برگههای سهام عدالت، برای حدود 49 میلیون نفر سهامدارش در طول تمام سالهایی که آن را در صندوقچههایشان نگه داشتهاند، بیشتر یک برگه بی ارزش است که زمانی امیدهای زیادی به آن بسته بودند و برای اقتصاد کلان کشور هم به معنی بی صاحب شدن بیش از 60 بنگاه از مهمترین و پربازدهترین شرکتهای دولتی که حالا مشخص نیست چگونه و توسط چه کسانی و با چه کیفیتی اداره میشود. برای اولین بار سال گذشته علی طیبنیا، وزیر اقتصاد و دارایی کشور بود که از واژه «بی صاحبسازی» برای پرونده واگذاری فعالترین شرکتهای دولتی در قالب سهام عدالت استفاده کرد، اما انتقادها به این موضوع از قبل آغاز شده بود و بسیاری از نمایندگان مجلس از درست شدن فضای رانت و فساد در حوزه مدیریتی شرکتهای تعاونی مدیریت سهام عدالت ابراز نگرانی کرده بودند.
هر چند از همان آغاز کار، انتقادهای جدی در مورد نحوه واگذاری سهام این شرکتها در قالب سهام عدالت وجود داشت، اما معمای این واگذاری که قرار بود بعد از 10 سال حل شود و با آزادسازی معامله سهام، تکلیف آن روشن شود، حالا وارد فازهای پیچیدهتری شده است و معلوم نیست چه زمانی و با چه کیفیتی قرار است این برگههای خاک گرفته درصندوقچه خانوارهای دهکهای پایین درآمدی، تبدیل به سهام واقعی شود و چه زمانی بالاخره بهحساب و کتاب مدیران تعاونیهایی که در این سالها قرار بوده این شرکتها را مدیریت کنند، رسیدگی میشود؟
مردم پیگیر روشن شدن تکلیف سهام عدالت هستند
بیش از 49 میلیون نفری که در این سالها برگههایی را به عنوان سهام عدالت دریافت کردهاند، منتظر روشن شدن تکلیف آن هستند و از خودشان میپرسند بالاخره سرنوشت شرکتهای مهمی که در قالب این برگهها از دست دولت به نوعی خارج شدهاند، در این سالها چه شده است و این سهام که مالکش این 49 میلیون نفر هستند، در این سالها ارزششان بالا رفته یا کاهش یافته است؟
محسن بیگلری، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، در این باره با تاکید بر ضرورت تسریع درتعیین تکلیف وضعیت سهام عدالت، به خانه ملت گفت: «پیگیر حصول نتیجه در راستای تفحص از سهام عدالت در مجلس دهم هستیم.» وی باانتقاد از بیتوجهی دولت به تعیین تکلیف وضعیت سهام عدالت،گفت: «هدف از توزیع سهام عدالت توانمندسازی مردم کم درآمد و توزیع ثروت در قالب شرکتهای تعاونی بود که در عمل محقق نشد. بعد از گذشت چند سال شاهد عملیاتی شدن اهداف سهام عدالت نیستیم، گلایه مردم از کاغذپارههایی که با نام سهام عدالت در دست دارند، باید مورد رسیدگی واقع شود.» بر کسی پوشیده نیست که در این سالها سهام عدالت کمکی به اقشار نیازمند جامعه نکرده است و با اینکه قرار بود با آزادسازی سهام عدالت سود آن به جیب سهامداران واریز شود، این موضوع در عمل محقق نشده است. ازسوی دیگر در بررسی محقق نشدن اهداف سهام عدالت باید مسئله سرنوشت خود شرکتهای واگذار شده هم مورد بررسی قرار بگیرد. به هر حال این شرکتها جزو پربازدهترین شرکتهای دولتی بودهاند و شرکتهای دولتی هم به نوعی به مردم تعلق داشتهاند، خصوصیسازی این شرکتها در قالب سهام عدالت، دست دولت را از منابع آنها بهنوعی کوتاه کرده و از این سو هم نفعی به حال مردم تا به حال نداشته است.
بیگلری در این باره با بیان اینکه طرح واگذاری سهام عدالت قرار بود یکی از موفقترین شیوههای واگذاری در حوزه خصوصی به شمار آید و به عنوان موتور محرک اقتصاد ایران نامگذاری شد، گفت: «این مسئله در حال حاضر یکی از معضلات اقتصاد به شمار میرود. تاکنون هیچ پولی به عنوان سود سهام عدالت به مردم واگذار نشده، از این رو طرح واگذاری سهام عدالت به مردم شکست خورده تلقی میشود.»
