به گزارش ایرنا تاسوعا در لرستان، روایت عشق و اندوه و هنگامه شمعهایی است که از دل سوگ روشن میشوند، آنجا که شمع ها زبان دل می شوند و روشنای ارادت در کوچه های کهن لرستان پرفروغ می شود.
هرساله تاسوعا که از راه میرسد لرستان رنگ دیگری به خود میگیرد؛ گویی شهرها و روستاها در هالهای از اندوهی مقدس فرو میروند و زمان آرامتر از همیشه ورق میخورد.
در کوچههای قدیمی خرمآباد جایی که دیوارهای کاهگلی و گذرهای باریک خاطرات نسلهای بسیاری را در سینه دارند شعلههای کوچک شمع یکی پس از دیگری جان میگیرند و تاریکی را با نوری از جنس ارادت میشکافند.
روز تاسوعا در لرستان تنها یک روز از تقویم نیست چراکه دلهای بسیاری به یاد سقای تشنهلب کربلا میتپد و مردم این دیار عشق دیرینه خود به اهل بیت(ع) را در آیینهایی که ریشه در تاریخ و باورهایشان دارد به نمایش میگذارند.
مردم خرمآباد هرساله در روز نهم محرم مصادف با تاسوعای حسینی، آیین سنتی "چهل منبر" را به یاد ۴۰ منزل طی شده حضرت زینب (س) از کربلا تا شام برپا کرده و حاجات خود را از خداوند طلب میکنند.
شاید تعداد منبرها در این مراسم برگرفته از فرهنگ ایرانی باشد که در آن عدد ۴۰ برای مردم، معتبر و مقدس بوده و در زوایای مختلف فرهنگی، اجتماعی و مذهبی جامعه، از جایگاه ویژهای برخوردار است.
چهل منبر آیینی است که در آن از صبح تاسوعا زنان و دختران سیاهپوش و نقاب زده در کوچه پس کوچههای قدیمی شهر (محله باغ دختران)، با پای برهنه و بدون آنکه با هم سخن بگویند به یاد اسارت و رنجهای حضرت زینب (س)، با روشن کردن چهل شمع در چهل مجلس به عزاداری میپردازند و یا نذر خود را ادا میکنند.
این بانوان در سقاخانهها و یا هر مجلسی که مراسم روضه خوانی در آن برپاست اندکی توقف و شمعی روشن نموده و نقل و یا قندی نیز در آنجا میگذارند، سپس به مجلس و منبر بعدی میروند و این عمل را تا چهل منزل انجام میدهند و حاجت خود را میخواهند.
برای حاجتمندان و برگزار کنندگان فرقی نمیکند که این مراسم در چه فصلی از سال برگزار می شود، در تابستانهای گرم و یا در سرمای زمستان، مهم نشان دادن عشق و علاقه به اهل بیت پیامبر(ص) به خصوص حضرت زینب (س) است.
گاهی خستگی زیادی بر این عزاداران غالب میشود ولی باز همچنان این منازل را با اشتیاق و یکی پس از دیگری طی میکنند تا به منبر چهلم برسند که گاه این مراسم تا غروب تاسوعا طول میکشد.
آیین چهل منبر در لرستان
چهلمنبر؛ آیینی که بانوان لرستان روایتگر آن هستند
چهلمنبر رسمی است که سالهاست با نام بانوان لرستانی گره خورده و هر سال در تاسوعا روایت تازهای از ایمان، نذر و دلدادگی را بازگو میکند.
از نخستین ساعتهای صبح زنانی با چادرهای سیاه و شمعهایی در دست آرام و بی صدا راهی کوچهها میشوند، برخی صورت خود را پوشاندهاند و برخی کودکانشان را همراه آوردهاند تا میراثی را که از مادران و مادربزرگانشان به یادگار مانده به نسل بعد بسپارند.
سکوت، همراه همیشگی این آیین است؛ سکوتی که در آن صدای قدمها، زمزمه دعاها و گاه هقهق آرام اشکها شنیده میشود، هر شمع نیتی در دل دارد و هر شعله روایتی از امید، بانوان عزادار از منبری به منبر دیگر میروند، شمعی روشن میکنند، فاتحهای میخوانند و بیآنکه سخنی بر زبان آورند راه خود را ادامه میدهند؛ گویی این مسیر چهلگانه سفری نمادین در دل تاریخ است که آنان را به کاروان داغدار کربلا و رنجهای حضرت زینب(س) نزدیکتر میکند.
در کوچههای قدیمی خرمآباد نور شمعها بر دیوارها میرقصد و بوی اسپند و گلاب در هوا میپیچد؛ سقاخانهها و حسینیهها مملو از مردمی است که برای عزاداری گرد هم آمدهاند، صدای روضه از خانهای بلند میشود و در گوشهای بانویی شمعی را با دستان لرزان روشن میکند و زیر لب حاجتی را زمزمه میکند.
مراسم چهل منبر خرم آباد، به شماره ۳۲۶ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است و اگرچه طی سال های اخیر بانوان تنها شرکت کننده این آیین نیستند اما آنان حافظان یک سنت کهن هستند و سالهاست که این رسم از مادری به دختر و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.
دختران نوجوان در کنار مادرانشان قدم برمیدارند و میآموزند که چهلمنبر تنها روشن کردن چهل شمع نیست بلکه روایت پیوندی عمیق با فرهنگ عاشورا و ادای دینی به شهدای کربلاست.
