به گزارش جهان نیوز، بیش از ۵۵ هزار نفر از متقاضیان حج امسال که قرار بود راهی خانه خدا شوند اما شرایط خاص کشور و محدودیت‌های اعزام اجازه نداد، همچنان در انتظار حاجی شدن هستند. حالا در حالی مسئولان سازمان حج و زیارت برای امضای تفاهم‌نامه حج ۱۴۰۶ در عربستان حضور دارند که بیش از ۷۰۰ هزار نفر در صف انتظار تشرف هستند و هنوز معلوم نیست سال آینده چه تعداد از آنها فرصت سفر پیدا می‌کنند.
قرار است طی روزهای آینده تفاهم‌نامه حج میان ایران و عربستان امضا شود. سهمیه کشورمان نیز بر اساس ضوابط سازمان همکاری اسلامی، ۸۷ هزار و ۵۵۰ نفر خواهد بود که نیروهای اجرایی را هم شامل می‌شود و کمتر از ۸۵ هزار زائر عادی را در بر می‌گیرد.
اما تجربه امسال نشان داد که داشتن این سهمیه به معنای اعزام همین تعداد نیست. امسال در شرایط جنگی و با محدودیت‌های انتقال پول و جابه‌جایی زائران، تنها حدود ۳۰ هزار ایرانی به حج رفتند. یعنی نزدیک به یک‌سوم ظرفیت معمول کشور.
تداوم این شرایط، احتمال کاهش سهمیه حج ایران در سال آینده را نیز تقویت کرده است. اگرچه هنوز برنامه پروازی و جزئیات اجرایی مشخص نشده است اما استفاده از سهمیه نهایی حج ایران به امکان تامین ارز، پرداخت هزینه خدمات در عربستان و فراهم بودن ناوگان پروازی وابسته است.
محدودیت در هر یک از این بخش‌ها می‌تواند برنامه اعزام را تحت تاثیر قرار دهد و حتی زمینه بازنگری در تعداد زائران اعزامی را فراهم کند. به این ترتیب، عددی که در تفاهم‌نامه ثبت می‌شود لزوماً همان تعداد زائرانی نیست که سال آینده راهی مکه خواهند شد.
این فاصله میان سهمیه و اعزام را می‌توان در آمار سال‌های اخیر حج ایران دید. در سال ۱۴۰۴ حدود ۷۶ هزار زائر ایرانی راهی سرزمین وحی شدند در حالی که ظرفیت معمول کشور نزدیک به ۸۷ هزار نفر بود. در سال ۱۴۰۳ نیز ایران به اعزام نزدیک به سهمیه کامل خود بازگشت و حدود ۸۷ هزار زائر به حج رفتند. سال ۱۴۰۲ هم تعداد حجاج ایرانی در‌همین محدوده قرار داشت. اما امسال شرایط تغییر کرد و تعداد اعزام‌شدگان به حدود ۳۰ هزار نفر رسید. کاهشی که نشان داد حتی سهمیه‌ای که سال‌ها تقریباً ثابت مانده بود، در عمل به امکانات و شرایط کشور وابسته است.
برای دیدن تفاوت بیشتر، باید به سال ۱۴۰۱ برگشت. زمانی‌که پس از دو سال توقف اعزام‌ها به دلیل کرونا ایران با ۳۹ هزار و ۶۳۵ زائر به حج بازگشت. در آن سال مجموع حجاج جهان نیز حدود ۹۲۶ هزار نفر بود. پیش از آن، در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰، عربستان به دلیل شیوع کرونا پذیرش زائران خارجی را متوقف کرده بود و ایران هم زائری به حج اعزام نکرد.
البته غیبت زائران ایرانی در حج به دوران کرونا محدود نمی‌شود. در سال ۱۳۹۵ نیز به دنبال قطع روابط سیاسی تهران و ریاض، هیچ زائر ایرانی در مناسک حج حضور نداشت اما در سال‌های پس از آن، اعزام‌ها از سر گرفته شد و ایران دوباره به جمع کشورهای دارای سهمیه بالای حج بازگشت.
