در سال‌های گذشته، درپی تاسیس مرکز حافظ‌شناسی، بیستم مهرماه با عنوان «یادروز حافظ» نام‌گذاری و در تقویم ملی ایران ثبت شد که هرسال به‌مناسبت فرارسیدن آن، برنامه‌های مختلفی در مرکز حافظ‌شناسی در شاخه‌های هنر‌های تجسمی (خوشنویسی، نگارگری، تذهیب، نقاشی‌خط و گرافیک معاصر)، پیوند شعر حافظ و موسیقی (تاثیر اوزان و مفاهیم حافظ در موسیقی ردیف دستگاهی، تصنیف‌سازی، آواز و موسیقی معاصر)، تجلی شعر و اندیشه حافظ در معماری، بازتاب شعر و شخصیت حافظ در ادبیات داستانی (رمان، داستان کوتاه و روایت‌های مدرن)، حافظ و ادبیات کودک‌و‌نوجوان، حافظ در هنر‌های نمایشی و سینما (اقتباس‌های دراماتیک، نمایشنامه‌ها، آثار دیداری و شنیداری، هنر دیجیتال، موشن‌گرافی و...) و حافظ در هنر‌های سنتی و صنایع دستی (فرش‌بافی، کاشی‌کاری، قلم‌زنی و...) برگزار می‌شود. به‌گفته سعید حسام‌پور، رئیس این مرکز، سخن حافظ در گذر سده‌ها، جان‌مایه اصیل‌ترین آفرینش‌های هنری بوده و جلوه آن را می‌توان در آثار ماندگار خوشنویسی، نگارگری و تذهیب گرفته تا موسیقی اصیل ایرانی و ادبیات معاصر ایران و جهان یافت؛ به‌بهانه فرارسیدن روز حافظ، با او دراین‌باره به گفت‌و‌گو نشسته‌ایم.
هرسال با فرارسیدن روز حافظ نهاد‌های مختلف ازجمله مرکز حافظ‌شناسی در شیراز به تدارک برنامه‌های مختلف می‌پردازند، اما سؤال اصلی این است که هرکدام از این برنامه‌ها چقدر می‌توانند در شناسایی زوایای اندیشه و شعر حافظ مؤثر بوده و تنها به یک روز خاص در سال محدود نباشند.
داشتن یادبود برای هرکدام از شخصیت‌های بزرگ کار مثبت و به‌جایی است و به‌طور قطع می‌تواند در برجسته‌شدن آن‌چهره نقش داشته باشد و توجه جامعه را نسبت به جایگاه او دوچندان سازد. ولی بهتر ازآن این است که ما کاری یا کار‌هایی انجام دهیم که به‌قول شما فقط به یک روز از سال محدود نشود. به‌عنوان مثال، اجرای برنامه با محور شناخت اشعار و اندیشه حافظ در هرکدام از نهاد‌های مربوطه، می‌تواند به بازخوانی فعالیت‌های آن نهاد منجر شود. خود ما در مرکز حافظ‌شناسی درطول یک‌سال، به برگزاری دوره‌های حافظ‌شناسی و حافظ‌خوانی می‌پردازیم و این رویداد در چهارفصل سال جاری است و حدود ۶۰۰ حافظ‌آموز باحضور در آرامگاه او در این جلسات شرکت می‌کنند؛ یا همین‌طور، برپایی نشست‌های تخصصی در حوزه مسائل مرتبط با حافظ از دیگر برنامه‌های مرکز حافظ‌شناسی به‌شمار می‌رود. ما هرماه در این نشست‌ها، به نقد‌وبررسی یک یا دو اثر تازه منتشرشده از حافظ می‌پردازیم. همه این مسائل کمک می‌کند که یاد آن شخصیت ادبی، علمی و فرهنگی در طول سال در جامعه جاری و ساری باشد.
در حال حاضر در مرکز حافظ شناسی چه طرح و برنامه‌هایی را دنبال می‌کنید؟
اخیرا با همکاری پژوهشگران درصدد هستیم سناریویی براساس اشعار حافظ نوشته و تبدیل به یک اثر نمایشی شود. درعین حال درصددیم بازی‌هایی را درحوزه شناخت بهتر شعر حافظ طراحی کنیم تا از این رهگذر، اندیشه او نزد عموم جامعه از عمق بیشتری برخوردار شود. درواقع آشنا‌کردن نسل جوان با مفاخری، چون او کمک می‌کند تا جوانان بیش از آن‌که با چهره‌های بیگانه عجین شوند، به شناخت هویت و تاریخ خود بپردازند و از همه مهم‌تر، مهاجرت نکنند و پتانسیل وطن خود را بشناسند. در سال‌های اخیر، رسانه‌های متعدد توانسته‌اند نظر نسل جوان را به‌خود جذب کنند، درحالی‌که ما می‌توانیم از بازی‌سازی و هنر انیمیشن بهره بگیریم و این هنر‌ها را به خدمت معرفی مفاخرمان درآوریم. ولی واقعا دراین‌زمینه کار چندانی صورت نگرفته و به‌جای چنین حرکت هایی، اقداماتی نسبت به معرفی چهره‌های‌مان انجام داده‌ایم که در اغلب موارد، کلیشه‌ای و بدون خروجی موثر بوده‌اند.
