شناسهٔ خبر: 79188958 - سرویس بین‌الملل
نسخه قابل چاپ منبع: بهار | لینک خبر

سئوتا؛ کانون بزرگ‌ترین موج مهاجرتی اروپا

صاحب‌خبر -
گروه بین الملل: صبح پنج‌شنبه ، گروه‌های کوچکی از سواحل اطراف شهر الفنیدق (Fnideq) در شمال مراکش برای عبور از مرز و رسیدن به سئوتا (سبته)، خود را به آب زدند. برخی شناکنان، برخی با حلقه‌های بادی یا جلیقه نجات و بعضی با کیف‌های ضدآبی که مدارک و تلفن‌های همراه خود را در آن گذاشته بودند.
به روایت خبرنگاران فایننشال‌تایمز، عده‌ای نیز با لباس غواصی وارد آب شدند. با انتشار نخستین تصاویر از عبور مهاجران در شبکه‌های اجتماعی، افراد بیشتری راهی ساحل شدند و در مدت کوتاهی، سئوتا با بحرانی بی‌سابقه از ورود مهاجران روبه‌رو شد.
یکی از مقام‌های این شهر این بحران را چنین توصیف کرد: «امروز صبح مرز فرو ریخت. هنوز حتی آمار دقیقی نداریم. وضعیت فوق‌العاده وخیم است.»
برآوردهای اولیه از ورود حدود ۶۰ هزار نفر حکایت دارد. در جریان این موج مهاجرتی، دست‌کم ۸۶ نفر جان خود را از دست دادند. بیشتر قربانیان هنگام شنا در مسیر عبور غرق شدند و برخی نیز در ازدحام و تلاش برای عبور از موج‌شکن مرزی جان باختند.
مقام‌های اسپانیایی هشدار داده‌اند که احتمال افزایش شمار قربانیان نیز وجود دارد. تا عصر جمعه ۳۱ ژوئیه، بیش از ۴۸ هزار نفر از مهاجران دوباره به مراکش بازگشتند.
ورود ناگهانی هزاران مهاجر، شهر کوچک سئوتا را با کمبود ظرفیت مراکز پذیرش، استقرار گسترده نیروهای پلیس و گارد مدنی و آغاز هم‌زمان عملیات جست‌وجو، امدادرسانی، ثبت هویت و بازگرداندن مهاجران روبه‌رو کرد.
هم‌زمان، تصاویر و ویدیوهای منتشرشده در رسانه‌های اسپانیایی و شبکه‌های اجتماعی، صحنه‌هایی از درگیری، تخریب اموال، آتش‌زدن خودروها و شکستن شیشه برخی مغازه‌ها را نشان می‌داد. در مقابل، عملیات جست‌وجو و نجات در دریا، انتقال مجروحان، ثبت هویت مهاجران و تلاش برای بازگرداندن بخشی از آنها به مراکش به‌طور هم‌زمان آغاز شد.
در نگاه نخست، سئوتا (سبته) و ملیا (ملیله) تنها دو شهر کوچک در ساحل شمالی آفریقا به نظر می‌رسند. اما از منظر ژئوپلیتیک، این دو منطقه یکی از حساس‌ترین مرزهای جهان را تشکیل می‌دهند. بر اساس آمار رسمی موسسه ملی آمار اسپانیا  (INE)، سئوتا با حدود ۸۵ هزار نفر جمعیت و ملیا با حدود ۸۶ هزار نفر، دو قلمرو خودمختار اسپانیا در شمال آفریقا هستند که تنها مرز زمینی اتحادیه اروپا با قاره آفریقا را تشکیل می‌دهند.
پیشینه حضور اسپانیا در این دو شهر به چند قرن پیش بازمی‌گردد. سئوتا از سال ۱۶۶۸ و ملیا از اواخر قرن پانزدهم تحت حاکمیت اسپانیا قرار گرفته‌اند و امروز نیز مادرید آنها را بخشی جدایی‌ناپذیر از خاک خود می‌داند. در مقابل، مراکش همچنان حاکمیت اسپانیا بر این دو شهر را به رسمیت نمی‌شناسد و آنها را «باقی‌مانده دوران استعمار» توصیف می‌کند.
اگرچه این اختلاف تاکنون به رویارویی مستقیم منجر نشده، اما دهه‌هاست یکی از محورهای ثابت تنش در روابط مادرید و رباط به شمار می‌رود و بسیاری از تحلیلگران آن را یکی از زمینه‌های دائمی اختلاف میان دو کشور می‌دانند.
