آیتیمن- سید ابوالحسن فیروزآبادی در پاسخ به این سوال که در زمینه توسعه هوش مصنوعی در کشور چه اقداماتی انجام شده است، اظهار کرد: دولت تاکنون عملاً کار جدی و مؤثری در حوزه هوش مصنوعی انجام نداده اگرچه اسناد، قوانین و تصمیمگیریهای متعددی در حوزه هوش مصنوعی وجود دارد، اما در عمل ما چیزی در این حوزه مشاهده نکرده ایم و در نهایت شاهد خروجی مشخصی نبودهایم.
وی افزود: اعتقاد دارم که در حوزه هوش مصنوعی باید دو یا سه پروژه بزرگ ملی تعریف شود که در آنها از هوش بهصورت گسترده استفاده شود. نگاه ما به هوش مصنوعی باید یک نگاه مسالهمحور و مبتنی بر حل مساله باشد؛ یعنی به سراغ حل مشکلات بزرگ ملی برویم که بدون استفاده از هوش مصنوعی امکان حل آنها وجود ندارد.
به گفته او باید مشکلاتی را هدف قرار دهیم که بدون هوش مصنوعی قابل حل نیستند و از مزیت هوش مصنوعی حداقل در جای درست خود استفاده کنیم. تعریف پروژههای بزرگ ملی در حوزه هوش مصنوعی نیز باید با حمایتهای بودجهای و عمرانی دولت همراه باشد و دولت بهعنوان یک بازیگر بزرگ یا بهعنوان مدیریتکننده منابع، تأمین این پروژهها را بر عهده بگیرد.
فیروزآبادی تأکید کرد: البته دولت لزوماً نباید فقط از طریق بودجه دولتی وارد حمایت شود، بلکه میتواند از طریق مدیریت منابع موجود، از جمله منابعی که در بانکها، شرکتهای خصوصی و شرکتهای خصولتی وجود دارد، این منابع را هدایت و در مسیر اجرای این پروژهها بهکار گیرد. در حقیقت این پروژههای بزرگ، نمونههایی مانند شهر هوشمند، درمان هوشمند، کشاورزی هوشمند و بانک هوشمند هستند؛ موضوعاتی که امروز در دنیا بهعنوان مساله مطرحاند. بهویژه در حوزه شهر هوشمند، ما در کشور با مشکلات متعددی از جمله ترافیک، چالشهای جدی در شهرهای بزرگ، آلودگی، جمعآوری زباله، آمایش شهری و کیفیت خدمات شهری مواجه هستیم.
ژئوپلیتیک فناوری در حال تغییر به نفع کشورهای حاشیه خلیج فارس است و کشور باید هوشیار باشد و بهجای تمرکز صرف بر مباحثی مانند فیلترینگ یا باز و بسته شدن پلتفرمها، لازم است توجه جدیتری به هوش مصنوعی، فناوری، سرمایه و حوزه نفوذ داشته باشیم.
فیروز آبادی متغیر دوم را حوزه نفوذ نیز مبتنی بر فناوری دانست و تشریح کرد: در این حوزه چند مؤلفه وجود دارد؛ نخست سختافزار که آمریکاییها در سختافزار هوش مصنوعی تقریباً انحصار جهانی دارند و از این طریق حوزه نفوذ ایجاد کردهاند. دوم، مدلهای هوش مصنوعی است که تا مدتها در انحصار آنها بود، هرچند اکنون چینیها با ارائه مدلهایی مانند دیپسیک وارد این عرصه شدهاند.
به گفته او سوم، حوزه الگوریتمیک است؛ در نظام دیجیتال جهان، الگوریتمها حکومت میکنند و اغلب این الگوریتمها آمریکایی هستند. حتی زمانی که ما از ایجاد شبکههای اجتماعی داخلی صحبت میکنیم، باید توجه داشت که الگوریتمهای آنها عمدتاً برگرفته از الگوریتمهای غربی است و همان ساختار در داخل پیادهسازی میشود. این مساله نیز بخشی از همان حوزه نفوذ فناورانه است.
وی مؤلفه چهارم را حوزه نفوذ، تبدیل شدن به کارخانه جهان دانست و ادامه داد: یعنی کشوری که بخش قابل توجهی از نیاز کالایی سایر کشورها به آن وابسته باشد. چینیها عمدتاً از این عامل چهارم استفاده میکنند، در حالی که آمریکاییها از سه عامل نخست بهره میبرند، هرچند آنها بهدنبال تصاحب عامل چهارم از چین نیز هستند.
دبیر پیشین شورای عالی فضای مجازی با بیان اینکه مجموع این عوامل، یعنی فناوری، سرمایه و حوزه نفوذ، در حال شکل دادن به یک نظام جدید جهانی است، اظهار کرد: در این نظام، متأسفانه جایگاه جمهوری اسلامی ایران بهدرستی تعریف نشده است، در حالی که هم آمریکاییها و هم چینیها در حال جانمایی خود هستند. آمریکا حتی برای کشورهای همسایه ما برنامههای سنگین و مشخصی طراحی کرده که در حال اجراست و این روند، نوع جدیدی از ژئوپلیتیک را شکل میدهد که از آن بهعنوان ژئوپلیتیک فناوری یاد میشود.
