ال‌نینوی شدید امسال الگوی بارش در آسیا را به هم ریخته است؛ در برخی مناطق، خطر خشکسالی و کم‌آبی بیشتر شده و در مناطق دیگر احتمال وقوع سیل بالا رفته است.
به گزارش دنیای اقتصاد، پیامدهای این پدیده، از کاهش تولید انرژی و گسترش آتش‌سوزی جنگل‌ها گرفته تا تهدید امنیت غذایی، می‌تواند هزینه‌های اقتصادی سنگینی بر دوش کشورهای منطقه بگذارد.
ترک‌خوردن زمین بر اثر خشکسالی و کمبود آب در یک مزرعه در آسیا
در ماه مه، حدود ۲تن ماهی مرده روی آب یکی از دریاچه‌های کامبوج پیدا شد. ماه گذشته در اندونزی، با پایین رفتن آب یک دریاچه دیگر، خرابه‌های روستای «سومانگ» نمایان شد؛ روستایی که سال‌ها زیر آب مدفون بود. در فیلیپین هم مسئولان به مردم مانیل هشدار داده‌اند که شاید به‌زودی آب شهر جیره‌بندی شود. این اتفاق‌ها همگی ریشه در هوای گرم‌تر و خشک‌تر دارند. البته شاید در نگاه اول به هم ربطی نداشته باشند، اما در کنار هم تصویری نگران‌کننده از تاثیر ال‌نینو بر آسیا می‌سازند.
براساس گزارشی از نشریه اکونومیست، ال‌نینو یک الگوی اقلیمی طبیعی است که هرچند سال یک‌بار تکرار می‌شود. در این دوره، جهت بادها بر فراز شرق اقیانوس آرام تغییر می‌کند و هوا در بخش بزرگی از جنوب و جنوب‌شرق آسیا گرم‌تر و خشک‌تر می‌شود. ال‌نینوی امسال از ماه مه آغاز شده و قرار است ماه آینده به اوج برسد. شدت آن هم غیرمعمول است: براساس یکی از شاخص‌های روزانه، ناهنجاری دمای سطح آب اقیانوس آرام از بالاترین مقدار ثبت‌شده در همه دوره‌های قبلی هم بیشتر شده است. سازمان جهانی هواشناسی پیش‌بینی می‌کند این دوره تا فوریه ادامه پیدا کند. البته اثر ال‌نینو فقط خشکسالی نیست، بلکه بیش از هر چیز جابه‌جایی الگوی بارش است.
گرم شدن آب‌های شرق اقیانوس آرام جای بارش‌ها را عوض می‌کند؛ نتیجه این است که یک منطقه با خشکسالی روبه‌رو می‌شود و منطقه‌ای دیگر با بارش‌های سنگین و سیل. در سال‌های ال‌نینو معمولا بخش‌هایی از آمریکای جنوبی، مثل سواحل پرو و اکوادور و شرق آفریقا بارش بیشتری دریافت می‌کنند؛ در حالی‌که اندونزی، فیلیپین و شبه‌قاره هند خشک‌تر می‌شوند. حتی در همسایگی هم ممکن است وضع کاملا متفاوت باشد. گاهی هم بارش‌ها به‌جای تداوم در طول فصل، در چند رگبار شدید و کوتاه می‌بارند و به‌جای رفع کم‌آبی، سیل به بارمی‌آورند. این الگو در هر دوره ال‌نینو دقیقا یکسان تکرار نمی‌شود، به همین علت، پیش‌بینی‌های منطقه‌ای و آمادگی محلی اهمیت زیادی دارند. اکونومیست در گزارش اخیر خود به پیامدهای ال‌نینو، در ابعاد تشدید خشکسالی، کاهش منابع آب و افزایش خطر آتش‌سوزی‌های جنگلی در کشورهای آسیایی، پرداخته است.