در سال ۱۳۹۸ بیش از ۸۷ هزار ایرانی راهی مکه و مدینه شدند. سالی که تعداد حجاج جهان نیز به حدود دو میلیون و ۴۹۰ هزار نفر رسید. یک سال پیش از آن، در سال ۱۳۹۷ حدود دو میلیون و ۳۷۰ هزار نفر در حج شرکت کرده بودند و در سال ۱۳۹۶ نیز شمار حجاج از دو میلیون و ۳۵۰ هزار نفر فراتر رفته بود. حتی در سال ۱۳۹۱ تعداد حجاج جهان از سه میلیون نفر عبور کرد و به بیش از سه میلیون و ۱۶۱ هزار نفر رسید؛ رکوردی که هنوز تکرار نشده است.
البته کاهش جمعیت حج فقط به ایران مربوط نیست. عربستان در برنامه‌های توسعه‌ای خود از افزایش ظرفیت میزبانی تا پنج میلیون زائر سخن گفته بود اما آمار امسال این کشور از حضور یک میلیون و ۷۰۷ هزار و ۳۰۱ نفر حکایت دارد. سال گذشته نیز حدود یک میلیون و ۶۷۰ هزار نفر حاجی شدند. به این ترتیب، حتی با بازگشت حج به شرایط پساکرونا، جمعیت حجاج جهان هنوز به روزهای پررونق پیش از کرونا نرسیده است. هزینه سفر، شرایط اقتصادی کشورها و محدودیت‌های اجرایی از عواملی هستند که در این روند تاثیر دارند.
در ایران، اما پیامد این تغییرات برای متقاضیان ملموس‌تر است. بیش از ۷۰۰ هزار نفر در انتظار تشرف هستند و تنها جاماندگان امسال حدود ۵۵ هزار نفرند. بسیاری از این افراد معاینات پزشکی را انجام داده‌اند و منتظر اعلام هزینه نهایی و زمان ثبت‌نام هستند. اگر هر سال تمام ظرفیت عادی ایران به زائران اختصاص پیدا کند، باز هم تعیین تکلیف این جمعیت به بیش از ۱۰ سال زمان نیاز دارد. حالا اگر تعداد اعزام‌شدگان در برخی سال‌ها کمتر از سهمیه معمول باشد، این صف طولانی‌تر خواهد شد.
البته هنوز برای قضاوت درباره تعداد نهایی زائران حج ۱۴۰۶ زود است. تا آغاز اعزام‌ها بیش از ۵ ماه فرصت باقی مانده و بهبود شرایط مالی و اجرایی می‌تواند امکان استفاده از ظرفیت بیشتری را فراهم کند. در مقابل، اگر محدودیت‌های پروازی و انتقال پول ادامه داشته باشد، برنامه اعزام نیز باید متناسب با امکانات موجود تنظیم شود. اعزام مرحله‌ای، اولویت دادن به جاماندگان و پیش‌بینی ظرفیت‌های جایگزین می‌تواند بخشی از راهکارهای مدیریت این وضعیت باشد.
حج در ایران بارها با مانع روبه‌رو شده اما تلاش برای اعزام زائران حتی در دوره قطع روابط سیاسی و محدودیت‌های کرونا نیز ادامه داشته است. این سفر برای بسیاری از مسلمانان آرزویی چندین‌ساله است و شرایط دشوار نباید به معنای کنار گذاشتن اصل اعزام باشد. آنچه اهمیت دارد، پیدا کردن راهی برای تداوم این سفر و هماهنگ کردن تعداد زائران با امکانات واقعی کشور است.