به گفته او ژئوپلیتیک فناوری در حال تغییر به نفع کشورهای حاشیه خلیج فارس است و جمهوری اسلامی ایران باید هوشیار باشد. بهجای تمرکز صرف بر مباحثی مانند فیلترینگ یا باز و بسته شدن پلتفرمها، لازم است توجه جدیتری به هوش مصنوعی، فناوری، سرمایه و حوزه نفوذ داشته باشیم و نقاط ضعف خود را شناسایی کنیم.
وی ادامه داد: بهنظر من، یکی از نقاط ضعف اصلی ما در زنجیره ارزش اقتصادی، فقدان شرکتهای بزرگ هایتک در حوزه ICT است؛ چه در نرمافزار، چه در سختافزار و چه در هوش مصنوعی. نهایتاً چند شرکت کوچک استارتآپی داریم، در حالی که حتی شرکتهای متوسط هم بهمعنای واقعی نداریم. با توجه به سرعت بالای تحولات، اگر به این موضوع توجه نکنیم، خطر جا ماندن جدی است؛ چراکه ژئوپلیتیک فناوری میتواند روابط قدرت در عرصه بینالمللی و بهویژه در منطقه ما را دگرگون کند و این مساله نیازمند توجه جدی است.
مهمترین تهدیدات سایبری در کشور چیست؟
فیروزآبادی در ادامه صحبتهایش تأکید کرد: یکی از بزرگترین تهدیدات امروز، تهدیدی است که مستقیماً از توسعه هوش مصنوعی ناشی میشود. امروز از حملات سایبری مبتنی بر هوش مصنوعی صحبت میشود که به یک نگرانی و تهدید بزرگ تبدیل شده و پارادایم فناوریهای امنیت سایبری در حال تغییر است. با توجه به زیرساختهایی که در کشور داریم، حتماً باید امنیت سایبری کشور را متناسب با تحولات تکنولوژیکی متحول کنیم و این موضوع را جدی بگیریم. به اعتقاد من، نهادهای مناسب در این حوزه در کشور وجود ندارند و باید نهادهای متناسب با این تهدیدات ایجاد شوند. همچنین الزامات قانونی موجود کفایت نمیکند و صرف الزامات برآمده از شورای عالی فضای مجازی پاسخگو نیست و باید ساماندهی جدی در این حوزه صورت گیرد اگر بخواهیم وارد حوزه هوش مصنوعی شویم.
وی افزود: اعتقاد دارم که در حوزه هوش مصنوعی باید دو یا سه پروژه بزرگ ملی تعریف شود که در آنها از هوش بهصورت گسترده استفاده شود. نگاه ما به هوش مصنوعی باید یک نگاه مسالهمحور و مبتنی بر حل مساله باشد؛ یعنی به سراغ حل مشکلات بزرگ ملی برویم که بدون استفاده از هوش مصنوعی امکان حل آنها وجود ندارد.
به گفته او باید مشکلاتی را هدف قرار دهیم که بدون هوش مصنوعی قابل حل نیستند و از مزیت هوش مصنوعی حداقل در جای درست خود استفاده کنیم. تعریف پروژههای بزرگ ملی در حوزه هوش مصنوعی نیز باید با حمایتهای بودجهای و عمرانی دولت همراه باشد و دولت بهعنوان یک بازیگر بزرگ یا بهعنوان مدیریتکننده منابع، تأمین این پروژهها را بر عهده بگیرد.
فیروزآبادی تأکید کرد: البته دولت لزوماً نباید فقط از طریق بودجه دولتی وارد حمایت شود، بلکه میتواند از طریق مدیریت منابع موجود، از جمله منابعی که در بانکها، شرکتهای خصوصی و شرکتهای خصولتی وجود دارد، این منابع را هدایت و در مسیر اجرای این پروژهها بهکار گیرد. در حقیقت این پروژههای بزرگ، نمونههایی مانند شهر هوشمند، درمان هوشمند، کشاورزی هوشمند و بانک هوشمند هستند؛ موضوعاتی که امروز در دنیا بهعنوان مساله مطرحاند. بهویژه در حوزه شهر هوشمند، ما در کشور با مشکلات متعددی از جمله ترافیک، چالشهای جدی در شهرهای بزرگ، آلودگی، جمعآوری زباله، آمایش شهری و کیفیت خدمات شهری مواجه هستیم.
ژئوپلیتیک فناوری در حال تغییر به نفع کشورهای حاشیه خلیج فارس است و کشور باید هوشیار باشد و بهجای تمرکز صرف بر مباحثی مانند فیلترینگ یا باز و بسته شدن پلتفرمها، لازم است توجه جدیتری به هوش مصنوعی، فناوری، سرمایه و حوزه نفوذ داشته باشیم.
