فرارو– متیو چنس، خبرنگار بخش بین الملل شبکه سی ان ان
به گزارش فرارو به نقل از شبکه سی ان ان، توافق دونالد ترامپ با ولادیمیر پوتین برای عرضه صدها هزار تن نفت‌گاز روسیه به بازاری که با کمبود شدید سوخت روبه‌روست، دستاوردی برای کرملین به همراه آورده که قدرت نظامی روسیه در میدان‌های نبرد شرق اوکراین به‌تنهایی قادر به تأمین آن نبود. این توافق که بر تعلیق شش‌ماهه تحریم‌های صادرات سوخت روسیه و فروش نفت‌گاز با قیمت‌های بازار استوار است، می‌تواند درآمد تازه‌ای برای اقتصاد تحت فشار روسیه ایجاد کند؛ اما منفعت راهبردی مهم‌تر آن برای پوتین، ایجاد شکاف در ائتلاف غربی است؛ ائتلافی که طی بیش از چهار سال جنگ اوکراین تلاش کرده مسکو را منزوی کند.
واشنگتن در کنار مسکو؛ فشار بر اوکراین برای توقف حملات
ترامپ با لحنی صریح، واقعیت تازه‌ای را در سیاست آمریکا آشکار کرد. او در واکنش به انتقاد ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین از توافق با روسیه، به حملات پهپادی اوکراین علیه پالایشگاه‌های نفت روسیه اعتراض کرد. زلنسکی این توافق را «تصمیمی ضعیف از سوی شریکی قدرتمند» توصیف کرده بود که به گفته او، درآمد بیشتری برای ادامه جنگ در اختیار روسیه قرار می‌دهد.
ترامپ در اظهاراتی، حمله به پالایشگاه‌های روسیه را مسئله‌ای جهانی دانست و گفت واشنگتن به اوکراین اعلام کرده است که می‌تواند اقدامات دیگری علیه روسیه انجام دهد، اما نباید پالایشگاه‌های این کشور را هدف قرار دهد؛ زیرا چنین حملاتی مشکلاتی برای جهان و همچنین کشاورزان و دامداران آمریکایی ایجاد می‌کند. او با پیوندزدن حملات اوکراین به افزایش قیمت جهانی سوخت، عملاً کی‌یف را در برابر مشکلات اقتصادی آمریکا مسئول دانست و خواستار روی کار آمدن رهبری تازه در اوکراین شد.
این موضع‌گیری نشان‌دهنده تغییری مهم در اولویت‌های واشنگتن است: حملاتی که اوکراین برای تضعیف توان اقتصادی و نظامی روسیه انجام می‌دهد، اکنون از سوی دولت آمریکا به‌عنوان تهدیدی برای منافع اقتصادی خود این کشور معرفی می‌شود.
در مقابل، مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در گفت‌وگو با زلنسکی در روز یکشنبه، از موضع اوکراین حمایت کرد. کارنی گفت توافق واشنگتن و مسکو مستقیماً با تلاش‌های اوکراین، کانادا و متحدانشان برای ایجاد صلح و ثبات در اروپا در تضاد است. این اختلاف موضع، نشانه‌ای از دشواری حفظ هماهنگی میان کشورهای غربی در قبال روسیه است.
پهپادهای اوکراینی و آسیب‌پذیری صنعت نفت روسیه
در ماه‌های اخیر، حملات پی‌درپی پهپادهای اوکراینی به عمق خاک روسیه، پالایشگاه‌هایی را هدف گرفته‌اند که هم موتور اقتصادی این کشور و هم بخشی از زیرساخت تأمین سوخت ارتش آن محسوب می‌شوند. این حملات با دقت قابل‌توجهی انجام شده‌اند و به گفته گزارش، توان تولیدی شماری از تأسیسات نفتی روسیه را مختل کرده‌اند.
پیامد این حملات تنها به خسارت‌های صنعتی محدود نمانده است. روسیه با کمبود داخلی سوخت و کاهش شدید تولید روبه‌رو شده و در همین ماه، صادرات نفت‌گاز را به‌طور کامل متوقف کرده است تا نیازهای داخلی خود را تأمین کند. این تصمیم برای کشوری که پیش از جنگ اوکراین دومین صادرکننده بزرگ نفت‌گاز جهان بود، عقب‌گردی چشمگیر به شمار می‌رود.
در چنین شرایطی، توافق جدید با آمریکا می‌تواند برای مسکو فرصتی جهت بازگشت به بازارهای جهانی فراهم کند. بااین‌حال، هنوز روشن نیست روسیه واقعاً توان تأمین حجم وعده‌داده‌شده از سوی پوتین را دارد یا نه. علاوه بر این، تحلیلگران معتقدند میزان سوخت مورد توافق احتمالاً تغییر بزرگی در قیمت جهانی نفت‌گاز ایجاد نخواهد کرد.
از همین رو، اهمیت این توافق را نمی‌توان صرفاً با درآمد احتمالی صادرات یا تأثیر آن بر قیمت سوخت سنجید. پیام سیاسی و راهبردی آن به‌ویژه در شرایطی که واشنگتن از اوکراین می‌خواهد حملات خود به زیرساخت‌های نفتی روسیه را متوقف کند، می‌تواند بسیار مهم‌تر باشد.
