اقدام تركيه و مواجهه ناتو با روس‌ها

حميدرضا عسگري

سوريه همچنان ميدان حوادث غيرقابل پيش بيني در جهان است و هر لحظه تحولي در آن رخ مي‌دهد كه عواقبش براي طرفين درگيري مشخص نيست.‌ روزگذشته سرنگوني جنگنده سوخوي روسيه توسط جنگنده‌هاي F16 تركيه موجي از اخبار و تفسيرهاي سياسي را به وجود آورد. سرنگون شدن هواپيماي جنگنده روسيه در منطقه مرزي سوريه با ترکيه، چشم انداز آغاز بحراني جديد را در منطقه و در روابط مسکو با آنکارا مطرح کرده است. در حال حاضر، روايت هاي دو طرف از اين واقعه با يکديگر متفاوت است و هركدام معتقدند كه در راستاي قوانين و حدود قرمز خود اقدام كرده‌اند. اما در وضعيت فعلي مهمترين مسئله اين است که روسيه چه واکنشي به اين ماجرا نشان خواهد داد؟!.

پوتين همچون هميشه با لحني هشدارآميز تركيه را به خنجر زدن از پشت محكوم كرده و دولت آنكارا را به عواقبي سخت تهديد كرده است. اين نخستين بار است که در موضوع سوريه، يک عضو ناتو وارد تقابل مستقيم با روسيه شده است. درواقع حادثه ديروز، وخامت اوضاع در سوريه و خطر جدي درگيري ميان نيروهاي بين المللي مختلفي که در دراين كشور درگير هستند را نشان مي دهد. به عبارت ديگر، سرنگون شدن اين جنگنده روسي، نشانه اي از اوج گيري درگيري هايي است که احتمال بروز تقابلي مستقيم ميان روسيه و يک عضو ناتو را مطرح مي سازد.

جالب اينجاست كه اردوغان نيز همچنان درتوهم عثمانيسم خود با تهديد روس‌ها در قبال نقض حريم هوايي ترکيه موضع گيري شديدي کرده است. رييس جمهور تركيه با لحني هشدارآميز مسكو را تهديد كرده است كه «اگر روس‌ها دوستي با تركيه را از دست بدهند، بيش از اين زيان خواهند كرد!». البته اين موضع گيري اردوغان صرفاً برپايه دلخوشي به عضويت درناتوست و در واكنش‌هاي خود به ماجراي اخير نيز تاكيد داشته كه «ناتو كه تركيه نيز عضو آن است به هرگونه حمله به خاك اين كشور پاسخ مي‌دهد».

پيش بيني واكنش‌ پوتين به اين ماجرا هنوز مشخص نيست، اما از گفته‌هاي رييس جمهوري تركيه اين چنين برمي‌آيد كه آنها بيم مواجهه مستقيم با روس‌ها را دارند و صرفاً به حمايت‌هاي بين المللي ناتو دلگرم هستند. اما انگار تركيه در پيش بيني هاي خود همچون نسخه پيچيدن براي ساقط كردن نظام سوريه دچار اشتباه شده‌اند. چراكه مواجه ساختن روسيه و ناتو در مقطع فعلي بسيار ضعيف و حتي محال است. درتاييد اين موضوع ناتو تاكيد کرده است كه قرار است درباره واقعه سرنگون شدن جنگنده روسيه، نشست اضطراري برگزار کند. با اين حال، اين سازمان تاکيد کرده اين نشست در چارچوب «ماده 4» منشور ناتو - ماده اي که مربوط به" تهديد عليه تماميت ارضي، استقلال سياسي يا امنيت يکي از اعضا است"؛ قرار نمي گيرد و صرفاً نشستي جهت بررسي اطلاعات موجود است.

نكته‌ ديگري كه ترك‌ها در مواجهه ناتو با روسيه فراموش كرده‌اند، جايگاه فعلي نيروهاي نظامي مسكو در سوريه مي‌باشد. 

درحال حاضر روس‌ها درافكارعمومي جهان و منطقه خود را مديريت كننده بحران سوريه و مبارز اصلي با داعش تلقي مي‌كنند. ازسوي ديگر تمام رسانه‌هاي دنيا بر كمك رساني و ارتباط مستقم تركيه با داعش و مخالفان سوريه اذعان دارند، به همين سبب بسيار بعيد است كه ناتو به هواخواهي از تركيه برآيد و خود را وارد مسئله اي كند كه يك سوي آن حامي داعش قرار دارد ودر سوي ديگر دشمن آن!

درخواست تشكيل شوراي امنيت از سوي روسيه درمورد حادثه اخير بيانگر خشم مسكو از اقدام تركيه مي‌باشد. اين احتمال وجود دارد كه روس‌ها با استفاده از ابزارهاي بين‌المللي در جهت محدود سازي مجاري تنفسي داعش بهره‌ ببرند و تاحد زيادي مانع از كمك رساني‌ها از جانب تركيه به عنوان اصلي ترين حلقه تسليحاتي تروريست‌ها گردند. جداي از مسائل ياد شده بايد تاكيد كرد كه تحولات سوريه به قدري التهاب آور است كه هيچ پيشبيني دقيقي را نمي‌توان براي آن متصور بود، اما قطعاً واكنش روس‌ها به اقدام تركيه موجب تقويت مواضع مسكو در مقابله با تروريست‌ها و محدود سازي كمك‌ رساني به آنها خواهد شد.