با نزدیک شدن غروب شعله صدها شمع در گوشه و کنار شهر همچنان میسوزد، حزنی نفس گیر شهر را در برمی گیرد و هنوز حاجتمندانی در تکاپوی رسیدن به این قافله و چنگ زدن به دامان بانوی حزین کربلا هستند.
چهرههای خسته اما آرام عزاداران حکایت از ساعاتی دارد که در میان اشک و دعا سپری شده است؛ تاسوعا در لرستان در چنین لحظاتی به اوج معنویت خود میرسد؛ هنگامی که نور شمعها با اشک چشمها در هم میآمیزد و تصویری ماندگار از عشق به اهل بیت(ع) خلق میکند.
در گذرهای قدیمی خرمآباد جایی که خانههای قدیمی با درهای چوبی و دیوارهای خاطرهانگیز هنوز نشانی از روزگار گذشته را با خود دارند بانوان عزادار آرام و بیصدا از کوچهای به کوچه دیگر میروند.
شعله شمعها بر چهرههای اشکآلود آنان میتابد و عطر دلدادگی در هوای عصرگاهی شهر میپیچد، در هر سقاخانه شمعی روشن و دعایی در دل، زمزمه می شود گویی هر قدم سفری است از امروز به قرنها پیش؛ به صحرای کربلا و به کاروانی که پس از عاشورا بار سنگین پیام شهادت را بر دوش کشید.
سکوت این آیین از جنس سکوتهای معمولی نیست بلکه آمیخته با اندوه، احترام و تامل است، در میان ازدحام جمعیت صدایی شنیده نمیشود جز نوای روضهای که از دوردست به گوش میرسد و صدای آرام قدمهایی که بر سنگفرش کوچهها نقش میبندد؛ این سکوت خود زبان گویای چهلمنبر است که سالهاست زنان لرستانی با آن عشق و ارادت خود را به حضرت زینب(س) و شهدای کربلا روایت میکنند.
شمعهایی که حافظه تاریخی یک سرزمین را روشن نگه داشتهاند
چهلمنبر در لرستان تنها یک رسم مذهبی نیست بخشی از حافظه تاریخی مردم این سرزمین است که نسل به نسل منتقل شده و مادران، آن را همچون گوهری ارزشمند به دختران خود سپردهاند.
بسیاری از بانوان سالخورده شهر هنوز از روزگاری سخن میگویند که در کودکی دست در دست مادران خود، مسیر چهلمنبر را طی میکردند و با هر شمع درس تازهای از عشق، وفاداری و صبر میآموختند و همین تداوم تاریخی است که این آیین را به یکی از ماندگارترین جلوههای فرهنگ عاشورایی در لرستان تبدیل کرده است.
اما چهلمنبر تنها بخشی از روایت محرم در لرستان بوده، محرم در این سرزمین با آیینهایی ریشهدار و کمنظیر همراه است؛ از دستههای پرشور سینهزنی و زنجیرزنی تا مجالس روضه و نذر و اطعام عزاداران، مردمان این دیار محرم را نه فقط یک مناسبت مذهبی بلکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی خود میدانند که با نام امام حسین(ع) و یاران وفادارش معنا یافته است.
از چهلمنبر تا گِلمالی؛ جلوههای ماندگار عشق به کربلا
فردای تاسوعا، آیین باشکوه گلمالی در عاشورا چهره دیگری از سوگ مردم لرستان را به نمایش میگذارد، هزاران عزادار با حضور در این مراسم اندوه خود را در سوگ سالار شهیدان ابراز میکنند و مجموعه این آیینها نشان میدهد عشق به کربلا در این سرزمین تنها در کلمات خلاصه نمیشود بلکه در رفتار، سنتها و سبک زندگی مردم جریان دارد.
مردم لرستان قرنهاست با برگزاری این آیینهای معنوی ارادت و عشق خالصانه خود را به امام حسین(ع)، ابوالفضل العباس(ع) و دیگر شهدای والامقام کربلا ابراز میکنند.
این سنتهای ماندگار نه تنها بخشی از میراث فرهنگی و مذهبی استان محسوب میشوند بلکه نمادی از وفاداری مردم به ارزشهای ایثار، آزادگی و حقطلبی هستند که پیام نهضت عاشورا را پس از گذشت قرنها همچنان زنده و ماندگار نگه داشته است.
محرم در لرستان تنها در نوای طبلها، پرچمهای سیاه و اشکهای عزاداران خلاصه نمیشود بلکه از چهلمنبر تاسوعا تا گلمالی عاشورا از روضههای خانگی تا دستههای عزاداری که در کوچهها و خیابانها به حرکت درمیآیند همه و همه برگهایی از کتاب دلدادگی مردمان این سرزمین به خاندان اهل بیت(ع) هستند.
شاید راز ماندگاری این آیینها در همین پیوند عمیق میان فرهنگ و ایمان نهفته باشد؛ پیوندی که قرنهاست در لرستان زنده مانده و نسل به نسل منتقل شده است.
وقتی شعله شمعی در چهلمنبر روشن میشود یا عزاداری گلآلود در عاشورا بر سینه میزند، در حقیقت روایتی کهن از عشق و وفاداری دوباره جان میگیرد؛ روایتی که از کربلا آغاز شده و هنوز در قلب مردم لرستان جاریست.
مردمانی که هر سال با اشک و ماتم اما با سربلندی و افتخار، ارادت خود را به امام حسین(ع)، حضرت ابوالفضل(ع) و یاران باوفای کربلا فریاد میزنند و نشان میدهند پیام عاشورا همچنان در این دیار زنده، پویا و ماندگار است.