حالا در آستانه امضای تفاهم‌نامه حج ۱۴۰۶، بار دیگر عدد ۸۷ هزار و ۵۵۰ نفر مقابل نام ایران قرار می‌گیرد اما تجربه امسال نشان داده است که فاصله میان سهمیه و اعزام می‌تواند بسیار بیشتر از آن چیزی باشد که در ابتدا تصور می‌شود. برای صدها هزار نفری که در انتظارند مهم‌تر از عدد تفاهم‌نامه این است که چه تعداد از آنها واقعاً فرصت رسیدن به خانه خدا را پیدا می‌کنند.
قرار است طی روزهای آینده تفاهم‌نامه حج میان ایران و عربستان امضا شود. سهمیه کشورمان نیز بر اساس ضوابط سازمان همکاری اسلامی، ۸۷ هزار و ۵۵۰ نفر خواهد بود که نیروهای اجرایی را هم شامل می‌شود و کمتر از ۸۵ هزار زائر عادی را در بر می‌گیرد.
اما تجربه امسال نشان داد که داشتن این سهمیه به معنای اعزام همین تعداد نیست. امسال در شرایط جنگی و با محدودیت‌های انتقال پول و جابه‌جایی زائران، تنها حدود ۳۰ هزار ایرانی به حج رفتند. یعنی نزدیک به یک‌سوم ظرفیت معمول کشور.
تداوم این شرایط، احتمال کاهش سهمیه حج ایران در سال آینده را نیز تقویت کرده است. اگرچه هنوز برنامه پروازی و جزئیات اجرایی مشخص نشده است اما استفاده از سهمیه نهایی حج ایران به امکان تامین ارز، پرداخت هزینه خدمات در عربستان و فراهم بودن ناوگان پروازی وابسته است.
محدودیت در هر یک از این بخش‌ها می‌تواند برنامه اعزام را تحت تاثیر قرار دهد و حتی زمینه بازنگری در تعداد زائران اعزامی را فراهم کند. به این ترتیب، عددی که در تفاهم‌نامه ثبت می‌شود لزوماً همان تعداد زائرانی نیست که سال آینده راهی مکه خواهند شد.
این فاصله میان سهمیه و اعزام را می‌توان در آمار سال‌های اخیر حج ایران دید. در سال ۱۴۰۴ حدود ۷۶ هزار زائر ایرانی راهی سرزمین وحی شدند در حالی که ظرفیت معمول کشور نزدیک به ۸۷ هزار نفر بود. در سال ۱۴۰۳ نیز ایران به اعزام نزدیک به سهمیه کامل خود بازگشت و حدود ۸۷ هزار زائر به حج رفتند. سال ۱۴۰۲ هم تعداد حجاج ایرانی در‌همین محدوده قرار داشت. اما امسال شرایط تغییر کرد و تعداد اعزام‌شدگان به حدود ۳۰ هزار نفر رسید. کاهشی که نشان داد حتی سهمیه‌ای که سال‌ها تقریباً ثابت مانده بود، در عمل به امکانات و شرایط کشور وابسته است.
برای دیدن تفاوت بیشتر، باید به سال ۱۴۰۱ برگشت. زمانی‌که پس از دو سال توقف اعزام‌ها به دلیل کرونا ایران با ۳۹ هزار و ۶۳۵ زائر به حج بازگشت. در آن سال مجموع حجاج جهان نیز حدود ۹۲۶ هزار نفر بود. پیش از آن، در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰، عربستان به دلیل شیوع کرونا پذیرش زائران خارجی را متوقف کرده بود و ایران هم زائری به حج اعزام نکرد.
البته غیبت زائران ایرانی در حج به دوران کرونا محدود نمی‌شود. در سال ۱۳۹۵ نیز به دنبال قطع روابط سیاسی تهران و ریاض، هیچ زائر ایرانی در مناسک حج حضور نداشت اما در سال‌های پس از آن، اعزام‌ها از سر گرفته شد و ایران دوباره به جمع کشورهای دارای سهمیه بالای حج بازگشت.
