شرق: سومین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز، با حضور 10 رئیس‌جمهور و رئیس دولت، دوشنبه این هفته (دوم آذر) در محل اجلاس سران تهران برگزار می‌شود. صبح امروز (30 آبان) هم هفدهمین اجلاس وزارتی این مجمع در تهران برگزار می‌شود. عصر امروز هم اجلاس فوق‌العاده وزارتی برای تدوین بیانیه سران به ریاست وزیر نفت ایران برگزار می‌شود. رؤسای جمهور روسیه، عراق، ونزوئلا، نیجریه، بولیوی و گینه استوایی به‌عنوان اعضای مجمع کشورهای صادرکننده گاز به تهران می‌آیند. رؤسای‌جمهور ترکمنستان و آذربایجان نیز به‌عنوان میهمان ویژه در اجلاس تهران حضور خواهند داشت. نخست‌وزیر الجزایر هم، که کشورش عضو اصلی مجمع کشورهای صادرکننده گاز است، قرار است به ایران بیاید. سومین اجلاس سران GECF به ریاست حسن روحانی، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، برگزار خواهد شد. 
هر کدام از کشورهای عضو GECF  چقدر ذخیره گاز دارند؟
منصور معظمی، استاد دانشگاه صنعت نفت و معاون برنامه‌ریزی و نظارت بر منابع هیدروکربوری وزارت نفت، در گفت‌وگو با «شرق» برگزاری اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در ایران را مهم ارزیابی می‌کند و با ارائه آماری از وضعیت گاز دنیا، می‌گوید: «بر اساس آخرین گزارش شرکت بریتیش پترولیوم BP، حجم کل ذخایر اثبات‌شده گاز دنیا 3/187 تریلیون مترمکعب است. از این مقدار 3/62 درصد ذخایر اثبات‌شده گاز دنیا، در کشورهای عضو GECF قرار دارد. این آمار نشان می‌دهد که مجمع کشورهای صادرکننده گاز اهمیت زیادی در تأمین انرژی دنیا دارد». معظمی با مقایسه آمار ذخایر و تولید گاز جهان اضافه می‌کند: «اگرچه 3/62 ذخایر گازی جهان در کشورهای عضو مجمع کشورهای صادرکننده گاز است اما این کشورها تنها 37 درصد تولید گاز جهان را انجام می‌دهند و 5/46 درصد صادرات گاز در جهان توسط کشورهای عضو GECF انجام می‌شود». به گفته معظمی در بین کشورهای عضو مجمع کشورهای صادرکننده گاز، روسیه 4/17 درصد ذخایر گازی جهان را دارد و 1/13 درصد ذخایر گازی جهان در کشور قطر است. «ایران به‌تنهایی 2/18 درصد ذخایر گازی جهان را در اختیار دارد». این را معظمی می‌گوید و می‌افزاید: «ذخایر گازی سایر کشورهای عضو خیلی زیاد نیست. به‌طور مثال ونزوئلا سه درصد و نیجریه 7/2 درصد از ذخایر گازی جهان را در اختیار دارند». 
