آرمان: هنوز یک ماه از اعلام وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی مبنی بر اینکه: «در حوزه مسكن طرح جایگزین مسكن مهر بهزودی رونمایی خواهد شد»، نگذشته بود که پروژه پرسروصدای مسكن مهر با تمام كاستیهایی كه منجر به شكست آن شد، به پایان راه خود نزدیكتر شده است و اكنون وزارت راه، مسكن و شهرسازی قصد دارد به وعدههای دوساله خود درباره طرحهای جایگزین برای خانهدار كردن اقشار ضعیف جامعه عمل كند. یکی از این طرحها افزایش وام مسکن است که بنابر ابلاغ مسئولین به رقم 80میلیون تومان افزایش خواهد یافت. در کنار این رویداد، از سویی دیگر مدتهاست که وزیر كار و رفاه اجتماعی و مدیركل راه و شهرسازی استان تهران بهطور همزمان از جایگزینی و پایان كار طرح شكستخورده دولت گذشته سخن میگویند. البته تاکنون طرحهای متنوعی در ایران و در حوزه مسکن ارائه شدهاست. دولت دهم با طرح مسکن مهر وارد گود شد. همچنین دولت یازدهم با رها کردن آن طرح به سراغ «بازار رهن ثانویه، وامهای خرید مسکن، طرح مسکن حمایتی و طرح مسکن اجتماعی و امید» رفت. البته در کل میتوان در حوزه مسکن نمره پایینتری به دولت احمدینژاد داد؛ نمرهای که میزان آن با یک مقایسه اجمالی کارنامه دو دولت آسان خواهد بود.
مسکن «امید»؛ آخرین نسخه مسکن «مهر»
در حالی که دولت یازدهم با علم به اینکه بنابر اصل 43قانون اساسی، تهیه مسکن ارزان از وظایف قوای اجرایی است و با این استدلال که دولت نباید وارد کار اجرایی ساخت مسکن شود، طرح مسکن مهر را متوقف کرده است. اما با این اوصاف در عوض، طرح مسکن امید را با بودجه دولتی در دستور کار خود قرارداده است. طرح مسکن مهر از زمان روی کار آمدن دولت یازدهم به بهانه نبود بودجه و اثرگذاری بر تورم، متوقف شد و این مسئله سبب سرگردانی تعداد زیادی از خانوارهایی شد که چشم امید به خانهدار شدن از طریق مسکن مهر داشتند. قرار بود دولت در این طرح (مسکن امید) بررسی کند که در صورت عملیاتی شدن 3 تا 6 میلیون کارگر بیمه شده و همچنین بازنشسته فاقد مسکن میتوانستند در یک دوره 5 ساله خانهدار شوند. درحالی که مقامات دولتی معتقد بودند این طرح اجراییتر از مسکن مهر برای تامین مسکن کارگران خواهد بود اما شواهد حاکی از این است که تاکنون هیچ اقدام عملیاتی از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به عنوان متولی اصلی این طرح صورت نگرفته است. ضمن اینکه هیچ وزارتخانهای تاکنون پیرامون منابع مالی تامین این طرح در وزارتخانهها سخنی نگفته است.
مسکن اجتماعی، یک گام جلوتر از مسکن مهر
در طرح مسکن اجتماعی اما متوسط واحد مسکونی 50 متر است و برای خانوارهایی که فرزند دارند به 70 متر میرسد، اما اکنون واحدهای مسکن مهر 90 متر مربع وسعت دارند. محمد پژمان، معاون وزیر راه و شهرسازی میگوید: در مسکن مهر بجز وام مابقی هزینهها را متقاضیان میدهند اما در مسکن اجتماعی این طور نیست، بلکه واحدها متناسب با وسع درآمد خانوار قیمتگذاری میشود و حداکثر با 40درصد از سهم درآمد آنها امکان سکونت پیدا میکنند. دولت این واحدها را بهصورت اجاره در اختیار متقاضیان قرار میدهد. در حال حاضر دولت مشغول بررسی