دبیر پیشین شورای عالی فضای مجازی معتقد است یکی از بزرگترین تهدیدات امروز، تهدیدی است که مستقیما از توسعه هوش مصنوعی ناشی میشود؛ بنابراین با توجه به زیرساختهایی که در کشور وجود دارد، باید امنیت سایبری کشور را متناسب با تحولات تکنولوژیکی متحول کرد و این موضوع را جدی گرفت. سیدابوالحسن فیروزآبادی در گفتوگو با ایسنا، در پاسخ به این سوال که در زمینه توسعه هوش مصنوعی در کشور چه اقداماتی انجام شده است، اظهار کرد: دولت تاکنون عملا کار جدی و مؤثری در حوزه هوش مصنوعی انجام نداده اگرچه اسناد، قوانین و تصمیمگیریهای متعددی در حوزه هوش مصنوعی وجود دارد، اما در عمل ما چیزی در این حوزه مشاهده نکرده ایم و در نهایت شاهد خروجی مشخصی نبودهایم. وی افزود: اعتقاد دارم که در حوزه هوش مصنوعی باید دو یا سه پروژه بزرگ ملی تعریف شود که در آنها از هوش بهصورت گسترده استفاده شود. نگاه ما به هوش مصنوعی باید یک نگاه مسئلهمحور و مبتنی بر حل مسئله باشد؛ یعنی به سراغ حل مشکلات بزرگ ملی برویم که بدون استفاده از هوش مصنوعی امکان حل آنها وجود ندارد. به گفته فیروزآبادی باید مشکلاتی را هدف قرار دهیم که بدون هوش مصنوعی قابل حل نیستند و از مزیت هوش مصنوعی حداقل در جای درست خود استفاده کنیم. تعریف پروژههای بزرگ ملی در حوزه هوش مصنوعی نیز باید با حمایتهای بودجهای و عمرانی دولت همراه باشد و دولت بهعنوان یک بازیگر بزرگ یا بهعنوان مدیریتکننده منابع، تامین این پروژهها را بر عهده بگیرد. وی تاکید کرد: البته دولت لزوما نباید فقط از طریق بودجه دولتی وارد حمایت شود، بلکه میتواند از طریق مدیریت منابع موجود، از جمله منابعی که در بانکها، شرکتهای خصوصی و شرکتهای خصولتی وجود دارد، این منابع را هدایت و در مسیر اجرای این پروژهها بهکار گیرد. در حقیقت این پروژههای بزرگ، نمونههایی مانند شهر هوشمند، درمان هوشمند، کشاورزی هوشمند و بانک هوشمند هستند؛ موضوعاتی که امروز در دنیا بهعنوان مسئله مطرحاند. بهویژه در حوزه شهر هوشمند، ما در کشور با مشکلات متعددی از جمله ترافیک، چالشهای جدی در شهرهای بزرگ، آلودگی، جمعآوری زباله، آمایش شهری و کیفیت خدمات شهری مواجه هستیم.
دبیر پیشین شورای عالی فضای مجازی ادامه داد: مجموعه این مسائل، بههمراه مشکلات لجستیکی کشور که باعث میشود برخی محصولات در بعضی مناطق کمیاب یا نایاب شوند و در برخی نقاط دیگر فاسد شوند، همگی در قالب یک سیستم شهر هوشمند در دنیا تعریف شدهاند. چنین سیستمی میتواند برای کشور امنیت و ثبات پایدار، رونق اقتصادی و اشتغالزایی به همراه داشته باشد و در نهایت از عقبماندگی تکنولوژیک جلوگیری کند. راه رسیدن به این اهداف، قانوننویسی صرف توسط مجلس، آییننامهنویسی توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی یا سخنرانیهای حماسی برخی مقامات دولتی نیست که بگویند چنین شود یا چنان شود، یا اپراتوری بیاید و اپراتوری برود. مسئله اصلی این است که تکنولوژی، محور رقابت دنیای امروز است. فیروزآبادی معتقد است که رقابت ابرقدرتها در دنیا امروز حول سه متغیر اصلی میچرخد و متغیر اول فناوری است؛ فناوری پیشرفته که نماد آن فناوری اطلاعات و ارتباطات و هوش مصنوعی است. متغیر دوم سرمایه است؛ کشورها برای دستیابی به GDP بالاتر رقابت میکنند، چراکه فناوریهای نو به سرمایههای بزرگ نیاز دارند و بدون سرمایه، استفاده از فناوری ممکن نیست. بنابراین این دو محور، یعنی فناوری و سرمایه، بهطور مستقیم به هم وابستهاند. وی متغیر سوم را حوزه نفوذ نیز مبتنی بر فناوری دانست و تشریح کرد: در این حوزه چند مؤلفه وجود دارد؛ نخست سختافزار که آمریکاییها در سختافزار هوش مصنوعی تقریبا انحصار جهانی دارند و از این طریق حوزه نفوذ ایجاد کردهاند. دوم، مدلهای هوش مصنوعی است که تا مدتها در انحصار آنها بود، هرچند اکنون چینیها با ارائه مدلهایی مانند دیپسیک وارد این عرصه شدهاند. به گفته فیروزآبادی مولفه سوم، حوزه الگوریتمیک است؛ در نظام دیجیتال جهان، الگوریتمها حکومت میکنند و اغلب این الگوریتمها آمریکایی هستند. حتی زمانی که ما از ایجاد شبکههای اجتماعی داخلی صحبت میکنیم، باید توجه داشت که الگوریتمهای آنها عمدتا برگرفته از الگوریتمهای غربی است و همان ساختار در داخل پیادهسازی میشود. این مسئله نیز بخشی از همان حوزه نفوذ فناورانه است. وی مولفه چهارم را حوزه نفوذ، تبدیل شدن به کارخانه جهان دانست و ادامه داد: یعنی کشوری که بخش قابل توجهی از نیاز کالایی سایر کشورها به آن وابسته باشد. چینیها عمدتاً از این عامل چهارم استفاده میکنند، در حالی که آمریکاییها از سه عامل نخست بهره میبرند، هرچند آنها بهدنبال تصاحب عامل چهارم از چین نیز هستند.
دبیر پیشین شورای عالی فضای مجازی با بیان اینکه مجموع این عوامل، یعنی فناوری، سرمایه و حوزه نفوذ، در حال شکل دادن به یک نظام جدید جهانی است، اظهار کرد: در این نظام، متأسفانه جایگاه جمهوری اسلامی ایران بهدرستی تعریف نشده است، در حالی که هم آمریکاییها و هم چینیها در حال جانمایی خود هستند. آمریکا حتی برای کشورهای همسایه ما برنامههای سنگین و مشخصی طراحی کرده که در حال اجراست و این روند، نوع جدیدی از ژئوپلیتیک را شکل میدهد که از آن بهعنوان ژئوپلیتیک فناوری یاد میشود. به گفته فیروزآبادی ژئوپلیتیک فناوری در حال تغییر به نفع کشورهای حاشیه خلیج فارس است و جمهوری اسلامی ایران باید هوشیار باشد. بهجای تمرکز صرف بر مباحثی مانند فیلترینگ یا باز و بسته شدن پلتفرمها، لازم است توجه جدیتری به هوش مصنوعی، فناوری، سرمایه و حوزه نفوذ داشته باشیم و نقاط ضعف خود را شناسایی کنیم.