فیروز آبادی متغیر دوم را حوزه نفوذ نیز مبتنی بر فناوری دانست و تشریح کرد: در این حوزه چند مؤلفه وجود دارد؛ نخست سختافزار که آمریکاییها در سختافزار هوش مصنوعی تقریباً انحصار جهانی دارند و از این طریق حوزه نفوذ ایجاد کردهاند. دوم، مدلهای هوش مصنوعی است که تا مدتها در انحصار آنها بود، هرچند اکنون چینیها با ارائه مدلهایی مانند دیپسیک وارد این عرصه شدهاند.
به گفته او سوم، حوزه الگوریتمیک است؛ در نظام دیجیتال جهان، الگوریتمها حکومت میکنند و اغلب این الگوریتمها آمریکایی هستند. حتی زمانی که ما از ایجاد شبکههای اجتماعی داخلی صحبت میکنیم، باید توجه داشت که الگوریتمهای آنها عمدتاً برگرفته از الگوریتمهای غربی است و همان ساختار در داخل پیادهسازی میشود. این مساله نیز بخشی از همان حوزه نفوذ فناورانه است.
وی مؤلفه چهارم را حوزه نفوذ، تبدیل شدن به کارخانه جهان دانست و ادامه داد: یعنی کشوری که بخش قابل توجهی از نیاز کالایی سایر کشورها به آن وابسته باشد. چینیها عمدتاً از این عامل چهارم استفاده میکنند، در حالی که آمریکاییها از سه عامل نخست بهره میبرند، هرچند آنها بهدنبال تصاحب عامل چهارم از چین نیز هستند.
دبیر پیشین شورای عالی فضای مجازی با بیان اینکه مجموع این عوامل، یعنی فناوری، سرمایه و حوزه نفوذ، در حال شکل دادن به یک نظام جدید جهانی است، اظهار کرد: در این نظام، متأسفانه جایگاه جمهوری اسلامی ایران بهدرستی تعریف نشده است، در حالی که هم آمریکاییها و هم چینیها در حال جانمایی خود هستند. آمریکا حتی برای کشورهای همسایه ما برنامههای سنگین و مشخصی طراحی کرده که در حال اجراست و این روند، نوع جدیدی از ژئوپلیتیک را شکل میدهد که از آن بهعنوان ژئوپلیتیک فناوری یاد میشود.
به گفته او ژئوپلیتیک فناوری در حال تغییر به نفع کشورهای حاشیه خلیج فارس است و جمهوری اسلامی ایران باید هوشیار باشد. بهجای تمرکز صرف بر مباحثی مانند فیلترینگ یا باز و بسته شدن پلتفرمها، لازم است توجه جدیتری به هوش مصنوعی، فناوری، سرمایه و حوزه نفوذ داشته باشیم و نقاط ضعف خود را شناسایی کنیم.
وی ادامه داد: بهنظر من، یکی از نقاط ضعف اصلی ما در زنجیره ارزش اقتصادی، فقدان شرکتهای بزرگ هایتک در حوزه ICT است؛ چه در نرمافزار، چه در سختافزار و چه در هوش مصنوعی. نهایتاً چند شرکت کوچک استارتآپی داریم، در حالی که حتی شرکتهای متوسط هم بهمعنای واقعی نداریم. با توجه به سرعت بالای تحولات، اگر به این موضوع توجه نکنیم، خطر جا ماندن جدی است؛ چراکه ژئوپلیتیک فناوری میتواند روابط قدرت در عرصه بینالمللی و بهویژه در منطقه ما را دگرگون کند و این مساله نیازمند توجه جدی است.
مهمترین تهدیدات سایبری در کشور چیست؟
فیروزآبادی در ادامه صحبتهایش تأکید کرد: یکی از بزرگترین تهدیدات امروز، تهدیدی است که مستقیماً از توسعه هوش مصنوعی ناشی میشود. امروز از حملات سایبری مبتنی بر هوش مصنوعی صحبت میشود که به یک نگرانی و تهدید بزرگ تبدیل شده و پارادایم فناوریهای امنیت سایبری در حال تغییر است. با توجه به زیرساختهایی که در کشور داریم، حتماً باید امنیت سایبری کشور را متناسب با تحولات تکنولوژیکی متحول کنیم و این موضوع را جدی بگیریم. به اعتقاد من، نهادهای مناسب در این حوزه در کشور وجود ندارند و باید نهادهای متناسب با این تهدیدات ایجاد شوند. همچنین الزامات قانونی موجود کفایت نمیکند و صرف الزامات برآمده از شورای عالی فضای مجازی پاسخگو نیست و باید ساماندهی جدی در این حوزه صورت گیرد اگر بخواهیم وارد حوزه هوش مصنوعی شویم.
مرجع : ايسنا