اهمیت این دو شهر تنها به اختلافات تاریخی محدود نمی‌شود. هر شهروند مراکشی که بتواند خود را به سئوتا یا ملیا برساند، وارد خاک اسپانیا و در نتیجه وارد مرز خارجی اتحادیه اروپا شده است. به همین دلیل، این دو شهر سال‌هاست یکی از اصلی‌ترین مسیرهای مهاجرت غیرقانونی از شمال آفریقا به اروپا محسوب می‌شوند.
دولت اسپانیا برای کنترل این مرز، حصارهای فلزی چندلایه، سامانه‌های نظارت الکترونیکی، دوربین‌های حرارتی، گشت‌های دریایی و نیروهای گارد مدنی را مستقر کرده است. آژانس مرزبانی اتحادیه اروپا (Frontex)، نیز این منطقه را یکی از حساس‌ترین نقاط مرزی اتحادیه اروپا معرفی کرده است.
با این حال، مقام‌های اسپانیایی و کارشناسان امنیت مرزی بارها تاکید کرده‌اند که این تجهیزات بدون همکاری مراکش کارایی محدودی دارند. در عمل، بخش بزرگی از کنترل مرز در سمت مراکش انجام می‌شود و هرگونه کاهش یا افزایش حضور نیروهای امنیتی این کشور می‌تواند بر حجم تلاش برای عبور اثر بگذارد. این موضوع در بحران مه ۲۰۲۱ به یکی از محورهای اصلی اختلاف دو کشور تبدیل شد.
 دولت اسپانیا معتقد بود نیروهای مرزی مراکش در آن مقطع کنترل همیشگی را اعمال نکردند؛ برداشتی که برخی تحلیلگران آن را با تنش سیاسی دو کشور بر سر پرونده صحرای غربی مرتبط دانستند.
در مقابل، دولت مراکش این اتهام را رد کرد و تاکید داشت که بحران، ریشه در عوامل اجتماعی و مهاجرتی داشته است. این اختلاف روایت همچنان یکی از موضوعات مورد بحث در تحلیل‌های روابط اسپانیا و مراکش است و تاکنون اجماع کاملی درباره آن وجود ندارد.
بر اساس آمارهای آژانس مرزبانی اتحادیه اروپا، مسیر غرب مدیترانه در سال‌های مختلف یکی از پرترددترین مسیرهای مهاجرت غیرقانونی به اروپا بوده است، هرچند شدت آن نسبت به مسیرهای مرکزی مدیترانه فراز و فرود داشته است.
اما آنچه بحران اخیر را از بسیاری از موج‌های گذشته متمایز می‌کند، فقط تعداد افرادی نیست که به سمت مرز حرکت کردند؛ بلکه شیوه شکل‌گیری این حرکت جمعی است. پرسش اصلی اینجاست که چگونه هزاران نفر تقریبا هم‌زمان به این نتیجه رسیدند که «اکنون بهترین زمان برای حرکت است»؟
در تحلیل رسانه‌ها، موج اخیر حاصل چند عامل هم‌زمان بود. یکی از مهم‌ترین آنها، رای دیوان عالی اسپانیا در ۸ ژوئیه بود که تصریح می‌کرد مهاجرانی که از مسیر دریا و با شنا خود را به سئوتا و ملیا می‌رسانند، دیگر مشمول «بازگرداندن فوری» نیستند و پیش از هرگونه بازگرداندن، باید روند قانونی رسیدگی به پرونده آنها طی شود.
این حکم به معنای قانونی شدن ورود غیرقانونی یا تضمین ماندن مهاجران در اسپانیا نبود، بلکه فقط تاکید می‌کرد بازگرداندن این افراد باید از مسیر قانونی انجام شود، نه به‌صورت آنی.
با این حال، به گزارش آسوشیتدپرس، فایننشال تایمز و رسانه‌های داخلی اسپانیا، این حکم در شبکه‌های اجتماعی مراکش به شکلی نادرست دست‌به‌دست شد و این تصور را ایجاد کرد که هر فردی که خود را از مسیر دریا به سئوتا برساند، دیگر به مراکش بازگردانده نخواهد شد.
انتشار گسترده این برداشت در گروه‌های واتس‌اپ، کانال‌های تلگرام، صفحات فیس‌بوک و ویدئوهای تیک‌تاک، همراه با انتشار تصاویر نخستین افرادی که موفق به عبور شده بودند، احساس «فرصت استثنایی» را در میان بسیاری از جوانان مراکشی تقویت کرد.
در کنار این شایعات، شبکه‌های قاچاق انسان نیز از فضای ایجادشده استفاده کردند. به‌گزارش آسوشیتدپرس، مقام‌های اسپانیایی معتقدند قاچاقچیان با بزرگ‌نمایی آثار حکم دادگاه، افراد بیشتری را به حرکت تشویق کردند.
