسید. مشخص کنید چه چیزی را همین حالا به دست می آورید و چه هزینه ای را بعدا می پردازید. این کار تضمین تصمیم درست نیست، اما امکان بررسی دوباره را فراهم می کند.

گاهی پشت یک بله عجولانه، فقط میل به تمام شدن فشار نشسته است. پیش از قطعی کردن انتخاب، ببینید هنوز همان نتیجه را می خواهید، وقتی توان فکر کردن به پیامدهایش را دارید.