به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، با گذشت سالها از شروع به کار انجمن جهانی اکوتوریسم (TIES) سه اصل عمده در ادبیات آن همیشه مشهود و پررنگ بوده است؛ پایبندی به اخلاق زیستمحیطی، اولویت قرار دادن ارزشهای سازگار با محیطزیست و اخلاق محور در رابطه با طبیعت و همچنین حفظ طبیعت از آسیبهای رفتاری و فیزیکی گردشگران طبیعت که بهطور خلاصه میتوان گفت اکوتوریسم چیزی نیست جز آشنایی با طبیعت در کنار حفظ و نگهداری محیطزیست. جذب توریست بهعنوان یکی از اهرمهای توسعه اقتصادی در کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه بهشمار میآید. اکوتوریسم زیرمجموعه صنعت زنده و پویای گردشگری است که در عین سودآوری و بازدهی اقتصادی، باعث توسعه لایههای عمیق جامعه و پیشرفت فرهنگ حفاظت از محیطزیست میشود. مدیریت و برنامهریزی در بخش اکوتوریسم مهمترین بخش این صنعت است.
بدون شک یکی از راههای رسیدن به اهداف توسعه پایدار از طریق این صنعت نیازمند مدیریت صحیح و عالمانه است. در این راه جوامع بومی آگاه به توسعه پایدار و سفر مسئولانه و عالمانه با هدف ایجاد پایداری در طبیعت میتواند تضمینی برای توسعه و حفظ محیطزیست باشد. از دیدگاه توسعه پایدار، اگر هدف از توسعه، گسترش امکانات و بهبود شرایط و کیفیت زندگی انسانهاست، این امر نهتنها درباره نسل کنونی بلکه برای نسلهای آینده نیز باید مدنظر قرار گیرد. معنای توسعه پایدار، تنها حفاظت از محیطزیست و منابع طبیعی نیست، بلکه برداشتی نو از توسعه و رشد اقتصادی است؛ رشدی که بدون تخریب منابع طبیعی و برهم زدن تعادل زیستمحیطی، عدالت و امکانات زندگی را برای همه مردم، اعم از شهری، روستایی و عشایری و نهفقط قشرهایی محدود از جامعه فراهم میآورد. دستیابی به توسعه پایدار در گرو توجه به ارکان اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی در یک جامعه است و گردشگری بهعنوان فعالیتی اثرگذار بر تمامی ارکان توسعه، بیش از گذشته نیازمند مطالعه است.
برای اینکه صنعت اکوتوریسم بر پایه توسعه پایدار باشد، باید آگاهی فرهنگی - زیستمحیطی و ترویج فرهنگ احترام به طبیعت و مردم بومی افزایش یابد و از آسیبهای فیزیکی، اجتماعی، رفتاری و روانی در طول سفر در طبیعت اجتناب و همچنین منافع مالی مستقیم برای حفظ و حراست از زیست بوم استفاده شود. اکوتوریسم پیش از هر چیز یک نوع نگرش خاص و آیندهنگرانه و اخلاقی- فرهنگی- انسانی به مقوله گردشگری است. یکی از مهمترین نتایج این نگرش به گردشگری و طبیعتگردی، ایجاد اشتغال برای ساکنان بومی منطقه و کسب درآمد برای آنان است که از این طریق ساکنین منطقه ترغیب به حفظ محیطزیست، آداب و رسوم و آنچه برای گردشگران جذاب است میشوند. به این ترتیب اکوتوریسم میتواند در حفظ و پاسداری محیطزیست طبیعی و انسانی و همچنین توسعه پایدار تاثیرگذار باشد.
در نتیجه خصوصیسازی و انحصاری کردن اکوتوریسم در مناطق بومی باعث آسیبرسانی به جوامع بومی از دید ایجاد اشتغال و اقتصادی میشود وانگیزه حفاظت از محیطزیست را در جوامع بومی کاهش میدهد. شاید این سوال پیش بیاید که چرا انگیزه حفاظت از محیطزیست در بخشهایی که اکوتوریسم در آن خصوصی شده، کاهش پیدا میکند؟
از آنجا که جوامع محلی و بومی بخشی از درآمد خود را حاصل از جذب توریست میدانند، در حفظ و زیباسازی محیط پیرامون خود تلاش میکنند، اما اگر جذب اکوتوریسم خصوصی شود، انگیزه حفظ و نگهداری به دلیل عدم درآمدزایی در این جوامع کاهش مییابد. یکی دیگر از فواید جذب اکوتوریسم آموزش و ایجاد آگاهی فرهنگی در مردمان یک منطقه است. در طبیعتگردی، گردشگران با فرهنگ و نوع زندگی مردم منطقه از نزدیک آشنا میشوند و در فعالیتهای روزمره آنان مشارکت میکنند. در این ارتباط ایجادشده بین میزبانان و گردشگران، مردم منطقه نیز با فرهنگ مردمان دیگر مناطق و کشورها آشنا شده و این دو گروه، رفتهرفته نوعی علاقه نسبت به یکدیگر پیدا میکنند. با ایجاد این آشنایی و فرهنگدوستی، گردشگران نسبت به منطقه میزبان حساس شده و به اوضاع آن اهمیت بیشتری میدهند.
جوامع بومی و محلی با نمایش آداب و رسوم خود به گردشگران، فروش محصولات صنایعدستی به گردشگران و مشارکت دادن آنان در فعالیتهای روزمره خود به ارزش میراث فرهنگی خود پی برده و هرچه بیشتر در حفظ آن میکوشند. علاوهبر این آنان تلاش خواهند کرد آنچه را که برای گردشگران و طبیعتگران جذاب است حفظ و نگهداری کنند، چراکه بومگردی به وضوح یکی از راهها و منابع کسب درآمد برایشان مطرح خواهد شد. هجوم گردشگران و سرمایههای غیربومی دیگر به سادگی نمیتواند موجب کاهش غنای فرهنگی منطقه شود. اکوتوریسم باید با نگرش سیستمی توسعه یابد و پویایی و پایایی را باهم داشته باشد. منظور از نگرش سیستمی، توجه به تمامی ابعاد اکوتوریسم و ارتباطهایی است که با سایر اجزای موجود در محیط دارد. باید به ظرفیت تحمل نواحی اکوتوریستی توجه کرد و پتانسیلهای مردمی را در جهت مشارکت و همکاری در جذب گردشگران و حفاظت از محیطزیست در نظر گرفت.
همچنین یکی از ارکان مهم در این صنعت ضرورت اتخاذ نگرش سیستمی و تخصیص اعتبار برای محافظت از طبیعت است که میتوان از طریق بخشی از درآمد حاصل از جذب توریست آن را تامین کرد. طراحی و ساخت امکانات سازگار با طبیعت و فرهنگ منطقه با کمترین آسیب ممکن به اکوسیستم بومی باید صورت پذیرد. توجه به اصول و قوانین اکوتوریسم و همچنین ایجاد علاقهمندی به طبیعت و حفظ محیط پیرامونی، باعث تداوم و بقای گنجینهها و میراث طبیعی و انسانی خواهد شد و توسعه پایدار را در پی خواهد داشت. ایران از نظر اکوتوریسم از جایگاه ویژهای برخوردار است و دلیل این موضوع را میتوان تنوع اقلیمی بینظیر کشورمان دانست. ما با جذب اکوتوریسم میتوانیم باعث رونق اقتصادی و حفظ و توسعه محیطزیستمان بشویم.