فایننشال تایمز نیز در گزارش میدانی خود نوشت بسیاری از مهاجران از قبل برای عبور آماده شده بودند؛ آنها اطلاعات مسیر، زمان مناسب حرکت و نحوه عبور را در شبکه‌های اجتماعی با یکدیگر به اشتراک می‌گذاشتند و برخی حتی برای شنا در مسیر دریایی خود را آماده کرده بودند.
عامل دیگری که در اغلب گزارش‌ها تکرار شده، شرایط جوی بود. به نوشته رویترز، آرام بودن دریا در روزهای پایانی ژوئیه باعث شد عبور از مسیر دریایی نسبت به بسیاری از روزهای سال کم‌خطرتر به نظر برسد و همین موضوع بر تعداد افرادی که تصمیم به شنا یا عبور از آب گرفتند افزود.
بحران اخیر نخستین چالش مهاجرتی سئوتا نیست. در فوریه ۲۰۱۴، دست‌کم ۱۴ مهاجر هنگام تلاش برای شنا از ساحل تاراخال به سئوتا جان باختند؛ حادثه‌ای که پس از استفاده نیروهای گارد مدنی اسپانیا از گلوله‌های لاستیکی و تجهیزات ضدشورش برای جلوگیری از ورود مهاجران، به یکی از جنجالی‌ترین پرونده‌های مرزی این کشور تبدیل شد و سال‌ها موضوع تحقیقات قضایی و گزارش‌های سازمان‌های حقوق بشری بود.
پس از آن نیز بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸، سئوتا چندین بار شاهد یورش‌های گروهی به حصار مرزی بود؛ از جمله در ژوئیه ۲۰۱۸ که بیش از ۶۰۰ مهاجر با استفاده از قیچی، چوب و ابزار برش از حصار عبور کردند و ده‌ها مامور مرزبانی اسپانیا زخمی شدند.
این حوادث در نهایت مادرید را به تقویت حصارها، افزایش تجهیزات نظارتی و گسترش همکاری امنیتی با مراکش برای کنترل مرزهای جنوبی اتحادیه اروپا سوق داد.
اما بزرگ‌ترین آزمون این مرز در مه ۲۰۲۱ رقم خورد. پس از تشدید تنش دیپلماتیک میان مادرید و رباط بر سر پذیرش ابراهیم غالی، رهبر جبهه پولیساریو، برای درمان در اسپانیا، حدود هشت هزار نفر تنها در دو روز وارد سئوتا شدند.
دولت اسپانیا با اعزام ارتش و نیروهای گارد مدنی، کنترل مرز را در دست گرفت و با ازسرگیری همکاری امنیتی با مراکش، بخش عمده مهاجران بزرگسال را ظرف چند روز بازگرداند؛ هرچند وضعیت کودکان و نوجوانان بدون همراه به دلیل الزامات حقوقی پیچیده‌تر بود.
بحران ۲۰۲۱ اگرچه ظرف چند روز مهار شد، اما بحران ۲۰۲۶ نشان داد که مدیریت یک موج مهاجرتی، الزاما به معنای حل ریشه‌های آن نیست. به تحلیل شورای اروپایی روابط خارجی (ECFR) و موسسه سیاست مهاجرت (MPI)، شکاف اقتصادی میان شمال آفریقا و اروپا، گسترش شبکه‌های اجتماعی، فعالیت شبکه‌های قاچاق انسان و وابستگی اتحادیه اروپا به همکاری کشورهای همسایه برای کنترل مرزها، همچنان مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری چنین موج‌هایی هستند.
به باور این اندیشکده‌ها، اروپا ناگزیر است میان دو هدف گاه متعارض تعادل برقرار کند: از یک سو حفاظت از مرزهای خارجی اتحادیه و از سوی دیگر، رعایت تعهدات حقوقی در قبال پناهجویان و مهاجران. در غیر این صورت، سئوتا احتمالاً آخرین بحران از این دست نخواهد بود؛ بلکه می‌تواند به الگویی تکرارشونده در مرزهای جنوبی اروپا تبدیل شود.
بحران سئوتا نشان داد که مرزهای اروپا دیگر فقط با حصار، دوربین و نیروی نظامی تعریف نمی‌شوند؛ بلکه تصمیم‌های سیاسی، شکاف‌های اقتصادی، شبکه‌های اجتماعی و روابط میان دولت‌ها نیز می‌توانند در مدت کوتاهی یک شهر کوچک مرزی را به کانون یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های انسانی اروپا تبدیل کنند.
 

برچسب‌ها: