به گزارش شهرآرانیوز؛ بنزین، ماجراهایش تمامی ندارد. هربار تصمیم جدیدی گرفته می‌شود، یک جای کار می‌لنگد. چون اغلب تصمیمات، شتاب‌زده و بدون درنظرگرفتن ابعاد مختلف آن است. کافی است سری به چند پمپ‌بنزین بزنید تا سرگردانی مردم و جایگاه‌داران را بعد از اعلام خبر محدودشدن کارت سوخت جایگاه‌های خراسان رضوی در کنار چند استان مرزی دیگر ببینید.
این خبر از زبان سخنگوی شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی منتشر شد، اما برخی رسانه‌ها از عبارت «حذف کارت‌سوخت جایگاه‌ها» استفاده کردند که باعث التهاب بیشتر در صف‌ها شد. البته آنچه بازدید‌های میدانی و گفته‌های مردم مشخص کرد، این است که تقریبا این «محدودیت‌ها» با «حذف» فاصله چندانی ندارد. رضا حاجی‌حسینی گفته بود که «کسی بدون بنزین روی زمین نمی‌ماند.»، اما باید به مشهد بیاید و ببیند در همین چهار روز گذشته از آغاز طرح، چقدر از زائران علی‌ابن‌موسی‌الرضا (ع) و حتی مجاورانش دچار سردرگمی شده‌اند.
خبر را همه می‌دانند، علاوه‌بر محدودیت کارت جایگاه‌ها، ۵۰ لیتر بنزین ۱۰ هزارتومانی به کارت سوخت ساکنان این استان‌ها اضافه شده است. هرچند روز گذشته اعلام شد که زائران امام رضا (ع) نگران تأمین سوخت در سفر به مشهد نباشند. همچنین اعلام شد، کارت سوخت آزاد یا همان کارت اضطرار در جایگاه‌های جاده‌های برون‌شهری منتهی به مشهد برقرار است.
با این حال خبر‌های ضد و نقیض و تصمیم‌گیری‌هایی که جامع نبوده و مسائلی مانند نقش حمل‌ونقل زمینی در اقتصاد زیارت را نادیده می‌گیرند، سبب ایجاد التهاب در جامعه می‌شوند. از این رو انتظار می‌رود، مسئولان قبل از هر تصمیم‌گیری به‌صورت جامع‌تری به مسائل نگاه کنند. اما موضوع این گزارش سردرگمی زائرانی است که در روز‌های پرتورم، سفر به مشهد الرضا (ع) با وسیله‌نقلیه شخصی را انتخاب کرده‌اند. آن‌طور که پیداست جغرافیا و شرایط اجتماعی استان‌ها، در این طرح دیده نشده است.
از زائران تا کشاورزان
وقتی گفته می‌شود جغرافیا نادیده گرفته شده است، یعنی وقتی برای اجرای این طرح برنامه‌ریزی می‌کردند، یادشان رفت که در شهر زائرپذیر مشهد، محدودیت کارت‌سوخت، یعنی بلاتکلیفی زائران، یعنی مشکل‌سازی سفر آسان. تورم، سفره مردم را کوچک کرده و به اندازه کافی سفر به حاشیه رانده شده است. علاوه بر آن قیمت بالای پرواز‌ها و کمبود تقریبا همیشگی بلیت قطار نسبت به تقاضا، باعث شده بیش از ۸۰ درصد زائران امام مهربانی‌ها، وسیله‌نقلیه شخصی را برای سفر به مشهدش انتخاب کنند.
حالا محدودیت پرواز‌ها و شرایط جنگی را هم اضافه کنید، همه این موارد باعث شد که این آمار در نوروز امسال به بیش از ۹۰ درصد هم برسد. حالا تکلیف این زائران چیست؟ ماندن در صف‌های طولانی و خواهش از متصدی جایگاه برای گرفتن کارت سوختی که معلوم نیست حذف شده یا محدود. البته زائران، تنها گروهی نیستند که بابت اجرای ناگهانی این طرح دچار چالش شده‌اند. افرادی که کارت سوخت ندارند نیز در این روز‌ها با مشکل مواجه شده‌اند.