الان مهم‌ترین فعالیتی که در مرکز حافظ شناسی دنبال می‌شود چیست؟
بحث حافظ‌خوانی که به‌صورت پیوسته درجریان است؛ علاوه برآن، سلسله‌مباحث پژوهشی و علمی که توانسته تاامروز نواقصی را که در این حیطه وجود داشته، تاحدود زیادی مرتفع سازد.
وقتی صحبت از حافظ می‌شود، می‌بینیم جایگاه او در قیاس با سایر شاعران هم‌دوره و پس از خودش به‌طور کلی متفاوت است.
متفاوت ازاین‌جهت که شعر او به‌دلیل برخورداری از خصلت سهل‌و‌ممتنع، برای اقشار مختلف جامعه قابل خوانش است، ولی واقعا حقیقت اشعار حافظ چقدر در جامعه امروز تبیین شده است؟
این‌که چرا جامعه امروز ما با اشعار حافظ ارتباط بیشتری برقرار می‌کند، دلایل مختلفی دارد و باید آن را از ابعاد گوناگون زیبایی‌شناسی، روانشناسی، جامعه‌شناسی، فرهنگی، اعتقادی و... مورد بررسی قرار داد که شاید صحبت درباره تمام این مباحث در این مقال نگنجد.
ممکن است یک‌دلیل این همذات‌پنداری، تفأل ما به اشعار او باشد؟
بله، البته این‌که چرا افراد با تفال به اشعار حافظ می‌توانند تصور کنند که نیات قلبی‌شان با آن فال همسویی دارد هم یک بحث است و جای گفت‌وگوی بسیار دارد، اما اصلی‌ترین دلیل، همین مولفه سهل‌و‌ممتنع‌بودن اشعار اوست که باعث می‌شود هرکدام از اقشار جامعه با این اشعار ارتباط بیشتری برقرار کنند.
از دید شما بهترین تصحیحی که در زمانه معاصر ما از اشعار حافظ ارائه‌شده، متعلق به کدام محقق است؟
به‌گمان و اعتقاد شخصی من، تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی و تصحیح دکتر ناتل‌خانلری در ردیف بهترین تصحیح‌ها به‌شمار می‌روند؛ اما بعداز این سه مصحح، شخصیت‌های دیگری هم به این امر پرداخته‌اند، مانند استاد بهاءالدین خرمشاهی؛ ایشان مشخصا به تصحیح اشعار حافظ نپرداخته‌اند بلکه شرحی بر ۲۰۰ شعر او نوشته‌اند و دراین‌مسیر، تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی را مبنای کار خود قرار داده‌اند.
درباره «حافظ به‌سعی سایه» چطور؟
به‌طور قطع این تصحیح هم ارزشمند است، ولی مبنای این‌کار هم به دو تصحیح دکتر خانلری و قاسم غنی و محمد قزوینی برمی‌گردد و مرحوم ابتهاج با تاسی به این منابع، به نگارش این اثر پرداخته‌اند.
حافظ از معدود شاعران ایرانی است که آوازه اش از مرز‌های جغرافیایی ما فراتر رفته و همچنان کندوکاو درباره اشعارش در داخل و خارج از کشور ادامه دارد؛ رمز جاودانگی او چیست؟
رمز ماندگاری حافظ، چندوجهی‌بودن اشعارش است که باعث می‌شود مخاطب پیوسته به کنش‌گری واداشته شود. معناسازی اشعار او که هنرمندانه طرح شده، مخاطب را خواه‌ناخواه به مشارکت وامی‌دارد. ازاین‌جهت، حافظ شاعری است که حس همدلی و همراهی را در خواننده اشعارش پدید می‌آورد.
اگر ممکن است به مهم‌ترین دست‌انداز‌هایی که درحال‌حاضر در مرکز حافظ‌شناسی با آن مواجه هستید هم اشاره کنید...
اگرچه سالانه برنامه‌های متنوعی در این مرکز ارائه می‌شود که در پررنگ‌کردن جایگاه و نقش حافظ در عرصه ادبیات کهن ما نقش به‌سزایی دارد، ولی نبود بودجه و امکانات باعث‌شده برخی از طرح‌و‌ایده‌هایی که در‌سر داریم، به مرحله عمل نرسند. بااین‌حال، ما تلاش می‌کنیم با محور قراردادن اشعار حافظ، نظر اهل فرهنگ را به خلق آفرینش‌های ادبی و هنری بااین مضمون جلب کنیم. ازاین‌رهگذر هرسال مقالات مختلفی از سوی پژوهشگران دریافت می‌کنیم و امسال نیز خوشبختانه بااقبال خوبی دراین‌بخش روبه‌رو بوده‌ایم.