در سال ۱۳۹۸ بیش از ۸۷ هزار ایرانی راهی مکه و مدینه شدند. سالی که تعداد حجاج جهان نیز به حدود دو میلیون و ۴۹۰ هزار نفر رسید. یک سال پیش از آن، در سال ۱۳۹۷ حدود دو میلیون و ۳۷۰ هزار نفر در حج شرکت کرده بودند و در سال ۱۳۹۶ نیز شمار حجاج از دو میلیون و ۳۵۰ هزار نفر فراتر رفته بود. حتی در سال ۱۳۹۱ تعداد حجاج جهان از سه میلیون نفر عبور کرد و به بیش از سه میلیون و ۱۶۱ هزار نفر رسید؛ رکوردی که هنوز تکرار نشده است.
البته کاهش جمعیت حج فقط به ایران مربوط نیست. عربستان در برنامه‌های توسعه‌ای خود از افزایش ظرفیت میزبانی تا پنج میلیون زائر سخن گفته بود اما آمار امسال این کشور از حضور یک میلیون و ۷۰۷ هزار و ۳۰۱ نفر حکایت دارد. سال گذشته نیز حدود یک میلیون و ۶۷۰ هزار نفر حاجی شدند. به این ترتیب، حتی با بازگشت حج به شرایط پساکرونا، جمعیت حجاج جهان هنوز به روزهای پررونق پیش از کرونا نرسیده است. هزینه سفر، شرایط اقتصادی کشورها و محدودیت‌های اجرایی از عواملی هستند که در این روند تاثیر دارند.
در ایران، اما پیامد این تغییرات برای متقاضیان ملموس‌تر است. بیش از ۷۰۰ هزار نفر در انتظار تشرف هستند و تنها جاماندگان امسال حدود ۵۵ هزار نفرند. بسیاری از این افراد معاینات پزشکی را انجام داده‌اند و منتظر اعلام هزینه نهایی و زمان ثبت‌نام هستند. اگر هر سال تمام ظرفیت عادی ایران به زائران اختصاص پیدا کند، باز هم تعیین تکلیف این جمعیت به بیش از ۱۰ سال زمان نیاز دارد. حالا اگر تعداد اعزام‌شدگان در برخی سال‌ها کمتر از سهمیه معمول باشد، این صف طولانی‌تر خواهد شد.
البته هنوز برای قضاوت درباره تعداد نهایی زائران حج ۱۴۰۶ زود است. تا آغاز اعزام‌ها بیش از ۵ ماه فرصت باقی مانده و بهبود شرایط مالی و اجرایی می‌تواند امکان استفاده از ظرفیت بیشتری را فراهم کند. در مقابل، اگر محدودیت‌های پروازی و انتقال پول ادامه داشته باشد، برنامه اعزام نیز باید متناسب با امکانات موجود تنظیم شود. اعزام مرحله‌ای، اولویت دادن به جاماندگان و پیش‌بینی ظرفیت‌های جایگزین می‌تواند بخشی از راهکارهای مدیریت این وضعیت باشد.
حج در ایران بارها با مانع روبه‌رو شده اما تلاش برای اعزام زائران حتی در دوره قطع روابط سیاسی و محدودیت‌های کرونا نیز ادامه داشته است. این سفر برای بسیاری از مسلمانان آرزویی چندین‌ساله است و شرایط دشوار نباید به معنای کنار گذاشتن اصل اعزام باشد. آنچه اهمیت دارد، پیدا کردن راهی برای تداوم این سفر و هماهنگ کردن تعداد زائران با امکانات واقعی کشور است.
حالا در آستانه امضای تفاهم‌نامه حج ۱۴۰۶، بار دیگر عدد ۸۷ هزار و ۵۵۰ نفر مقابل نام ایران قرار می‌گیرد اما تجربه امسال نشان داده است که فاصله میان سهمیه و اعزام می‌تواند بسیار بیشتر از آن چیزی باشد که در ابتدا تصور می‌شود. برای صدها هزار نفری که در انتظارند مهم‌تر از عدد تفاهم‌نامه این است که چه تعداد از آنها واقعاً فرصت رسیدن به خانه خدا را پیدا می‌کنند.