روزنامه آمریکایی با اشاره به انزوای آمریکا در نشست شورای امنیت، به نقل از چند دیپلمات نوشت پیشنهاد واشنگتن درباره تمدید نامحدود تحریم تسلیحاتی ایران محتوم به شکست است و حتی شاید حمایت کافی برای رایگیری را هم جلب نکند.
به گزارش فارس، روزنامه آمریکایی «نیویورک تایمز» در تحلیلی از نشست شامگاه سه شنبه شورای امنیت با موضوع ایران نوشت: آمریکا روز سهشنبه خواستار تمدید تحریمهای تسلیحاتی ایران به طور نامحدود شد اما این موضع در نشست شورای امنیت به طور کامل شکست خورد، جایی که روسیه و چین به صراحت آن را رد کردند و متحدان نزدیک آمریکا هم احساسات متناقضی داشتند. این تحریمها ۱۸ اکتبر (۲۷ مهر) منقضی میشوند.
به گفته دیپلماتها، پیشنهاد آمریکا در شورای امنیت محتوم به شکست است و حتی شاید حمایت کافی برای رایگیری درباره آن را هم جلب نکند. دولت ترامپ تهدید کرده در صورتی که تحریمها تمدید نشود، ایالات متحده از سازوکار «مکانیسم ماشه» ذکر شده در توافق هستهای ایران برای بازگرداندن فوری تحریمهای سازمان ملل علیه تهران استفاده خواهد کرد؛ اقدامی که کشورهای دیگر آن را غیرمنطقی و از نظر قانونی غیرمجاز میدانند.
به نوشته نیویورک تایمز، نمایندگان بریتانیا، فرانسه و آلمان در نشست شورای امنیت، هم درباره انقضای این تحریمها و هم درباره رویکرد آمریکا به خصوص مکانیسم ماشه که صراحتاً با آن مخالفت کردند، ابراز نگرانی کردند. قدرتهای جهانی گفتند امیدوار هستند راهی بیابند تا دسترسی ایران را به تسلیحات نه از طریق اقدام تحمیلی شورای امنیت بکه از طریق مصالحهای که در چارچوب توافق سال ۲۰۱۵ مورد مذاکره قرار گرفته، محدود کنند.
بنابر این گزارش، این تحریمها واردات و صادرات اغلب تسلیحات از جمله هواپیما و تانک را شامل میشود اما محدودیتهای موشکی و فناوری هستهای تا چند سال دیگر پابرجا هستند.
نیویورک تایمز به نقل از تحلیلگران افزود مقاومت در برابر درخواست پمپئو نه تنها از سوی رقبایی مثل چین و روسیه بلکه از سوی متحدان اصلی آمریکا، نشاندهنده انزوای روزافزودن و نفوذ رو به افول این کشور بود.
به نوشته این نشریه آمریکایی، این نخستین بار از سال ۲۰۱۷ بود که «مایک پمپئو» وزیر خارجه آمریکا و «محمد جواد ظریف» وزیر خارجه ایران در یک نشست گرچه مجازی شرکت کردند، آنها حتی همزمان در قاب چند تصویر وبسایت سازمان ملل از شرکتکنندگان در نشست هم ظاهر نشدند، زیرا پمپئو قبل از پیوستن ظریف به جلسه، آن را ترک کرد.
از زمانی که دونالد ترامپ توافق هستهای ایران را ترک کرد، کوشیده ارتباط تجاری تهران را با سایر کشورهای جهان قطع کند و تهدید کرده کشورها و شرکتهایی که تبعیت نکنند را مجازات میکند. گرچه اغلب کشورها با موضع آمریکا مخالف هستند اما اکثراً از تحریمها تبعیت میکنند.
انتقاد ایران از اعمال فشار آمریکا
«محمدجواد ظریف» وزیر امور خارجه کشورمان سهشنبه شب دهم تیرماه در نشست مجازی شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد روند اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ سخنرانی کرد و در بخشی از سخنان خود گفت: حتی یک جلسه شورا برای نکوهش و دولت آمریکا یا حداقل برای بررسی نقضهای مکرر آن تشکیل نشدهاست در عوض برخی از اعضای اروپایی شورا در فکر تخریب بیشتر قطعنامه و شورا هستند در حالی که نسبت به تعهدات خود در مورد برجام پایبند نیستند.
از نگاه وزیر امور خارجه کشورمان، آمریکا با برخی از عمال خود به دبیرخانه فشار آورد تا یک خوانش گمراهکننده از قطعنامه ۲۲۳۱ را اتخاذ کند و دبیرخانه را وادار به اتکا به ادعاهای خودساخته و اسناد جعلی برای تهیه یک گزارش کاملا غیرحرفهای کرد.
