صاحبخبر - گروه اقتصادی- با توجه به گفتههای رییس کل بانک مرکزی از دغدغه های مهم بانک مرکزی متناسب بودن فاصله نرخ سود بانکی و تورم است که همچنین وجود شرایط رکود در بنگاههای اقتصادی به دلیل محدودیت سرمایه در گردش، از جمله مسایل مهمی است که نیاز به رسیدگی دارد.
در دومین نشست مشترک رییسکل بانکمرکزی و اعضای هیات عامل با اقتصاددانان و کارشناسان حوزه پول و بانک که با هدف بهرهگیری از نظرات و پیشنهادهای آنها در ساختمان میرداماد برگزار شد ولیالله سیف، رییس کل بانک مرکزی فاصله بین نرخ سود بانکی و تورم را یکی از دغدغهها اعلام کرد و گفت: مصمم هستیم در اولین فرصت سال ۹۴ مقوله ساماندهی نرخهای سود بانکی متناسب با روند کاهشی تورم را اجرایی کنیم.
رییسکل بانک مرکزی، ضمن تاکید بر این موضوع که یکی از رویکردهای مهم بانکمرکزی در اتخاذ تصمیمهای اقتصادی، بهرهگیری از نظرات و پیشنهادات اندیشمندان و نظریهپردازان حوزه اقتصاد است، گفت: در حال حاضر بروز فاصله بین نرخ سود بانکی و نرخ تورم یکی از مهمترین دغدغههای بانک مرکزی است. خوشبختانه امروز پس از یک دوره طولانی سرکوب مالی، شاهد مثبت شدن نرخ سود بانکی هستیم، اما آنچه باعث بروز پارهای از انتقادات وارده به نظام بانکی شده، پیدایش فاصله زیاد بین نرخ سود و نرخ تورم و عدم تبعیت روند نرخهای سود از روند کاهشی نرخ تورم است.
وی افزود: جهتگیری بانک مرکزی در ارتباط با سیاستهای پولی و اعتباری به گونهای است که در قالب قانون بانکداری بدون ربا، نرخهای سود بانکی در قالب عقود مبادلهای و مشارکتی متناسب با کاهش نرخ تورم و بازدهی واقعی بخشهای اقتصادی به طور متناسب تعدیل گردد اما متاسفانه، نقش غیرسازنده موسسات اعتباری غیرمجاز که خارج از حیطه نظارت این بانک هستند باعث شده است تا علاوه بر ایجاد بینظمی در نرخهای سود، در عمل رقابت میان بانکها در زمینه نرخهای سود به رقابتی غیرسازنده مبدل شود و چنین محیطی در بازار پول و اعتبار به عنوان یک عامل بازدارنده در جهت کاهش و اصلاح نرخهای سود عمل کند.
سیف ادامه داد: با توجه به شرایط اقتصاد کلان و دوران رکودی که اقتصاد برای مدت طولانی با آن مواجه بوده است، تامین مالی پروژه با نرخهای سود بالا و غیرمنطقی عملا «سیستم بانکی را با ریسک غیرمتعارف روبهرو میسازد بنابراین از اولویتهای مهم بانک مرکزی در ترسیم مسیر حرکتی سیاستهای پولی و اعتباری سال ۱۳۹۴ آن است که این وضعیت ناسالم را مورد بررسی و اصلاح قرار دهد.
رییس شورای پول و اعتبار تصریح کرد: لازم به ذکر است این بانک در جهت رفع مشکل فوق در سالجاری و در دو مقطع اردیبهشت و آذر از طریق ایجاد تفاهم میان بانکهای کشور مبادرت به انتظامبخشی نرخهای سود کرد اما در عمل تجربه نشان داده است که در رویه فعلی، اهداف و نظرات بانک مرکزی در این خصوص به نحو مطلوبی تامین نگردیده است.