مشاهدات نشان می‌دهد که در برخی جایگاه‌ها کار برای کسانی که واقعا دچار مشکل شده‌اند با التماس شروع می‌شود و گاهی به دعوا ختم می‌شود.
هرچند مسئولان گفته‌اند کسانی که به هر دلیلی کارت سوخت ندارند (مثلا خودرو‌هایی که به‌تازگی پلاک دریافت کرده‌اند یا کسانی که کارت‌سوختشان مفقود شده و درخواست داده‌اند.) همچنین مسافران به این پنج استان مرزی، می‌توانند با اعلام شماره ملی خود به مسئولان جایگاه، از کارت‌سوخت اضطراری استفاده کنند. موضوعی که در مشاهدات میدانی و گفته جایگاه‌داران به‌ندرت تأیید شده است. اگر چنین شرایطی هم وجود داشته باشد در چند جایگاه محدود است.
به اضافه این دو گروه، خراسانی‌ها در فصل برداشت محصولات کشاورزی هستند و سفر‌ها و جابه‌جایی‌های درون‌استانی و مرتبط با این موضوع نیز کم نیست. اضافه‌شدن ۵۰ لیتر بنزین به کارت‌سوخت در بسیاری موارد نمی‌تواند نیاز آنها را تأمین کند. این نگرانی حتی باعث واکنش محسن زنگنه، نماینده مجلس شورای اسلامی، شد.
به گفته او در این مقطع، جابه‌جایی محصول و انتقال کارگران برای فعالیت‌های کشاورزی اهمیت زیادی دارد و نباید تصمیمات اجرایی موجب ایجاد اختلال در روند برداشت محصول شود. این نماینده تأکید کرد: این موضوع را با معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی کشور مطرح کردیم و قول مساعد داده شد که در صورت ایجاد نگرانی یا بروز مشکل برای مردم، راهکار‌های لازم برای رفع آن اتخاذ شود.
زائران چقدر بنزین لازم دارند
هر روز از شعار سفر آسان و ارزان به مشهد فاصله می‌گیریم. باوجود محدودیت در عرضه بنزین و ماجرا‌های ناترازی سوخت، می‌خواهیم محاسبه کنیم یک زائر علی‌ابن موسی الرضا (ع) با وسیله‌نقلیه شخصی به چه میزان بنزین نیاز دارد.
اگر میانگین مصرف سوخت یک دستگاه سمند را ۸لیتر در هر ۱۰۰کیلومتر در نظر بگیریم، یک زائر برای سفر به مشهد از تهران با پیمودن مسیر ۸۹۰کیلومتری، به حدود ۷۱لیتر بنزین برای مسیر رفت و ۱۴۲لیتر برای رفت‌وبرگشت نیاز دارد. این میزان برای زائرانی که از اصفهان، تبریز، مازندران و زاهدان راهی مشهد می‌شوند، با توجه به مسافت هر مسیر متفاوت است.
برای نمونه، اگر مسافت یک‌طرفه اصفهان تا مشهد را حدود ۱۱۵۰کیلومتر، تبریز تا مشهد را حدود ۱۵۰۰کیلومتر، ساری تا مشهد را حدود ۷۰۰کیلومتر و زاهدان تا مشهد را حدود ۹۰۰کیلومتر در نظر بگیریم، مصرف بنزین رفت‌وبرگشت به‌ترتیب حدود ۱۸۴، ۲۴۰، ۱۱۲ و ۱۴۴ لیتر خواهد بود.
البته این محاسبات صرفا برآورد حداقلی سوخت موردنیاز برای پیمودن مسیر رفت‌وبرگشت است و هزینه و مصرف بنزین برای رفت‌وآمد‌های درون‌شهری، جابه‌جایی میان محل اقامت و حرم مطهر، ترافیک و سایر تردد‌های ضروری در مقصد را شامل نمی‌شود؛ مواردی که به‌ویژه در سفر‌های چندروزه زیارتی، می‌توانند مصرف نهایی را افزایش دهند.