تعداد و پراکندگی متقاضیان است تا در یک برنامه پنج ساله سیاستگذاریها را مشخص کند. البته لازم به ذکر است که تا پیش از این تعدادی از واگذاری آنها از سال 93 شروع شدهاست. معاون مسکن و ساختمان وزیر راه و شهرسازی ضمن تشریح جزئیات برنامه دولت برای اجرای مسکن اجتماعی، گفت این مسکن برای گروهی است که در مسکن مهر هم نمیتوانستند آورده لازم را بیاورند. این معاون وزیر راه و شهرسازی در خصوص مسکن اجتماعی گفت: مسکن اجتماعی در تعریف بینالمللی خدمترسانی به گروه ضعیف جامعه و تامین عدالت و حمایت از قشر ضعیف است. مظاهریان با اشاره به اینکه مسکن اجتماعی به تازگی به بنیاد مسکن محول شده است، گفت: مسکنهای اجتماعی اگر بد حمایت شوند به تمرکز فقرا تبدیل میشوند. مسکن اجتماعی برای گروهی است که در مسکن مهر هم نمیتوانستند آورده لازم را بیاورند. پس این وظیفه دولت است که آنها را صاحب مسکن کند. وی میگوید: نحوه کار در مسکن اجتماعی پیچیدهتر است و آورده اولیه هم وجود ندارد. پس باید روی سازوکار مالی آن کار شود. معاون وزیر راه و شهرسازی در آن گفتوگو گفت:«قرار نیست در این مسکن اجتماعی پول توزیع شود. بنابراین ما نمیخواهیم پول پرفشار را تزریق کنیم و تورم را بالا ببریم». نگرانی دولت از فشار تورمی ارائه مسکن مهر بحق و بجاست. کمال اطهاری، کارشناس برجسته حوزه اقتصاد مسکن و شهرسازی در همان ابتدای اجرای طرح مسکن مهر گفت: «طرح مسكن مهر به طور یقین شكست خوردهاست. تكرار اشتباهات گذشته و اینكه دولت بهجای برونرفت از این بحران مبادرت به پرداخت افزایش سقف تسهیلات كند امری است به دور از منطق كه باعث میشود دولت تنها به نوعی شكست خود را از این طرح بهگونهای دیگر توجیه كند». اطهاری در آن زمان تصریح كرده بود: «برای برونرفت ازاین بحران باید تعاونیهای مسكن مهر به اتحادیههایی تخصصی تبدیل شوند تا شاید بتوان بهگونهای مشكل مسكن مهر را حل كرد».
مسکن اجتماعی همان مسکن مهر است؟
برخی میگویند که مسکن اجتماعی شباهتهای زیادی با مسکن مهر دارد و در واقع دولت روحانی همان طرح مسکن مهر را در قالبی جدید ارائه داده است اما با این حال بررسی جزئیات این طرح که از زبان مسئولان دولتی بیان شده نشان میدهد که تفاوتهای مهمی بین این دو طرح وجود دارد. بنابر گفتههای وزیر راه و شهرسازی این طرح تلفیقی خواهد بود از مسکن استیجاری و اصلاح بافتهای فرسوده که در برنامه چهارم تدوین شده بود ولی در دولتهای نهم و دهم معلق شد. منابع تامین مالی واحدهای مسکن مهر با مسکن اجتماعی تفاوتهایی دارد چرا که در مسکن مهر بهجز وام، مابقی هزینهها را متقاضیان میدهند اما در مسکن اجتماعی اینطور نیست بلکه واحدها متناسب با وسع درآمد خانوار قیمتگذاری میشود و حداکثر با ۴۰درصد از سهم درآمد آنها امکان سکونت پیدا میکنند. یعنی متقاضیان طی اقساط بلندمدت ۲۰ تا ۳۰ ساله قیمت واحد مسکن اجتماعی را پرداخت میکنند و در پایان هم مالک مسکن یاد شده میشوند. هدف دولت این است مسکن اجتماعی عمدتا در مناطق و بافتهای فرسوده اجرایی شود و از این لحاظ تخصیص زمینهای بیابانی و دورافتاده که یکی از ضعفهای اصلی مسکن مهر بود، دیگر وجود نخواهد داشت.