سخنان ظریف معطوف به گزارش روز جمعه بیست وسوم خردادماه خبرگزاری «رویترز» بود که ادعا کرد «آنتونیو گوترش» دبیرکل سازمان ملل در گزارش ۱۴ صفحهای خود به شورای امنیت، منشا موشکهای مورد استفاده برای حمله به تاسیسات نفتی و فرودگاههای سعودی را در سال گذشته ایرانی دانستهاست.
این اتهام بلافاصله با واکنش وزارت امور خارجه کشورمان مواجه شد و دستگاه دیپلماسی در بیانیهای به دبیرخانه سازمان ملل قویا توصیه کرد «در سناریوی از پیش طراحی شده آمریکا برای جلوگیری از لغو محدودیتهای تسلیحاتی ایران حرکت نکرده و با تهیه گزارشهایی که هیچ محمل قانونی ندارند به این روند خطرناک کمک نکند.»
از نگاه وزارت امور خارجه، متهمسازی دولتها با فرایندهای خودساخته و ضوابط خودسرانه بدعت خطرناکی است که مورد تایید جامعه بینالمللی نیست. این چنین فرایندهای سفارشی شدیدا به اعتبار سازمان ملل متحد لطمه وارد خواهدساخت.
در هفتههای اخیر آمریکا بیش از پیش در تلاش بودهاست تا این شورا را به محل بازیگری خود تبدیل کند. بنابراین کاخ سفید با ارایه پیشنویس قطعنامهای به این نهاد در صدد مانعتراشی بر سر پایانیابی محدودیتهای تسلیحاتی ایران برآمد؛ پیشنویسی که از نگاه ناظران در نهایت با با بُنبست چین و روسیه که در شورای امنیت از حق وتو برخوردارند، مواجه میشود.
انتقادات تند روسیه و چین
نمایندگان مسکو و پکن در جریان جلسه دیشب (١٠ تیر) شورای امنیت که برای ارائه گزارش شش ماهه در باره اجرای قطعنامه ٢٢٣١ این شورا در ارتباط با برجام برگزار شد، بر سیاستهای ضدایرانی آمریکا تاختند.
«جانگ جونگ» نماینده دائمی چین در سازمان ملل اظهار کرد که «ریشه اصلی تنش های خاورمیانه خروج آمریکا از برجام و اعمال فشار حداکثری علیه ایران است.» و «واسیلی نبنزیا» نماینده دائم روسیه در سازمان ملل متحد نیز مسئولیت بحران پیش آمده پیرامون توافق هسته ای با ایران را آمریکا خواند و اعلام کرد: قطعنامه تمدید تحریم تسلیحاتی ایران توسط آمریکا طرحی تخیلی است.
حمایت اعضای حاضر در نشست از برجام به عنوان توافقی که باید حفظ شود، آمریکا را در وضعیت ضعف قرار داد. به طوری که «حمید بعیدینژاد» سفیر ایران در انگلیس عصر سه شنبه با انتشار پیامی در صفحه توئیتر خود نوشت: آمریکا به حدی در میان متحدانش منزوی شده بود که [مایک] پمپئو سریع جلسه را ترک کرد.
در روزهای اخیر آمریکا با ابزارهای تشویقی و تنبیهی خود در پی تصویب قطعنامه در شورای امنیت برآمده و روز چهارشنبه چهارم تیرماه ۱۵عضو شورای امنیت با هدف بررسی پیشنویس قطعنامه آمریکا تشکیل جلسه دادند؛ جلسهای که طبق انتظار در آن نیز نمایندگان روسیه و چین لب به اعتراض گشودند.
روند ناخوشایند آژانس
کارشناسان بینالملل بر این باورند اقدامات آژانس بینالمللی انرژی اتمی در زمان «یوکیا آمانو» مدیر کل فقید این سازمان با دوره کنونی که «رافائل گروسی» بر کرسی مدیرکلی تکیه زده، تفاوت ملموسی دارد. برخلاف ۱۵ گزارش متوالی آمانو از پایبندی کامل ایران به تعهدات برجامی، در دوره گروسی این سازمان باید بیش از پیش به استقلال و تبعات تصمیم خود بیاندیشد.
«هنری روم» تحلیگر ارشد مسائل ایران در گروه اوراسیا گفت: این نشست تصویر بارز دیگری از انزوای واشنگتن در خصوص مسئله ایران بود؛ مانند ناتوانی این کشور در ۳ سال گذشته برای همراه کردن امضاکنندگان دیگر توافق ایران با رویکرد خود.
نشریه آمریکایی «فارین پالیسی» هم در تحلیلی مشابه، نشست شورای امنیت را را شکستی برای آمریکا خواند که به محل انزوای این کشور تبدیل شد و دوست و دشمن، واشنگتن را مورد سرزنش قرار دادند.
چند روز پیش بود که با تلاش و رایزنی آمریکا قطعنامهای از سوی سه کشور فرانسه، انگلیس و آلمان علیه ایران در شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی با ۲۵ رای موافق، ۲ رای مخالف (روسیه و چین) و ۷ رای ممتنع به تصویب رسید.
