به گزارش مشرق، با سردشدن هوا و تغییر فصل، برخی افراد از سرفههای مکرر، خسخس سینه یا احساس کمآوردن نفس شکایت میکنند. گاهی این علائم با سرماخوردگی یا آلودگی هوا همراه است و پس از مدتی فروکش میکند؛ اما در مواردی هم میتواند نشانه تشدید آسم یا مشکلی باشد که به بررسی پزشکی نیاز دارد. متخصصان تأکید میکنند که نسبتدادن هر سرفه یا تنگی نفس به تغییر فصل، بدون بررسی علت، درست نیست.
پاییز برای بسیاری از خانوادهها فصل بازگشت به مدرسه، حضور بیشتر در فضاهای بسته و تغییر در برنامه روزمره است. همزمان، سردی هوا، دود و آلودگی، گردوغبار و گاهی رطوبت یا کپک در محیطهای بسته میتوانند علائم تنفسی بعضی افراد را تشدید کنند. از سوی دیگر، عفونتهای تنفسی نیز در این فصل بیشتر در میان مردم میچرخند. همین همزمانی باعث میشود تشخیص علت سرفه و تنگی نفس همیشه ساده نباشد.
سرفه ممکن است پس از یک سرماخوردگی ایجاد شود یا همراه با تحریک گلو و مجاری تنفسی باشد. اما اگر سرفه مرتب تکرار شود، شبها یا نزدیک صبح شدت بگیرد، با خسخس یا احساس فشار در قفسه سینه همراه باشد یا هنگام فعالیت بدنی و مواجهه با هوای سرد بدتر شود، لازم است احتمال آسم نیز بررسی شود.
این نشانهها بهتنهایی به معنای ابتلا به آسم نیستند. عفونتهای تنفسی، آلرژی، بیماریهای دیگر ریه و حتی برخی مشکلات قلبی میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند. به همین دلیل، تشخیص باید بر پایه شرححال، معاینه و نظر پزشک انجام شود و در صورت نیاز، آزمایشهایی برای سنجش عملکرد ریه در نظر گرفته شود.
تغییر فصل؛ محرک سرفه است یا علت؟
تغییر فصل بهتنهایی توضیح کاملی برای بروز علائم نیست، اما میتواند زمینه را برای تشدید آنها فراهم کند. هوای سرد و خشک، دود سیگار، آلودگی هوا، گردوغبار، مواد محرک در محیط کار یا خانه و برخی عوامل حساسیتزا ممکن است در افراد مختلف اثر متفاوتی داشته باشند. همچنین حضور بیشتر در محیطهای بسته، بهویژه در فصل مدرسه، میتواند تماس با ویروسهای تنفسی را افزایش دهد.
در نتیجه، کسی که پاییز دچار سرفه شده است ممکن است سرماخورده باشد، آسمش تشدید شده باشد یا علت دیگری داشته باشد. تشخیص از روی فصل یا یک علامت ممکن نیست؛ سابقه قبلی، مدت و الگوی علائم و وضعیت عمومی فرد هم اهمیت دارد.
چه زمانی مراجعه به پزشک لازم است؟
اگر سرفه ادامه پیدا کند، مرتب برگردد، خواب یا فعالیت روزانه را مختل کند یا با خسخس و تنگی نفس همراه باشد، بهتر است فرد برای ارزیابی پزشکی اقدام کند. تنگنفسی که تازه شروع شده، رو به تشدید است یا با فشار قفسه سینه همراه میشود نیز نباید نادیده گرفته شود؛ بهویژه اگر فرد سابقه آسم، بیماری قلبی یا بیماری مزمن ریوی داشته باشد.
در کودکان، سالمندان و افرادی که بیماری زمینهای دارند، پیگیری علائم اهمیت بیشتری پیدا میکند. خانوادهها نیز بهتر است از تشخیص خودسرانه و استفاده از داروهای باقیمانده از نسخههای قبلی پرهیز کنند؛ داروهایی مانند اسپریهای تنفسی باید مطابق تجویز و برنامه درمانی پزشک مصرف شوند.
نشانههایی که فوریت دارند
برخی علائم میتوانند نشاندهنده وضعیت اورژانسی باشند مانند تنگینفس شدید یا ناگهانی، ناتوانی در حرفزدن به دلیل کمبود نفس، کبودی لبها یا صورت، گیجی یا کاهش هوشیاری در چنین شرایطی باید فوراً با اورژانس تماس گرفت و مراجعه را به امید بهترشدن خودبهخودی به تأخیر نینداخت.
اگر فرد مبتلا به آسم برنامه درمانی مشخصی از پزشک دارد، باید در زمان تشدید علائم مطابق همان برنامه عمل کند. با این حال، وجود نشانههای شدید همچنان نیازمند کمک فوری است.
کاهش تماس با دود سیگار و محرکهایی که فرد میشناسد، تهویه مناسب محیط و پیگیری درمان تجویزشده میتواند به مراقبت از سلامت تنفسی کمک کند. افراد مبتلا به آسم یا بیماریهای مزمن بهتر است پیش از شروع فصل سرد، درباره برنامه کنترل بیماری و نحوه برخورد با تشدید علائم با پزشک خود مشورت کنند.
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک، داروهای گیاهی یا اسپری دیگران راه مطمئنی برای درمان سرفه و تنگنفس نیست؛ زیرا علت علائم در همه افراد یکسان نیست و درمان نامناسب میتواند ارزیابی درست را به تأخیر بیندازد.
پاییز ممکن است با افزایش سرفه و علائم تنفسی همراه باشد، اما هر علامتی را نباید به سرما یا آلرژی نسبت داد. تداوم یا تکرار سرفه، خسخس و تنگینفس نیازمند بررسی است و تنگینفس شدید، یک وضعیت اورژانسی به شمار میرود.
علی محمدی، پزشک متخصص ریه، گفت: با کاهش دما و تغییر رطوبت هوا، پوشش مخاطی مجاری تنفسی ضعیفتر شده و این امر راه را برای ورود عوامل بیماریزا باز میکند.
وی افزود: در پاییز، ما شاهد افزایش موارد عفونتهای ویروسی و باکتریایی هستیم که خود باعث تحریک سرفه میشوند. اما نکته مهم اینجاست که نباید سرفه را صرفاً به عنوان یک واکنش ساده به سرما در نظر گرفت.
این پزشک متخصص درباره تفاوت علائم هشداردهنده، تأکید کرد: اگر سرفه با خسخس سینه یا احساس فشار در قفسه سینه باشد، احتمال اینکه با حساسیتهای تنفسی یا آسم روبرو باشیم بسیار بالا میرود. در این حالت، سرفه دیگر یک علامت گذرا نیست، بلکه نشانهای از واکنش مجاری تنفسی به یک عامل محرک یا التهاب است.
وی افزود: اگر سرفه بیش از ۲ هفته طول کشید، با خلطهای غیرعادی همراه بود یا فرد با تنگینفس مواجه شد، مراجعه به متخصص ضروری است. به ویژه اگر فرد دچار تنگینفس شدید، تغییر رنگ لبها یا دشواری در صحبت کردن شد، این یک وضعیت اورژانسی است و نباید با داروهای گیاهی یا خوددرمانی مدیریت شود.