به گزارش مهر، رییسکل بانکمرکزی اقدام به عمل آمده در سیاستهای پولی و اعتباری سال جاری مبنی بر ممنوعیت اخذ سپرده با سررسید بیش از یک سال در شبکه بانکی را بسیار مثبت ارزیابی و تصریح کرد: این امر باعث شد بانکها از بار تعهدات بلندمدت بیشتر از یک سال رها شوند چراکه در گذشته به دلیل وجود بازار رقابتی مخرب، بانکها خود را در یک قرارداد یکسویه در مقابل سپردهگذاران به صورت کامل و پرداخت سود علیالحساب تا پنج سال متعهد میکردند در صورتی که سپردهگذار میتوانست به راحتی سپرده خود را هر زمان بدون جریمه خاص از بانک خارج کند و تعهدی هم نداشته باشد.
سیف تاکید کرد: با وجود اینکه در حال حاضر نسبت به رعایت نرخ سود بانکی حداکثر ۲۲ درصد بیش از ۹۰ درصد پایبندی در میان بانکها وجود دارد اما متاسفانه بانکها در این زمینه در میدان رقابت با بازار غیرمتشکل پولی هستند که تحت نظارت بانکمرکزی فعالیت نمیکنند، سپرده قانونی را پرداخت نمیکنند و بدون هیچ ضابطه یا مقرراتی بر سر تعیین نرخهای بالا در حال رقابت با یکدیگر و با بانکهای دارای مجوز هستند.
وی فعالیت سوداگرانه بازار غیرمتشکل پولی در افزایش بیرویه نرخ سود را تقبیح کرد و اظهار داشت: برای اینکه بتوانیم به بانکها کمک کنیم تا در یک فضای مناسب حداکثر نرخ سود بانکی را رعایت کنند و با انضباط بیشتری پیش روند، اراده و عزم بانکمرکزی بر ساماندهی بازار غیرمتشکل پولی است که در این مسیر اقدامات سازندهای انجام شده است و در آینده نیز دنبال خواهد شد.
در ادامه گزارشی در خصوص آخرین تحولات متغیرهای اقتصاد کلان برای حضار در جلسه ارایه شد. سپس رییس کل بانک مرکزی از حاضرین درخواست کرد نقطهنظرات و پیشنهادهای خود را درخصوص موضوع جلسه بیان کنند.
اقتصاددانان و خبرگان بانکی حاضر در جلسه نیز ضمن حمایت از دستاوردهای بانک مرکزی در زمینه کاهش تورم، تحریک رشد اقتصادی و ثبات بخشی به بازار ارز تاکید داشتند که ضمن بررسی ابعاد مختلف نرخهای سود لازم است اقداماتی در این خصوص متناسب با شرایط نظام پولی کشور به عمل آمده و همزمان اصلاح ساختار مالی بانکها و نیز تعدیل تدریجی نرخهای سود صورت پذیرد.
همچنین حضار بر تقویت نظارت بانک مرکزی بر بانکها و لزوم اتخاذ راهکارهای لازم جهت مقابله با اضافه برداشت بانکها و ساماندهی موسسات اعتباری غیرمجاز و اهمیت توجه به مقوله ریسک و نقش آن در ارزیابی پروژهها جهت اعطای تسهیلات تاکید کردند.
از سوی دیگر لزوم توجه به بنگاههای کوچک و متوسط در هدایت تسهیلات بانکها در ترسیم سیاستهای اعتباری سال ۱۳۹۴ مورد توجه قرار گرفت.
سیف در پایان در ترسیم مسیر حرکت سیاستهای پولی و اعتباری سال ۱۳۹۴بر تداوم مقابله با تورم به عنوان اولویت اصلی تاکید کرد. ضمن آنکه تامین نیازهای بخش واقعی اقتصاد به ویژه تامین سرمایه در گردش واحدهای تولیدی را نیز از اولویتهای مهم این بانک در سال آتی برشمرد و در عین حال اعلام داشت: بانک مرکزی مصمم است در اولین فرصتهای سال آتی مقوله ساماندهی نرخهای سود بانکی متناسب با روند کاهشی تورم را اجرایی کند.
برنامه جدی بانک مرکزی برای نرخ سود
همچنین ولیالله سیف بعدازظهر روزگذشته در مراسم تودیع و معارفه مدیرعامل بانک پارسیان که با حضور تعدادی از مدیران ارشد نظام بانکی کشور برگزار شده بود، اظهار داشت: تاکید میکنم در دوره طولانی بعد از انقلاب همیشه سرکوب مالی داشتهایم و نرخ سود کمتر از نرخ تورم بوده است و در حقیقت نرخ واقعی سود منفی بود.
رییس کل بانک مرکزی با تاکید بر اینکه این بانک برنامه جدی برای نرخ سود دارد، گفت: اما ترجیح میدهیم قبل از ورود بانک مرکزی، بانکها با هماهنگی هم به انضباط نرخ سود روی بیاورند.
وی با اشاره به اینکه یکی از دلایل عدم تعادل در نظام بانکی وضعیت مذکور در نرخ سود بانکی بود، گفت: همیشه فکر میکردیم نرخ سود تقاضای تسهیلات را محدود میکند بنابراین اگر نرخ تسهیلات کم باشد، صف متقاضیان تسهیلات افزایش پیدا میکند البته زمانی که نرخ سود تسهیلات کم باشد، قاعدتا باید نرخ سود سپردهها نیز کم شود.
رییس کل بانک مرکزی با اشاره به اینکه افزایش نرخ سود تقاضای تسهیلات را کاهش و عرضه منابع بانکی را افزایش میدهد، به ضرورت توجه بر نظارت بر مصرف تسهیلات اشاره و تصریح کرد: قبلا فکر میشد اگر نرخ تورم 10 درصد است و پروژهای بیش از 10 درصد خلق ارزش دارد، مثبت است ولی اگر کمتر از این میزان خلق ارزش داشته باشد زیانده تلقی میشد.
انتقاد رییس کل از توجیهات غیراقتصادی
سیف با بیان اینکه در زمان تورم 25 درصدی نرخ سود 20 درصد بود، گفت: در این مقطع فشار میآمد که نرخ سود 20 درصدی جلوی رشد تولید را گرفته و توجیه آنها این بود که نرخ سود بانکی زیر تورم به نفع تولید است در حالی که وفور منابع و هدایت آن به سمت پروژههایی که تخصیص بهینه ندارند موجب هدررفت منابع میشود.
رییس شورای پول و اعتبار همچنین در این خصوص به بهبود وضعیت بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم اشاره و تصریح کرد: مدتهاست تلاش میکنیم به صورت عقلانی فکر کنیم و به همین خاطر مسیر اقتصاد در حالت درست قرار گرفته است.
سیف به کاهش نرخ تورم اشاره کرد و گفت: تورم آخر سال کمتر از 16 درصد و حدود 4/15 تا 6/15 درصد خواهد شد.
رییس کل بانک مرکزی با تاکید بر اینکه مشکلات ساختاری در نظام بانکی هنوز حل نشده است، تصریح کرد: اصول رقابت باید بین بانکیها به درستی باور شود چراکه رقابتهای تخریبی و خودزنی به هیچ وجه به نفع اقتصاد نیست.
وی ادامه داد: برخی از بانکها به غلط از قدیم عادتشان این بوده که وقتی به هم میرسند از یکدیگر سوال کنند که رشد سپردههایشان چقدر است در حالی که رشد سپرده به معنی رشد بانک نیست بلکه رشد سپرده یعنی رشد سودآوری بانک.
رییس کل بانک مرکزی با اشاره به فعالیتهای بانکی خود در سالهای گذشته اظهار داشت: من خودم همین مشکل را داشتم و وقتی که به بانک مرکزی میرفتم شاهد بودم که مدیران این بانک از من میپرسیدند رشد سپردههای بانک شما چقدر است یا مثلا میگفتند احتمالا شما از جهت رشد سپردهها رتبه بانک اول را از آن خود میکنید در حالی که این حرف برای من خیلی سنگین بود چراکه باید دید به چه قیمتی این رشد بهوجود آمده است.
وی خطاب به مدیران عامل نظام بانکی گفت: از همکارانم خواهش میکنم ببینند در دنیا بانکها چطور حرفهای پیشرفت میکنند؛ از نسبتهای صورتهای مالی میتوان عملکرد بانکها را ارزیابی کرد. سیف اضافه کرد: اما متاسفانه فرقی نمیکند چه کسی باشد ولی مدیران عامل باسواد، بیسواد، حرفهای، غیرحرفهای، باتجربه و کمتجربه هر زمان به هم میرسند میپرسند رشد سپردههایشان چقدر است این در حالی است که نباید فقط به فکر بزرگ شدن سایز بود چراکه بزرگ کردن سایز در مواردی به معنای تسریع در انحلال آن بانک است.
نرخ سود بانکی باید درست شود
رییس شورای پول و اعتبار با بیان اینکه نرخ سود بانکی باید درست شود، گفت: الان میپرسند چه فعالیت اقتصادی 30 درصد سود دارد که بانکها تسهیلات را با نرخ 30 درصد میدهند؟ مگر اینکه کسی پول را بگیرد و نخواهد پس بدهد.
وی با بیان اینکه باید در نرخ سود به تعادل برسیم، گفت: ما نمیخواهیم ساختار بازار را به هم بریزیم و از فضا دور شویم. به همین خاطر از بانکها میخواهیم خودشان هماهنگی را در نرخ سود با هدف پشتیبانی از تولید، رشد اقتصادی و ثبات اقتصادی ایجاد کنند.
سیف با اشاره به اینکه نمیتوان در این زمینه خودخواهانه عمل کرد، گفت: بانک مرکزی فکرهایی را به طور جدی برای نرخ سود کرده و بناست جدا اقدامات را انجام دهد اما علاقهمندیم این حرکت از قبل توسط بانکها آغاز شود.
وی گفت: باید نرخ سود متناسب با تورم توسط بانکها تنظیم شود.
مقدمات ارز تکنرخی در سال ۹۴
ولیالله سیف در جمع خبرنگاران مبنی بر اینکه با توجه به کاهش نرخ تورم آیا بانک مرکزی همچنان مصمم به اجرای ارز تک نرخی در سال ۹۴ است یا خیر؟ گفت: مقدمات اجرای ارز تکنرخی در سال ۹۴ آماده است.
رییس کل بانک مرکزی از آماده شدن مقدمات اجرای ارز تکنرخی در سال ۹۴ خبر داد و گفت: در جلسه شورای پول و اعتبار در مورد بانک آینده تصمیمگیری شد.
رییس کل بانک مرکزی، یکی از پیشنیازهای استمرار و موفقیت اجرای ارز تکنرخی را ارتباطات بینالمللی نظام بانکی اعلام کرد و افزود: زمانی که این موضوع شکل مناسبی به خود بگیرد، حتما این کار را جزو اولویتهای خود قرار میدهیم و اتفاق میافتد.
رییس شورای پول و اعتبار درباره جزییات جلسه شورای پول و اعتبار گفت: در شورا بحثهای زیادی مطرح شد که یکی از آنها مربوط به بانک آینده بود و نتایج این تصمیمات بعدا اعلام خواهد شد.
وی گفت: اما هیاتمدیره و سهامداران بانک آینده به یکسری از اقدامات مکلف شدند که در صورت تحقق آنها، میتواند در حل شدن مشکلات بانک موثر باشد.وی در پاسخ به این سوال که چه زمانی بانک آینده مجوز بانک مرکزی را اخذ خواهد کرد؟ گفت: هر زمان که مشکل حل شود، مجوز خواهد گرفت. سیف در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه آیا قرار است بانک آینده با موسسه میزان ادغام شود، گفت: خیر و برنامهای در این زمینه ندارم.
رییس کل بانک مرکزی در پاسخ به این پرسش که آیا بانک مرکزی به پرونده موسسه میزان ورود خواهد کرد یا خیر، گفت: هماکنون این موسسه دنبال رفع مشکلات خود است.∎