انتظار میرود که مدیریت جدید آژانس از سیاستهای تندروانه آمریکا دوری جوید با عنایت به این که ایران از همان روزهای نخست مذاکرات هستهای در سال ۱۳۹۲ و دستیابی به توافق دو سال بعد، همکاری نزدیکی با بازرسان آژانس داشت به طوری که تا کنون نمایندگان آژانس دستکم دوبار از سایت نظامی پارچین نیز بازدید کردهاند.
اما با شمارش معکوس برای برداشتهشدن تحریمهای تسلیحاتی تا ۲۷ مهرماه، فشارها از سوی آمریکا بر ایران و تلاش واشنگتن برای اجماعسازی علیه تهران قوت گرفتهاست. تحلیلگران معتقدند که تمدید زمان محدودیت در حوزه تسلیحات، مهمترین مطالبه تیم ترامپ است؛ مطالبهای که با اصل برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت در تضاد است.
ظریف در نشست مجازی شورای امنیت تاکید کرد: چارچوب زمانی رفع محدودیتهای تسلیحاتی که در قطعنامه ۲۲۳۱ پیشبینی شده، بخش لاینفک از تفاهم سخت به دست آمدهاست، که طرفهای برجام را قادر ساخت تا در نهایت درمورد بسته کلی برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ توافق کنند.
بازگشت به قانون جنگل
«تفاهم سخت» به مذاکرات هستهای گفته میشود که دستیابی به آن بیش از یک دهه زمان برده و اوج آن مذاکرات فشرده ۲۲ ماهه در دولت اول روحانی بود تا اینکه تیرماه ۱۳۹۴ به برجام منتهی شد؛ توافقی که برای هر کلمه و واژه آن گفت وگوهایی نفسگیر جریان داشت. بنابراین برداشتن بند رفع محدودیت تسلیحاتی، موضوعی نیست که جمهوری اسلامی ایران با آن کنار بیاید، آن هم از سوی آمریکایی که یکجانبه از برجام خارج شده و در بین کشورهای عضو توافق جایگاه رسمی و حقوقی ندارد.
در این میان اما قصور کشورهای اروپایی به عنوان بانیان وضعیت موجود برجستهاست. راهکارهای پیشنهادی آنان از جمله «سازوکار ویژه مالی» (SPV) و «اینستکس» (INSTEX) نتوانست توازن را به تعهدات و امتیازات دو طرف بازگرداند. بنابراین تهران در یکسالگی خروج آمریکا از برجام چارهای جز کاهش تعهدات نیافت و گامهای پنجگانه را یکی پس از دیگری برداشت؛ گامهایی که در صورت تعهدپذیری و جبران از سوی طرف مقابل قابل بازگشت خواهد بود.
جهان در اجرای گامهای پنجگانه تهران که هر کدام به طور منظم و بعد از یک مهلت دوماهه برداشته میشد به جدیت و قاطعیت جمهوری اسلامی ایران پی برد. ظریف در نشست مجازی دیشب شورای امنیت یادآورد شد که «هرگونه محدودیت جدید توسط شورای امنیت بر خلاف تعهدات اساسی است که به ملت ایران داده شده است، در چنین سناریویی گزینههای ایران همانطور که قبلا به بقیه طرفهای برجام اطلاع داده شده است قاطع خواهد بود.»
کارشناسان گزینههای مختلفی را پیش روی ایران میدانند که خروج از «معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای» ( (NPT)، عدم همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، خودداری از تصویب دو لایحه از لوایح چهارگانه «گروه ویژه اقدام مالی» (FATF) و غیره از آن جملهاند.
در مجموع عملکرد آژانس و به ویژه شورای امنیت سازمان ملل در مورد برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ محکی برای ارزیابی استقلال و وجاهت قانونی این سازمانها است. همکاری و پیروی آنها از سیاستهای یکجانبهگرانه و ستیزهجویانه آمریکا همان گونه که ظریف اشاره میکند «به منزله یک نسل عقبگرد در چندجانبهگرایی و حاکمیت قانون خواهد بود». به باور ناظران تبعیت و پیروی سازمانهای موثر بینالمللی از سیاستهای کاخ سفید و دولتمردان امریکا بجای ایجاد صلح و آرامش در جهان به افزایش تنشها دامن میزند. با چنین درک و نگاهی بود که وزیر امورخارجه کشورمان پس از شرکت در نشست مجازی شورای امنیت در توئیتی نوشت: «جامعه بینالمللی به طور کلی و به طور خاص شورای امنیت سازمان ملل متحد با تصمیمی مهم روبهرو است: آیا ما احترام به حاکمیت قانون را نگاه خواهیم داشت و یا این که به قانون جنگل برمیگردیم؟»
تقلای پمپئو برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران هنوز به نتیجه نرسیده است
انزوای آمریکا در نشست شورای امنیت
صاحبخبر -
نظر شما