چرا ایران تأثیرگذارترین بازیگر معادلات گازی  دنیا خواهد بود؟
کدام‌یک از کشورهای مجمع کشورهای صادرکننده گاز می‌تواند در آینده تأمین گاز دنیا، نقشی تأثیرگذار ایفا کند؟ استاد دانشگاه صنعت نفت ایران با ارائه تحلیلی دراین‌باره می‌گوید: «ایران، روسیه و قطر بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر گازی در بین کشورهای GECF هستند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، روس‌ها طرح توسعه جدیدی برای تولید گازشان ندارند. قطر هم تنها یک میدان گازی به نام برزان برای توسعه در نظر گرفته است که پیش‌بینی می‌شود ذخایرش حدود 10 میلیارد مترمکعب باشد. در این میان ایران تنها کشوری است که پروژه‌های گسترده‌ای برای توسعه صنعت گازش در برنامه دارد». منصور معظمی با اشاره به آمار سال گذشته شرکت بریتیش پترولیوم می‌افزاید: «بر اساس این گزارش، تولید گاز ایران 173 میلیارد مترمکعب در سال بود که 5 درصد تولید گاز جهان است. این نکته خیلی جالب است که ایران با داشتن 2/18 درصد ذخایر گازی دنیا، کمتر از یک درصد صادرات گاز جهان را در اختیار دارد». بر اساس گزارش سالانه BP، روسیه 3/20 درصد صادرات گاز جهان را در اختیار گرفته است: «این آمار و تحلیل‌های دقیق از ذخایر و برنامه‌های توسعه گاز کشورها به‌خوبی نشان می‌دهد که با توجه به طرح‌های توسعه‌ای ایران در بخش گاز، ایران تأثیرگذارترین بازیگر در معادلات آینده گازی دنیا خواهد بود». منصور معظمی با اشاره به گزارش آژانس بین‌المللی انرژی برای سال 2015 می‌افزاید: «پیش‌بینی شده است که سهم انرژی‌های فسیلی در تأمین سوخت جهان از 81 درصد در سال 2013 به 75 درصد در سال 2040 کاهش یابد. این در حالی است که سهم گاز در سید انرژی‌های فسیلی از 3/21 سال در سال 2013 به 6/23 در سال 2040 افزایش خواهد یافت. این آمار نشان می‌دهد با وجود کاهش سهم سوخت‌های فسیلی در تأمین انرژی جهان، سهم سوخت گاز افزایش خواهد یافت». بنابراین ایران به‌عنوان دارنده بزرگ‌ترین ذخایر گازی دنیا می‌تواند نقشی مهم در تأمین انرژی آتی جهان ایفا کند. 
جایگاه جهانی گاز در اقتصاد انرژی چگونه است؟
منصور معظمی در ادامه گفت‌وگویش با «شرق» چهار مؤلفه مهم تأثیرگذار بر آینده اقتصاد انرژی سوخت گاز را این‌گونه تشریح می‌کند: «در بخش انرژی‌های فسیلی در 35 سال گذشته، یک تریلیون بشکه نفت مصرف شده است. در این مقطع زمانی بیش از یک تریلیون بشکه نفت کشف شده است. میزان دخایر نفتی که به‌لحاظ فنی، امکان کشف داشته در سال 2014،  حدود 5/2 برابر سال 1980 بوده است. حالا اگر دنیا بخواهد این حجم ذخایر نفتی را مصرف کند، حدود 8/2 تریلیون تن گاز CO2 تولید خواهد شد که یک میلیارد تن بیش از آن چیزی است که باید باشد. بنابراین چنین مصرفی از ذخایر نفتی محیط زیست را به‌شدت آلوده می‌کند. بنابراین سوخت گاز برای تأمین آینده انرژی دنیا بیشتر مورد‌توجه قرار خواهد گرفت». استاد دانشگاه صنعت نفت، مؤلفه دوم تأثیرگذار بر توسعه استفاده از سوخت گاز را کاهش تقاضا برای نفت در آینده توصیف می‌کند: «کشش تقاضا برای نفت در آینده بسیار پایین است. مگر آنکه اتفاق خاصی بیفتد؛ هرچند تحلیل‌ها نشان می‌دهد که بنا نیست رخداد ویژه‌ای در این عرصه پیش بیاید. بنابراین در زمینه افزایش تقاضای نفت، اتفاق خاصی نخواهد افتاد. در آن سوی ماجرا، ارتقای تکنولوژی باعث کاهش مصرف نفت در کشورها خواهد شد. چشم‌اندازی هم برای افزایش جدی قیمت نفت وجود ندارد». منصور معظمی با ارائه این تحلیل می‌افزاید: «کشورهایی که حیات اقتصادی‌شان وابسته به نفت است، در آینده آسیب می‌بینند مگر آنهایی که گاز دارند».
