به گزارش خبرنگار ایرنا، اقیانوسها از دور آرام و بیانتها به نظر میرسند؛ گسترهای آبی که افق را در خود میبلعد و مرز میان زمین و آسمان را محو میکند، اما در پس این آرامش ظاهری، یکی از مهمترین سازوکارهای حیات در کره زمین جریان دارد، دانشمندان معتقدند نخستین نشانههای حیات در اقیانوسها شکل گرفته و هنوز هم بخش عمدهای از زیستکره جهان در همین پهنههای آبی قرار دارد.
امروز، هشتم ژوئن، جهان بار دیگر «روز جهانی اقیانوسها» را گرامی میدارد؛ مناسبتی که با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت اقیانوسها و ضرورت حفاظت از آنها در تقویم جهانی ثبت شده است.
ایده نامگذاری روزی به نام اقیانوسها نخستین بار در سال ۱۹۹۲ و در جریان اجلاس زمین در شهر ریو دوژانیرو برزیل مطرح شد، این پیشنهاد که از سوی هیات کانادایی ارائه شده بود، به تدریج مورد حمایت نهادهای بینالمللی قرار گرفت.
چند سال بعد، کمیسیون بیندولتی اقیانوسشناسی یونسکو از برگزاری رسمی این مناسبت حمایت کرد و سرانجام مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۸ هشتم ژوئن را به عنوان «روز جهانی اقیانوسها» به رسمیت شناخت. نخستین مراسم رسمی این روز نیز در سال ۲۰۰۹ برگزار شد.
در همان سال، بانکیمون دبیرکل وقت سازمان ملل متحد، روز جهانی اقیانوسها را فرصتی برای بازنگری در ارتباط انسان با دریاها و توجه به چالشهای پیشروی آنها دانست؛ چالشهایی که مستقیماً بر امنیت غذایی، معیشت، اقتصاد و محیط زیست جهانی اثر میگذارند.
اقیانوس؛ جایی که نفس زمین شکل میگیرد
اهمیت اقیانوسها بسیار فراتر از آن چیزی است که در نگاه نخست به چشم میآید، این پهنههای آبی بخش قابل توجهی از اکسیژن مورد نیاز زمین را تولید میکنند، حجم عظیمی از دیاکسیدکربن را جذب کرده و نقش مهمی در تنظیم دمای کره زمین دارند.
اقیانوسها همچنین بزرگترین منبع تنوع زیستی جهان محسوب میشوند، میلیونها گونه گیاهی و جانوری در آنها زندگی میکنند و میلیاردها نفر در سراسر جهان به صورت مستقیم یا غیرمستقیم برای تامین غذا و اشتغال به آنها وابستهاند.
علاوه بر این، بیش از ۹۰ درصد تجارت جهانی از طریق دریا انجام میشود؛ موضوعی که نشان میدهد اقیانوسها تنها یک زیستبوم طبیعی نیستند، بلکه شریانهای حیاتی اقتصاد جهانی نیز به شمار میروند.
وقتی آلودگی به قلب اقیانوس میرسد
با وجود این اهمیت بیبدیل، اقیانوسها سالهاست که زیر فشار فزاینده فعالیتهای انسانی قرار گرفتهاند، بخش بزرگی از آلودگی دریایی از خشکی آغاز میشود.
رودخانهها هر روز حجم زیادی از فاضلابهای شهری، پسماندهای صنعتی، مواد شیمیایی و آلایندههای کشاورزی را به سمت دریاها و اقیانوسها منتقل میکنند، این آلایندهها پس از ورود به محیط دریایی، چرخههای طبیعی را مختل کرده و سلامت آبزیان را به خطر میاندازند.
نمونههای متعدد در جهان نشان داده است که آلودگیهای رهاشده در دریا سرانجام به سواحل بازمیگردند، تجربه سواحل شرقی آمریکا در دهه ۱۹۸۰ که با بازگشت حجم گستردهای از زبالهها و پسماندهای دریایی مواجه شد، یکی از شناختهشدهترین نمونهها در این زمینه است.
پیامد این بحران، تصویب قوانین سختگیرانهتر برای جلوگیری از تخلیه زباله در دریاها بود؛ هرچند کارشناسان معتقدند هنوز هم بخش قابل توجهی از آلودگیهای دریایی ناشی از تخلیه مستقیم یا غیرمستقیم زبالهها در آبهای آزاد است.
تهدید پلاستیکها؛ مهمان ناخوانده اقیانوسها
یکی از مهمترین چالشهای محیط زیست دریایی، آلودگی پلاستیکی است، کیسهها، بطریها، ظروف یکبار مصرف و انواع پسماندهای پلاستیکی سالانه در مقیاس میلیونی وارد اقیانوسها میشوند، بخشی از این زبالهها به قطعات بسیار کوچک تبدیل شده و وارد زنجیره غذایی آبزیان میشوند؛ زنجیرهای که در نهایت به سفره غذای انسان نیز میرسد.
کارشناسان هشدار میدهند که ادامه روند کنونی میتواند خسارتهای جبرانناپذیری به اکوسیستمهای دریایی وارد کند و بقای بسیاری از گونههای جانوری را با خطر مواجه سازد.
تهدیدهای پیش روی اقیانوسها تنها به آلودگی محدود نمیشود، دزدی دریایی، قاچاق انسان، قاچاق مواد مخدر و سایر جرایم سازمانیافته دریایی در سالهای اخیر به یکی از دغدغههای جدی جامعه جهانی تبدیل شدهاند، این اقدامات علاوه بر تهدید جان دریانوردان، امنیت مسیرهای تجاری و حملونقل بینالمللی را نیز تحت تاثیر قرار میدهند.
با توجه به وابستگی اقتصاد جهانی به تجارت دریایی، حفظ امنیت دریاها و اقیانوسها به یکی از اولویتهای اصلی دولتها و سازمانهای بینالمللی تبدیل شده است.
نخستین شعار روز جهانی اقیانوسها با عنوان «اقیانوسهای ما، مسئولیت ما» بر همین واقعیت تاکید داشت؛ اینکه حفاظت از محیط زیست دریایی تنها وظیفه دولتها یا سازمانهای بینالمللی نیست، بلکه مسئولیتی مشترک میان همه انسانهاست.
کاهش مصرف پلاستیک، مدیریت صحیح پسماندها، جلوگیری از آلودگی منابع آبی، حمایت از برنامههای حفاظتی و افزایش آگاهی عمومی از جمله اقداماتی است که میتواند در حفاظت از این سرمایههای طبیعی موثر باشد.
آیندهای که به اقیانوسها گره خورده است
روز جهانی اقیانوسها تنها یک مناسبت نمادین نیست؛ هشداری است درباره آیندهای که بیش از آنچه تصور میشود به سلامت دریاها و اقیانوسها وابسته است.
اقیانوسها هوایی را که تنفس میکنیم، غذایی را که مصرف میکنیم و بخشی از ثبات اقلیمی مورد نیاز زندگی بشر را تامین میکنند. هرگونه آسیب به این پهنههای آبی، در نهایت به زندگی انسان بازخواهد گشت.
شاید به همین دلیل باشد که کارشناسان محیط زیست معتقدند حفاظت از اقیانوسها صرفاً حفاظت از یک زیستبوم طبیعی نیست؛ بلکه سرمایهگذاری برای تداوم حیات، امنیت غذایی و رفاه نسلهای آینده به شمار میرود.