آسیا در خط مقدم
اکونومیست معتقد است که اثر ال‌نینو جهانی است، اما آسیا بیش از بیشتر مناطق در معرض خطر است. صدهامیلیون نفر در این قاره معیشتشان به کشاورزی بستگی دارد و دولت‌ها هنوز با شوک انرژی ناشی از جنگ با ایران دست‌وپنجه نرم می‌کنند. خسارت‌ها همین حالا هم شروع شده است. بارش‌های موسمی هند که حدود ۷۰درصد بارش سالانه این کشور را تامین می‌کنند، حدود ۱۳درصد کمتر از حد معمول بوده‌اند و این به معنی خشک‌ترین فصل موسمی در یک دهه اخیر است. داده‌های ماهواره‌ای نشان می‌دهد اندونزی بدترین فصل آتش‌سوزی جنگلی ۱۱سال گذشته را تجربه می‌کند. در فیلیپین هم، براساس گفته مسوولان، هفت استان هم‌اکنون با خشکسالی روبه‌رو هستند و ممکن است تا اوایل سال آینده کل این کشور را خشکسالی فرابگیرد. اما پیامدها به غذا و کشاورزی محدود نمی‌شود.
بانک توسعه آسیا هشدار می‌دهد ال‌نینو می‌تواند شوک انرژی را بدتر کند. وقتی سطح آب رودخانه‌ها پایین می‌آید و همزمان گرما مصرف کولر را بالا می‌برد، تولید برق‌آبی افت می‌کند و کشورها ناچار به سوزاندن زغال‌سنگ بیشتری می‌شوند. سلامت مردم هم در خطر است. دود ناشی از آتش‌سوزی‌های اندونزی بخش‌هایی از جنوب‌شرق آسیا را فراگرفته و در ۱۲ اکتبر، کیفیت هوای سنگاپور حتی از دهلی نیز بدتر ارزیابی شده است. بار مالی ال‌نینو هم می‌تواند سنگین باشد؛ به‌ویژه که دولت‌ها توان محدودی برای جبران این خسارت‌ها دارند. پژوهشی درباره ال‌نینوی ۱۹۹۷ نشان داد این پدیده طی ۵سال بعد حدود ۶تریلیون دلار به اقتصاد جهان ضرر زد و سهم بزرگی از آن را آسیایی‌ها پرداختند.
باید پیش از رسیدن بحران، اقدام کرد
اما به باور اکونومیست، خبر خوب این است که امروزه، دولت‌ها می‌توانند پیش از وقوع بحران از رسیدن آن باخبر شوند. به گفته روشِن فرناندو از بانک توسعه آسیا، دقیق‌تر شدن داده‌ها و روش‌های پیش‌بینی باعث شده است سیاستگذاران نسبت به ال‌نینوهای گذشته آماده‌تر باشند. تامین مالی هم باید از قبل برنامه‌ریزی شود. معمولا بودجه مقابله با بلایا بعد از وقوع فاجعه آزاد می‌شود. فرناندو تاکید می‌کند که دولت‌ها باید از حالا منابع مالی مشخصی برای مقابله با ال‌نینو اختصاص دهند و قبل از اوج‌گیری این پدیده، برای دریافت اعتبار اضطراری و تهیه بیمه بلایای طبیعی اقدام کنند.
روش دیگر «اقدام پیش‌دستانه» است: وقتی پیش‌بینی‌ها از آستانه‌ای از پیش تعیین‌شده عبور کنند (مثلا رسیدن سطح آب مخازن به حد معین)، پول یا کمک بدون معطلی به افراد و مناطق در معرض خطر می‌رسد. بر اساس تخمین‌های سازمان ملل، هر دلاری که صرف این کار شود می‌تواند تا ۷دلار از خسارت و هزینه‌های بعدی کمک‌رسانی را کم کند. بیش از یک قرن پیش، یک ال‌نینوی بسیار شدید قحطی‌هایی به راه انداخت که جان ده‌هامیلیون نفر را در هند، چین و جاهای دیگر گرفت. بخش بزرگی از آن فاجعه به این دلیل بود که کسی آن را پیش‌بینی نکرده بود و نمی‌دانست چطور باید با آن مواجه شود. امروز آسیا اقتصاد بزرگ‌تر و امکانات بیشتری دارد و می‌داند چه چیزی در راه است. با این حال پیش‌بینی فقط وقتی به کار می‌آید که دولت‌ها و نهادهای امدادی بر اساس آن عمل کنند.