برای نمونه، زائری که با سمند از تهران به مشهد سفر می‌کند، درمجموع به حدود ۱۴۲لیتر بنزین نیاز دارد. اگر فرض کنیم تمام سهمیه ماهانه خودرو را برای این سفر کنار گذاشته باشد و بتواند از ۶۰لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰تومان و ۵۰لیتر با نرخ ۳۰۰۰تومان استفاده کند، درمجموع فقط ۱۱۰لیتر از نیاز سفرش با این دو سهمیه تأمین می‌شود. در این صورت، او برای تکمیل مسیر رفت‌وبرگشت، دست‌کم به ۳۲لیتر بنزین با نرخ آزاد نیاز خواهد داشت؛ آن هم پیش از محاسبه هرگونه تردد درون‌شهری در مشهد.
به بیان دیگر، حتی اگر زائر تمام سهمیه‌های دردسترس خود را صرف سفر کند، باز هم ممکن است سهمیه بنزین پاسخ‌گوی نیاز رفت‌وبرگشت او نباشد؛ مسئله‌ای که در کنار محدودیت دسترسی به کارت سوخت جایگاه‌ها، می‌تواند هزینه سفر و دشواری تأمین سوخت را برای زائران افزایش دهد.
مسئولان، جغرافیا را نادیده نگیرند
بله، بر کسی پوشیده نیست که جنگ تحمیلی، تحریم‌های ناعادلانه و تشدید ناترازی انرژی، به‌ویژه در بخش بنزین، سیاست‌گذار را با محدودیت‌های جدی مواجه کرده است. با این حال، ضرورت مدیریت مصرف سوخت نباید بهانه‌ای برای نادیده‌گرفتن پیامد‌های اجتماعی و اقتصادی تصمیمات اجرایی باشد. مشهد، صرفا یک شهر در نقشه جغرافیایی کشور نیست؛ مقصد سفر میلیون‌ها زائر است که بسیاری از آنها با محاسبه هزینه‌ها و انتخاب اقتصادی‌ترین شیوه سفر، راهی این شهر می‌شوند.
هر تصمیمی درباره سوخت در این استان، علاوه‌بر زندگی روزمره ساکنان، بر هزینه و کیفیت سفر زائران نیز اثر می‌گذارد. بنابراین، نمی‌توان بدون پیش‌بینی سازوکار‌های جایگزین، محدودیت‌هایی اعمال کرد که نتیجه آن سرگردانی مسافران، تشکیل صف‌های طولانی و دشوارترشدن سفر به پایتخت معنوی ایران باشد.
از سوی دیگر، دور از انتظار نیست که محدودیت دسترسی به کارت سوخت جایگاه‌ها، زمینه افزایش خریدوفروش غیررسمی بنزین سهمیه‌ای را فراهم کند؛ بازاری که در صورت نبود نظارت مؤثر، می‌تواند به افزایش هزینه سوخت برای مسافران و مصرف‌کنندگان واقعی بینجامد. در چنین شرایطی، اگر هدف، مدیریت مصرف و جلوگیری از انحراف سهمیه‌هاست، باید پرسید آیا محدودکردن دسترسی مردم به سوخت، بدون ایجاد سازوکار‌های شفاف و کارآمد، واقعا به تحقق این هدف کمک می‌کند؟
مسئله فقط سهمیه بنزین نیست، مسئله، شیوه اجرای سیاستی است که قرار است یک ناترازی را مدیریت کند، اما نباید خود به منشأ ناترازی تازه‌ای در زندگی مردم تبدیل شود. مدیریت سوخت، زمانی موفق خواهد بود که علاوه‌بر ملاحظات کلان، واقعیت‌های میدانی، ویژگی‌های مقصد‌های زیارتی و گردشگری و نیاز‌های متفاوت ساکنان و زائران را نیز در نظر بگیرد.