به گزارش ایرنا آیینهای عزاداری تاسوعای حسینی در خراسان جنوبی امسال نیز همزمان با روز نهم محرم، در حالی برگزار شد که حالوهوای معنوی و اجتماعی این مراسم، رنگوبویی متفاوت از سالهای گذشته به خود گرفته است؛ فضایی که در آن یاد حماسههای تاریخی و تجربههای جمعی مردم در روزهای دشوار، از جمله جنگ تحمیلی اخیر، در کنار فرهنگ عزاداری، جلوهای پررنگتر یافته است.
از نخستین ساعات صبح تاسوعا، نوای مرثیهها و نوحههای سنتی در کوچهها، حسینیهها و تکایا طنینانداز شد؛ نوحههایی که با محوریت وفاداری و ادب حضرت ابوالفضلالعباس (ع)، دلهای عزاداران را روانه دشت کربلا میکند: «ای اهل حرم میر و علمدار نیامد…».
جلوههای آیینهای کهن در بافت تاریخی بیرجند
در مرکز بیرجند، حسینیه امام رضا (ع) ـ مدرسه تاریخی شوکتیه بار دیگر به کانون تجمع عزاداران تبدیل شد؛ بنایی که بیش از یک قرن قدمت دارد و هر سال در ایام محرم، با برگزاری آیینهای تعزیه و شبیهخوانی، نقش مهمی در تداوم سنتهای مذهبی منطقه ایفا میکند.
امسال نیز حضور پررنگ نسلهای مختلف در این مجموعه تاریخی، نشاندهنده استمرار پیوند میان میراث فرهنگی و باورهای دینی مردم است؛ پیوندی که در بستر تجربههای اجتماعی سالهای گذشته، از جمله روزگار جنگ و پس از آن، عمق بیشتری یافته است.
نذر، همدلی و مشارکت اجتماعی
در سراسر استان، از نهبندان تا طبس و از فردوس تا قائن، آیینهای نذری و مردمی همچنان یکی از ارکان اصلی تاسوعا به شمار میرود. نذر آب، توزیع غذاهای نذری، پخت حلوا و آش، و همچنین سقایی نوجوانان به نیت حضرت عباس (ع)، از جمله جلوههای پررنگ مشارکت مردمی در این روز است.
این آیینها در سالهای اخیر، علاوه بر وجه معنوی، به بستری برای تقویت همدلی اجتماعی و بازتولید تجربههای جمعی مردم در مواجهه با سختیها تبدیل شدهاند؛ تجربههایی که بخشی از حافظه تاریخی جامعه، از جمله دوران دفاع مقدس، را نیز در خود منعکس میکند.
آیین هفتمنبر؛ روایت زنانهای از سوگ و نذر
یکی از شاخصترین آیینهای تاسوعا در بیرجند، مراسم «هفتمنبر» است که با مشارکت گسترده زنان در بافت قدیم شهر برگزار میشود. زنان از نسلهای مختلف، با پای پیاده به زیارت هفت منبر یا حسینیه میروند و با روشن کردن شمع، توزیع نذر و قرائت فاتحه، آیین خود را به جا میآورند.
این مراسم که در مکانهایی همچون مسجد آیتی، مسجد جامع، مسجد خواجه خضر، مسجد امام حسن (ع) و دیگر نقاط مذهبی بیرجند برگزار میشود، نمادی از استمرار نقش زنان در حفظ سنتهای مذهبی و فرهنگی منطقه است؛ نقشی که در گذر زمان و در شرایط مختلف اجتماعی، همواره پررنگ باقی مانده است.
شمعگردانی در بهدان؛ روشنایی در دل سوگ
در روستای بهدان در نزدیکی خراشاد نیز آیین سنتی شمعگردانی غروب تاسوعا برگزار شد؛ مراسمی که بیش از یک قرن قدمت دارد و در آن، شمعهای سنتی در سینیهای گلاندود روشن شده و در فضای حسینیه ابوالفضلی بهدان، حالوهوایی آمیخته با اندوه و معنویت ایجاد میکند.
اهالی روستا این آیین را یادآور شب عاشورا و شام غریبان میدانند؛ شبی که در حافظه جمعی مردم، با مفاهیمی چون وفاداری، ایثار و پایداری گره خورده است.
تاسوعا؛ استمرار هویت جمعی در بستر تاریخ
نگاهی به مجموعه آیینهای تاسوعا در خراسان جنوبی نشان میدهد که این مراسم، صرفاً یک مناسک مذهبی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی مردم منطقه به شمار میرود. مشارکت گسترده مردم، حضور فعال جوانان، و تداوم آیینهای کهن، نشاندهنده نقش این مراسم در تقویت انسجام اجتماعی و انتقال ارزشهای تاریخی میان نسلهاست.
تاسوعا در خراسان جنوبی، امسال نیز در حالی به پایان رسید که اشکها، نذرها و نوای مرثیهها همچنان در حافظه جمعی مردم جاری است؛ میراثی از وفاداری که از گذشته تا امروز امتداد یافته و در بستر تجربههای تاریخی، معنایی عمیقتر یافته است.