امکان آزاد سازی سهام عدالت تا پایان سال وجود ندارد
در حالی که در روزهای گذشته خبرهایی مبنی بر احتمال آزادسازی سهام عدالت تا پایان سال از قول مقامات سازمان خصوصی منتشر شده بود، روز گذشته رییس سازمان خصوصی سازی تاکید کرد: «امکان آزاد سازی سهام عدالت تا پایان سال ۹۵ وجود ندارد.» تا ماجرای آزادسازی سهام عدالت پیچیدهتر شود.
عبدالله پوری حسینی روز گذشته در جمع خبرنگاران با بیان اینکه از نظر تعداد ثبتنامها برای دریافت سهام عدالت حدود 49 میلیون نفر ایرانی مشمول دریافت سهام عدالت هستند. درعین حال ارزش داراییهای سبد سهام عدالت اعم از شرکتهای بورسی و غیر بورسی حدود 30 هزار میلیارد تومان برآورد میشود، گفت: «درمیان این شرکتها برخی واحدها از جمله دخانیات ایران با زیاندهی مواجه هستند. در عین حال برخی از داراییهای بورسی نیز در این سبد از نسبت قیمت بر درآمدی 2 الی 5 مرتبهای برخوردار هستند.»
این مقام مسئول با اشاره به آخرین وضعیت تسویه مطالبات دولت از سهام عدالت گفت: «از محل سود تقسیمی شرکتهای حاضر در سبد سهام عدالت، تاکنون حدود 17 هزار و 500 میلیارد تومان درآمد به خزانه کشور واریز شده است. این در حالی است که آنچه که به عنوان درآمد از شرکتها سازمان خصوصی سازی دریافت کرده، رقم بیشتری بوده است که به دلایلی از جمله تعلل شرکتها برای واریز سود نقدی مجامع دریافت نشده است.»
رییس سازمان خصوصیسازی با اشاره به اینکه در اوایل تخصیص سهام عدالت به مشمولان درسالهای 85 تا 88 متاسفانه حدود 1300 میلیارد تومان سود حاصل از سهام عدالت میان مشمولان توزیع و به خزانه کشور واریز نشده که به دلیل تخلف ایجاد شده مجلس وقت با مصوبهای جلوی آن را گرفت، گفت: «سازمان خصوصی سازی تاکنون 6 هزار میلیارد تومان سود نقدی تقسیمی از مجامع شرکتهای حاضر در سهام عدالت طلبکار است، بااحتساب ارقام فوق مطالبات دولت از سهام عدالت با واریز 23 هزار و 500 میلیارد تومان تسویه خواهد شد. این در حالی است که از این رقم مبلغ 5 هزار و 500 میلیارد تومان به عنوان افزایش سرمایه درشرکتها ایجاد شده که به دلیل ممانعت از شکسته شدن ترکیب سهامداری چارهای جز شرکت در این افزایش سرمایهها وجود نداشته است.»
به گفته وی تا به امروز رقمی در حدود 6 هزار میلیارد تومان سود نقدی در مجامع شرکتهای حاضر در سبد سهام عدالت تقسیم شده که در این زمینه رقمی در حدود 2 هزار میلیارد تومان نیز از موعد آن گذشته و سازمان خصوصی سازی نتوانسته آن را در موعد 8 ماهه دریافت کند. در عین حال برخی شرکتها از جمله گروه مپنا که به سهام عدالت سود نقدی 300 تا 400 میلیارد تومان بدهکار است همواره تقاضا میکند که به دلیل کمبود نقدینگی این رقم از شرکت دریافت نشود و با مطالبات دولتی تهاتر شود. همچنین پالایش نفت بندرعباس نیز که به عنوان یکی از بدهکاران درشت سهام عدالت به شمار میرود با وجود آنکه مشمول قانون 48 قانون تجارت شده از تسویه مطالبات سهامداران سهام عدالت سرباز میزنند. این مقام مسئول با برآورد سود 22 هزار و 500 میلیارد تومانی برای مشمولان سهام عدالت گفت: «آنچه که به عنوان سود مشمولان سهام عدالت قطعی شده رقمی در حدود 17 هزار میلیارد تومان است.»
از مجموع سخنان رییس سازمان خصوصیسازی مشخص میشود که رشته سهام عدالت هنوز هم سر دراز دارد و معلوم نیست این معمای چند ساله بالاخره کی و چگونه قرار است حل شود.