اهرم اطلاعاتی آمریکا علیه کی‌یف
واشنگتن ابزارهای قدرتمندی برای وادارکردن اوکراین به تبعیت از خواسته‌های خود در اختیار دارد. آمریکا دیگر کمک‌های مالی و تسلیحاتی پیشین را به کی‌یف ارائه نمی‌کند، اما همکاری اطلاعاتی این کشور همچنان برای دفاع اوکراین حیاتی است. اطلاعات دیجیتال و داده‌های نظامی آمریکا بخش مهمی از زیرساخت دفاعی اوکراین را تشکیل می‌دهد و قطع این همکاری می‌تواند توان عملیاتی کی‌یف را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد.
این خطر صرفاً فرضی نیست. بنا بر گزارش، آمریکا پس از درگیری جنجالی سال گذشته در دفتر بیضی کاخ سفید، همکاری اطلاعاتی با اوکراین را برای مدتی قطع کرد. اکنون نیز این احتمال وجود دارد که اگر کی‌یف حملات خود به پالایشگاه‌های روسیه را ادامه دهد، واشنگتن بار دیگر از این ابزار برای اعمال فشار استفاده کند.
زلنسکی با درک این خطر اعلام کرده است که اوکراین آماده توقف حملات به پالایشگاه‌های روسیه است، اما تنها در صورتی که مسکو نیز حملات خود به زیرساخت‌های انرژی اوکراین را متوقف کند. او تأکید کرده است که توقف حملات باید متقابل باشد؛ شرطی که اختلاف اساسی دو طرف درباره نحوه پایان‌دادن به حملات زیرساختی را نشان می‌دهد.
برای اوکراین، این ماجرا می‌تواند به‌منزله ضربه‌ای دیگر به اعتمادش به واشنگتن تلقی شود. حملات پهپادی به پالایشگاه‌های روسیه یکی از مؤثرترین ابزارهای نامتقارن کی‌یف برای تضعیف توان اقتصادی و نظامی دشمن بوده است. اکنون این ابزار نه فقط در برابر پدافند هوایی روسیه، بلکه در برابر فشار دیپلماتیک آمریکا نیز قرار گرفته است؛ فشاری که می‌تواند دامنه عملیات اوکراین را محدود کند.
دستاورد سیاسی پوتین؛ درآمد یا شکاف در ائتلاف غرب؟
در مسکو، لحن مقام‌ها درباره توافق مثبت بوده است. پوتین پس از تماس تلفنی از پیش برنامه‌ریزی‌شده با ترامپ در شامگاه جمعه، اعلام کرد که روسیه آمادگی دارد نفت و فرآورده‌های نفتی خود را به بازار آمریکا و بازارهای جهانی عرضه کند. او همچنین ابراز اطمینان کرد که این اقدام بر کل اقتصاد جهانی تأثیر مثبتی خواهد گذاشت.
اما در محاسبات راهبردی کرملین، ارزش این توافق احتمالاً فراتر از درآمدهای حاصل از فروش سوخت است. روسیه که با حملات پهپادی اوکراین، محدودیت‌های تولید و فشار تحریم‌ها روبه‌روست، اکنون می‌تواند شاهد تغییری در موضع یکی از مهم‌ترین طرف‌های تحریم‌کننده خود باشد. این تحول در شرایطی رخ داده که ترامپ تنها چند هفته پیش قانونی را امضا کرده بود که به ابتکار لیندسی گراهام، سناتور فقید آمریکایی، امکان اعمال تحریم‌های سنگین علیه کشورهایی را فراهم می‌کرد که نفت روسیه را خریداری می‌کنند. اکنون آمریکا خود در موقعیت خریدار سوخت روسیه قرار گرفته است؛ تناقضی که پرسش‌هایی درباره انسجام سیاست تحریمی واشنگتن ایجاد می‌کند.
جبهه غرب در برابر آزمون تازه
توافق نفت‌گاز نشان می‌دهد که ملاحظات اقتصادی داخلی آمریکا چگونه می‌توانند با اهداف امنیتی و سیاست خارجی این کشور در قبال روسیه در تعارض قرار گیرند. دولت ترامپ کاهش فشار بر بازار سوخت را ضروری می‌داند، درحالی‌که اوکراین و متحدانش نگران‌اند که درآمد و فرصت تازه‌ای برای مسکو فراهم شود و تلاش‌ها برای پایان‌دادن به جنگ تضعیف شود.
در نهایت، حتی اگر روسیه نتواند تمام حجم وعده‌داده‌شده را عرضه کند یا این توافق تأثیر محسوسی بر قیمت جهانی سوخت نگذارد، پیام سیاسی آن همچنان اهمیت دارد. توافقی که قرار بود بخشی از پاسخ به کمبود انرژی باشد، اکنون به آزمونی برای اتحاد غرب تبدیل شده است؛ آزمونی که در آن، منافع اقتصادی کوتاه‌مدت آمریکا ممکن است با هدف راهبردی مهار روسیه در تضاد قرار گیرد. جبهه غرب که طی بیش از چهار سال جنگ تلاش کرده در برابر مسکو نسبتاً متحد باقی بماند، اکنون با شکافی تازه روبه‌روست؛ شکافی که کرملین می‌تواند آن را دستاوردی سیاسی تلقی کند.