مصرف انرژی دنیا از غرب به سمت شرق منتقل می‌شود
عامل سوم تأثیرگذار بر اقتصاد انرژی استفاده از سوخت گاز به صورت انتقال جریان مصرف انرژی از غرب به شرق است. معاون سابق برنامه‌ریزی و نظارت بر منابع هیدروکربوری وزارت نفت دراین‌باره می‌گوید: «در اروپا و آمریکا، به‌ دلیل ارتقای تکنولوژی در بخش‌های مختلف صنعتی و خانگی، مصرف انرژی رو به کاهش است. پیش‌بینی شده است که مصرف نفت در اروپا در سال 2035 به اندازه مصرف این قاره در سال 1960 باشد. درصورتی‌که GDP کشورهای این قاره چهار برابر شده و جمعیتشان هم افزایش یافته است. پس مصرف سوخت به‌ویژه سوخت گاز، از غرب به سمت شرق خواهد آمد». منصور معظمی مؤلفه چهارم تأثیرگذار مدنظرش را آینده اوپک برمی‌شمارد و می‌گوید: «به نظر می‌رسد نقش اوپک تا حدودی فقط ثبات‌دهنده بازار و در تحولات ساختاری و فنی بازار تأثیر عمده‌ای داشته باشد. بنابراین پیش‌بینی می‌شود که هرچه جلوتر می‌رویم، تأثیر اوپک کاهش خواهد یافت». این استاد دانشگاه با ذکر این چهار دلیل معتقد است که گرایش به گاز در آینده افزایش خواهد یافت و بر نقش کشورهای صاحب ذخایر گازی افزوده می‌شود. 
باید با روس‌ها برای گرفتن سهم مناسب از بازار گاز تعامل کنیم
منصور معظمی بعد از تحلیل شرایط جهانی انرژی و گرایش آینده دنیا به سمت استفاده از سوخت گاز به برگزاری سومین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز GECF اشاره می‌کند: «شرکت تعداد زیادی از سران کشورهای دارنده گاز در نشست تهران، نشان از اهمیت بالای این رخداد مهم و تأثیرگذاری ایران در آینده گاز دنیا دارد». وی با تبیین نقش روس‌ها در آینده تعاملات گازی دنیا می‌افزاید: «روس‌ها علاقه‌مند نیستند که ایران وارد بازار گاز اروپا شود. آنها می‌خواهند سهمشان را در اروپا حفظ کنند. حتی ممکن است درخواست کنند که ما وارد بازار گاز اروپا نشویم چراکه نمی‌خواهند در این بازار بدیلی داشته باشند». معظمی اعتقاد دارد که ایران باید مثل سایر بازارها، به بازار گازی اروپا هم وارد شود: «باید با روس‌ها تعامل کرد تا ایران هم سهم مناسب خود از بازار گاز را داشته باشد». وی درباره نقش ترکمنستان به‌عنوان رقیب ایران در بازار گاز می‌گوید: «در این عرصه معتقدم ترکمنستان نمی‌تواند بازیگر مهمی برای آینده بازار گاز دنیا باشد. چراکه فرصت‌های صادراتی چندانی در اختیار ندارد. بهترین راه برای ترکمنستان این است که در ترانزیت گاز با ایران مشارکت کند. برای ایران هم خوب است که با ترکمنستان همکاری کند. به‌نوعی منافع متقابل دارند». 
ایران برای گرفتن دبیرکلی، کار جدی انجام داد
در هفدهمین اجلاس وزارتی مجمع کشورهای صادرکننده گاز درباره ادامه دبیرکلی محمدحسین عادلی تصمیم‌گیری می‌شود. دو سال پیش عادلی با اختلاف یک رأی به‌عنوان نخستین دبیرکل ایرانی این مجمع انتخاب شد. منصور معظمی به «شرق» می‌گوید: «همین که توانستیم دبیرکلی مجمع کشورهای صادرکننده گاز را بگیریم، کار خوب و جدی‌ای انجام شد. عملکرد ایران و شرایط ژئوپلیتیک کشورمان باعث شده است که بتوانیم نقش مؤثری ایفا کنیم».