بسیاری از مردم تصور میکنند، سلامت مغز بیشتر به سن افراد وابسته است. هرچند افزایش سن بهطور طبیعی با تغییراتی در عملکرد مغز همراه است، اما نتایج پژوهش گسترده جدید نشان میدهد، عامل مهم دیگری نیز در این میان نقش دارد، عاملی که مستقل از سن عمل میکند و آن سلامت متابولیک است.
این نتایج نشان میدهد، دو فرد با سنهای بسیار متفاوت میتوانند در صورت داشتن وضعیت متفاوت سلامت متابولیک، مغزهایی با ظاهر و عملکردی بسیار مشابه یا برعکس داشته باشند.
پژوهشگران بیش از ۳۰۰۰ اسکن مغزی را بررسی کردند و نتایج نشان میدهد، مغز از طریق دو مسیر زیستی جداگانه دچار تغییرات مرتبط با سن میشود. یک مسیر مربوط به روند طبیعی پیری و مسیر دیگر به سلامت متابولیک مربوط میشود، موضوعی که شامل عواملی مانند وزن بدن، فشار خون، کلسترول و قند خون است.
مغز، مرکز کنترل بدن محسوب میشود و برای عملکرد درست به جریان دائمی اکسیژن و مواد مغذی از طریق خون وابسته است. رگهای سالم به سلولهای مغزی اجازه عملکرد طبیعی میدهند، در حالی که کاهش جریان خون میتواند به مرور زمان باعث افت حافظه، کاهش توانایی تفکر و ضعف تمرکز شود.
دانشمندان مدتها میدانستند که افزایش سن باعث تغییراتی در مغز میشود، بهطور طبیعی لایه بیرونی مغز به تدریج نازکتر میشود و رگهای خونی نیز کارایی کمتری پیدا میکنند. این تغییرات میتوانند سرعت تفکر را کاهش داده و خطر مشکلات حافظه را افزایش دهند.
اما پژوهشگران این پرسش را مطرح کردند که آیا شاخصهای رایج سلامت که در ویزیتهای معمول پزشکی اندازهگیری میشوند نیز میتوانند اطلاعاتی درباره سلامت مغز ارائه دهند یا خیر.
آنان برای پاسخ به این سوال، اطلاعات سلامت افراد را با اسکنهای پیشرفته «امارای» ترکیب کردند. در مرحله نخست، ۵۹۷ فرد بزرگسال بین ۳۶ تا ۱۰۰ سال از پروژه «اتصال انسانی-پیری» بررسی شدند و سپس نتایج در گروه دیگری شامل ۳۰۱۳ بزرگسال ۵۱ تا ۸۳ ساله از بانک زیستی بریتانیا (UK Biobank) آزمایش شد.
پژوهشگران با استفاده از روشهای آماری پیشرفته، شاخصهای معمولی سلامت مانند شاخص توده بدنی، فشار خون، کلسترول و قند خون را با اسکنهای دقیق مغزی که ساختار، فعالیت و جریان خون مغز را اندازهگیری میکردند، مقایسه کردند.
نتایج نشان داد، دو الگوی کاملا متفاوت وجود دارد. الگوی اول مربوط به پیری طبیعی و با نازک شدن بافت مغز و سایر تغییرات ساختاری همراه بود. الگوی دوم به سلامت متابولیک مربوط میشد و بیشتر بر جریان خون مغز تا ساختار آن تاثیر میگذاشت.
افرادی که سلامت متابولیک ضعیفتری داشتند، معمولا دچار کاهش پرفیوژن مغزی بودند، یعنی خون کمتری به بافتهای مغزی آنان میرسید. همچنین در آزمونهای شناختی عملکرد ضعیفتری بهویژه در توانایی انعطافپذیری شناختی، یعنی تغییر بین وظایف مختلف، حل مسائل جدید و سازگاری با شرایط متغیر داشتند. جالب اینکه این ارتباط در زنان قویتر از مردان دیده شد.
یکی از پیامهای مهم نتایج پژوهش کنونی این است که سلامت متابولیک قابل بهبود است. در حالی که روند پیری متوقف نمیشود، بسیاری از عوامل خطر متابولیک به سبک زندگی سالم پاسخ میدهند.
حفظ وزن مناسب، کنترل فشار خون، بهبود سطح کلسترول، فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل و مدیریت دیابت میتوانند به محافظت از جریان خون مغز کمک کنند.
پژوهشگران معتقدند که تحقیقات آینده با بررسی نشانگرهای زیستی بیشتر میتواند مسیرهای دیگری را که بین بدن و مغز ارتباط برقرار میکنند را آشکار کند. با این حال، یافتههای فعلی نشان میدهد که سلامت مغز نباید جدا از سلامت عمومی بدن در نظر گرفته شود.
نوریج گزارش کرد، این نتایج حاصل پژوهش بزرگ و دقیق بود که از دو گروه مستقل از شرکتکنندگان و تصویربرداری پیشرفته مغزی استفاده کرد. با این حال، ماهیت آن مشاهدهای است یعنی فقط ارتباطها را نشان میدهد و رابطه علت و معلولی را ثابت نمیکند. با وجود این، نتایج آن شواهد موجود را تقویت میکند که بهبود سلامت متابولیک میتواند راهبرد مهمی برای حفظ عملکرد طولانیمدت مغز باشد.
نتایج این پژوهش در نشریه PLOS Biology منتشر شده است.
انتهای پیام