شرایط وام 80میلیون تومانی مسکن
سرانجام پس از کشوقوسهای فراوان میان وزارت راه و شهرسازی و بانک مرکزی، افزایش وام مسکن به تصویب رسید و شورای پول و اعتبار روز گذشته مبالغ جدید وام مسکن را اعلام کرد. خبر افزایش وام مسکن به مرز 80میلیون در حالی مطرح میشود که رئیس کل بانک مرکزی دقیقا در ماه گذشته، خبر افزایش این وام را تا مرز 60میلیون تومان داده بود! شورای پول و اعتبار عصر سهشنبه 29 اردیبهشت ماه، بهمنظور تصمیمگیری برای افزایش وام مسکن تشکیل جلسه داد و تصمیم های مهمی برای این بخش گرفت. براساس مصوبه جدید شورای پول و اعتبار، وام مسکن برای خانه اولیها در تهران 80میلیون تومان، در شهرهای بزرگ 60میلیون تومان و در شهرهای کوچک 40میلیون تومان تصویب شد. نرخ سود این تسهیلات 14درصد خواهد بود. هرچند لازم به ذکر است که مصوبه مذکور شورای پول و اعتبار صرفاً برای خانه اولیها خواهد بود چرا که براساس مصوبه دیگر شورا وام مسکن برای سایر افراد در شهر تهران 60میلیون تومان، شهرهای بزرگ بالای 200هزار نفر جمعیت 50میلیون تومان و سایر مناطق شهری 40میلیون تومان خواهد بود. همچنین در مصوبه جدید آمده است که علاوه بر بانک مسکن، سایر بانکها هم میتوانند این وام را به متقاضیان بپردازند و در واقع با این مصوبه پرداخت وامهای فروش اقساطی از انحصار بانک مسکن خارج شد. البته برخی کارشناسان بازار مسکن معتقدند وام ۸۰ میلیون تومانی فقط روی واحدهای کوچک تاثیرگذار است و نمیتواند تغییری را در وضعیت کنونی بازار مسکن به وجود بیاورد. وزیر راه و شهرسازی، از ابتدای کار در دولت یازدهم بر افزایش سقف وام مسکن تاکید کرده بود و حتی افزایش وام از ۲۰ به ۳۵میلیون تومان را هم در همین دولت به تصویب رساند، اما آخوندی همیشه بر افزایش بیشتر این وام و شکستن انحصار بانک مسکن تاکید داشت. نکته قابلتوجه این است که این وام چقدر میتواند بازار مسکن را از حالت رکود خارج کرده و رونق غیرتورمی را در بازار مسکن ایجاد کند؟
انتقادها و استقبالها از وام 80میلیونی
با اینکه طرح بحث ارائه وام مسکن 80میلیونی میتواند رونق را به عرضه و تقاضای مسکن بازگرداند، اما عدهای نسبت به تامین منابع مالی لازم برای پرداخت این وامها و نرخ بهره 14درصدی آن که در طی 12سال بازپرداخت میشود، تردیدهایی دارند. بازپرداخت این وامها که بنابر محاسبات خبرنگار آرمان 144 قسط حدود 630هزار تومانی است، البته رقم بالایی به حساب نمیآید. حسام عقبایی، رئیس اتحادیه مشاورین املاک کشور در گفتوگو با «آرمان» میگوید:« تصور ما این است که این وام میتواند به رونق اقتصادی و افزایش تقاضای مسکن و خروج این بازار از رکود کمک کند و آثار مثبتی داشته باشد». او در ادامه با اشاره به تفاوتهای شهرهای بزرگ و کوچک اذعان داشت:«در شهرهای بزرگ و کلانشهرهایی مانند تهران، ما فکر میکنیم که رقم وام اعطایی به متقاضیان کافی نیست. البته این وام برای شهرستانها کاملا کافی به نظر میرسد». وی در پاسخ به سوال ما مبنی بر اینکه آیا شرایط اعطای این وام مانند سایر وامها دشوار است یا خیر، عنوان کرد:« دریافت این وام بعد از یکسال سپردهگذاری برای متقاضیان مقدور خواهد بود. همچنین برخلاف گذشته دریافت این وام برای افراد مجرد یا «خانه اولیها» آسانتر است و بوروکراسی اداری دریافت این وام کمتر بوده و برای آنان در اولویت است». همچنین محمدرضا پورابراهیمی، عضو شورای پول و اعتبار با ارائه گزارشی از جلسه این شورا گفت:«در جلسه شورای پول و اعتبار اعتقاد ما این بود که این مصوبه بتواند طرف تقاضا و عرضه مسکن را تحریک کند چرا که این موضوع اثر مثبت بر بازار مسکن میگذارد». وی با اشاره به اینکه در این جلسه تصمیم بر این شد که تمامی اظهارنظرها از زبان رئیسکل بانک مرکزی صورت گیرد تاکید کرد: «تصمیمی که در شورای پول و اعتبار گرفته شد مبنا را بر سپرده گذاری گذاشتیم چرا که این موضوع باعث میشود بخشی از خاصیت ضد تورمی را که مبنای آن موضوع است پیاده کند». البته برخی کارشناسان بازار مسکن معتقدند وام ۸۰ میلیون تومانی فقط روی واحدهای کوچک تاثیرگذار است و نمیتواند تغییری را در وضعیت کنونی بازار مسکن به وجود بیاورد. در خصوص تاثیر افزایش وام مسکن، فرشید پورحاجت از کارشناسان بخش مسکن گفت: «این وام به اقشار میانی جامعه کمک میکند که قصد خرید آپارتمانهای کمتر از ۱۰۰ میلیون را دارند و در مناطق برخوردار، استفاده از این تسهیلات کارایی چندانی ندارد». وی با اشاره به اینکه بهطور حتم این وام در کلانشهرها تاثیر بیشتری میگذارد، اظهار کرد: «نقطه عطف مصوبه روز گذشته این بود که انحصار بانک مسکن شکسته شد، زیرا در چند سال گذشته فقط بانک مسکن اجازه فروش اقساطی تسهیلات را داشت».
∎