گروه سياسي| همزمان با ادعاهاي غرب در شوراي امنيت و حملات نظامي اخير ايالات متحده به تاسيسات ايران، تهران بر سياست «تعهد در برابر تعهد» تاكيد كرده و همزمان، تلاشهاي ديپلماتيك ميانجيهاي منطقهاي براي حفظ امنيت تنگه هرمز و احياي مفاد يادداشت تفاهم اسلامآباد در جريان است. سفر ديروز عراقچي به عمان كه بنا بر اعلام سيبياس و برخي رسانههاي غربي در آن نمايندگاني از طرف ونس نيز حاضر بودند، بيانگر تلاشهاي تهران براي جلوگيري از افزايش دامنههاي تنش است. از سوي ديگر ايران در سنگر ديپلماسي نيز تلاش دارد، توجه نهادهاي بينالمللي و افكار عمومي جهاني را به نقض عهد امريكا جلب كند. نشست اخير شوراي امنيت كه به درخواست برخي اعضا و با موضوع «عدم اشاعه» برگزار شد، از نگاه ايران فاقد مبناي حقوقي بود. اميرسعيد ايرواني، نماينده دايم ايران در سازمان ملل، ضمن قدرداني از مواضع اصولي روسيه و چين در مخالفت با برگزاري اين نشست تاكيد كرد كه قطعنامه ۲۲۳۱ از ۱۸ اكتبر ۲۰۲۵ منقضي شده و تمامي سازوكارهاي حقوقي آن فاقد اعتبار است. از منظر تهران، تلاش سه كشور اروپايي (فرانسه، آلمان و بريتانيا) براي استناد به سازوكار «بازگشت خودكار تحريمها»، فاقد هرگونه وجاهت قانوني است، چراكه اين كشورها خود ناقض اصلي تعهدات برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ بودهاند.
راهبرد «تعهد در برابر تعهد»
اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت امور خارجه، در تبيين رويكرد تهران نسبت به پيشنهادهاي مذاكره، ضمن رد ادعاي درخواست ايران براي مذاكره مستقيم با امريكا، سياست كشور را «تعهد در برابر تعهد» اعلام كرد. او تاكيد كرد كه جمهوري اسلامي هيچ تعهدي را بدون مابهازاي واقعي اجرا نخواهد كرد و هرگونه اقدام خصمانه يا نقض تعهد از سوي واشنگتن، با واكنش متقابل و فوري ايران مواجه خواهد شد. در همين راستا، تهران اعلام كرده است كه اگر ايالات متحده به نقض مفاد يادداشت تفاهم اسلامآباد ادامه دهد، ايران ديگر خود را ملزم به اجراي تعهدات مندرج در آن نخواهد دانست. با اين حال، تهران مسير ديپلماسي را مسدود نكرده و از ميانجيگري كشورهاي منطقهاي از جمله قطر و پاكستان استقبال كرده است. برگزاري نشست سهجانبه كارشناسي در دوحه (۱۰ تيرماه) و تبادل نظر مقامات قطري و پاكستاني درباره امنيت منطقه، نشاندهنده تلاش براي بازگرداندن وضعيت به ريل تفاهم است.
تحركات ديپلماتيك؛ از مشهد تا مسقط
تلاشها براي مهار تنشها در روزهاي اخير وارد فاز جديدي شده است. پس از گفتوگوهاي صورت گرفته در مشهد با طرفهاي ميانجي، سفر سيدعباس عراقچي، وزير امور خارجه به عمان (۲۰ تيرماه) در دستور كار قرارگرفت. اين سفر با هدف رايزني درباره مناسبات دوجانبه و بهويژه تعيين تكليف وضعيت امنيت در تنگه هرمز صورت گرفت. در كنار اين تحركات، رايزنيهاي تلفني ميان امير قطر و نخستوزير پاكستان نيز بر ضرورت كاهش تنش از طريق ابزارهاي صلحآميز و تقويت امنيت كشتيراني تاكيد دارد. گزارشهاي منابع منطقهاي نظير خبرنگار الجزيره، حاكي از آن است كه برگزاري ديداري احتمالي بين نمايندگان ايران و امريكا، مشروط به موفقيت ميانجيهاي منطقهاي در توافق بر سر فعالسازي باقيمانده بندهاي تفاهمنامه (از جمله آزادسازي اموال بلوكه شده و بازسازي تاسيسات) است. در نهايت به نظر ميرسد آينده «يادداشت تفاهم اسلامآباد» در گرو اراده واشنگتن براي بازگشت به تعهدات خود و توقف اقدامات نظامي است. تهران در حال حاضر با تركيبي از «اقدام متقابل در ميدان» و «ديپلماسي فعال با ميانجيها» تلاش دارد هزينههاي پيمانشكني طرف مقابل را افزايش داده و در عين حال، ثبات منطقهاي را ذيل چارچوبهاي تعهدمحور حفظ كند. شوراي امنيت نيز در اين ميان، با چالش جدي ايفاي نقش قانوني خود براي متوقف كردن اقدامات تجاوزكارانه امريكا و جلوگيري از تشديد بحراني روبهرو است كه ميتواند امنيت كشتيراني جهاني را به شدت به مخاطره بيندازد.