به گزارش ایرنا، کوچههای بافت قدیمی بیرجند در عصر تاسوعا بهتدریج خلوتتر میشود، اما سکوت شهر،بیشتر شبیه انتظار است. از حوالی مساجد قدیمی تا گذرهای باریک منتهی به حسینیهها، گروههایی از زنان آرام در حال حرکتاند؛ در دستشان شمع، در ذهنشان نیت و در مسیرشان هفت توقف مشخص است.
مراسم هفت منبر از جمله آیینهای محرمی است که توسط زنان در غروب روز تاسوعا برپا میشود و زنان سالخورده، جوان و دختران در هفت منبری که ماه محرم در آنها مراسم روضه خوانی انجام شده، شمع روشن میکنند.
برگزار کنندگان این مراسم خادمان مسجد، حسینیه یا منزل هستند که از عصر تاسوعا روی منبر یک پارچه سیاه میاندازند و آن را در نزدیکی در مسجد یا حسینیه میگذارند، یک مجمه بزرگ یا تشت پر از گل روی پله منبر و تشت خالی هم در پله دیگر قرار میگیرد.
بانوان نزدیک غروب به این اماکن میروند و پس از نیت، شمعی را درون سینی و کنار این منابر روشن کرده، نذورات خود را از قبیل خرما، شیرینی و پول درون تشت ریخته و برای روشن کردن شمع به مکان دیگر میروند و تا هفت منبر این حرکت ادامه پیدا میکند.
مسجد آیتی، مسجد جامع، مسجد خواجه خضر، مسجد حیدر حسن، مسجد صاحب الزمانی، مسجد امام حسن (ع)، چشمه خلیلی (قدمگاه)، منزل دختر آخوند، حسینیه گود و مدرسه علمیه معصومیه بیرجند از جمله اماکنی است که مراسم هفت منبر در آنها برگزار میشود.
آیین «هفتمنبر»در حافظه جمعی مردم خراسان جنوبی جایگاه تثبیتشدهای دارد. ریشههای آن به سنتهای کهن نذر، باور به عدد هفت و پیوند عمیق آیینهای زنانه در سوگواریهای محرم نسبت داده میشود. با این حال، آنچه امروز دیده میشود، بیش از آنکه روایت تاریخ باشد، یک تجربه زنده شهری است.
مسیر آیین معمولاً از چند نقطه مشخص عبور میکند؛ مساجد قدیمی با معماری خشتی و ساده، حسینیههای محلی که در طول سال محل روضه و گردهماییهای مذهبیاند، سقاخانههایی که در باور عمومی با شفا و برکت گره خوردهاند و در برخی موارد خانههایی که سالها میزبان مراسم عزاداری بودهاند. این مکانها در این روز، از کارکرد روزمره خارج میشوند و به ایستگاههای یک مسیر آیینی تبدیل میشوند.
در هر توقف، شمعی روشن میشود. نور شمعها در کنار دیوارهای کاهگلی و سایهدار شهر، فضایی میسازد که بیشتر شبیه یک راهپیمایی درونی است تا یک حرکت جمعی پرهیاهو از همین رو صداها پایین و مکثها طولانیتر از گفتوگوها است.
یکی از شرکتکنندگان، زنی حدوداً میانسال است که در میان مسیر میگوید: «هر سال برای هفت منبر همراه سه دخترم به محله چهاردرخت می آیم، بیشتر مجذوب آرامش این مراسم هستیم؛ انگار وقتی شمع هفتم را روشن میکنی، یک چیزی در دلت سبکتر می شود.»
اعظم سادات ادامه میدهد: «این راه فقط راه رفتن نیست، یک جور حرف زدن با دل خودمان هست از زمان بچگی با مادر و بی بی ام می آمدم و حالا هم با دختران و نوههایم؛ خیلی به حاجت گرفتن در هفت منبر اعتقاد دارم.
در نقطهای دیگر، کنار یک حسینیه قدیمی، گروهی چند دقیقه سکوت میکنند تا شمعها کامل روشن بمانند. بوی موم داغ و اسپند در هوا پیچیده و نور لرزان شعلهها روی دیوارهای قدیمی سایه میاندازد؛ اینجا زمان کندتر از بیرون جریان دارد.
از منظر میدانی، هفتمنبر را میتوان نوعی حرکت آیینی در بستر شهر دانست؛ جایی که جغرافیای روزمره، موقتاً به نقشهای معنوی تبدیل میشود؛ خیابانها، کوچهها و بناهای آشنا، در این روز نقش دیگری میگیرند و به نشانههایی از نذر و زیارت بدل میشوند.
با روشن شدن هفتمین شمع، مسیر به پایان میرسد. اما آنچه باقی میماند، صرفاً پایان یک مراسم نیست؛ بلکه تجربهای است که در سکوت شهر حل میشود و در حافظه جمعی آن باقی میماند.
آیین هفت منبر با شماره ۵۰۷ در فهرست میراث معنوی (ناملموس) کشور به ثبت رسیده است.
بنابر اعلام اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی، این استان ۱۸ آیین عزاداری ثبت شده در فهرست میراث معنوی کشور دارد.