تحولات روزهای اخیر نشان می‌دهد که جنگ یمن بار دیگر به یکی از مهم‌ترین تهدیدهای امنیتی و اقتصادی عربستان تبدیل شده است؛ با این تفاوت که این بار، دامنه درگیری از جبهه‌های داخلی یمن فراتر رفته و به فرودگاه‌های پایتخت و مراکز حساس اقتصادی عربستان رسیده است.

عربستان که سال‌ها تلاش کرد با محاصره زمینی، دریایی و هوایی یمن، انصارالله را به عقب‌نشینی وادار کند، اکنون با گسترش حملات موشکی و پهپادی به عمق خاک خود، در موقعیتی قرار گرفته که امنیت آسمان، فرودگاه‌ها، زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای صادرات نفتش به چالش کشیده شده است.

تشدید جنگ در جبهه یمن، عربستان را با معادله‌ای دشوار روبه‌رو کرده است:ادامه جنگ به معنای افزایش هزینه‌های نظامی و اقتصادی است و عقب‌نشینی نیز می‌تواند به تقویت موقعیت انصارالله منجر شود.

از فرودگاه‌ها تا تأسیسات نفتی

حملات موشکی و پهپادی انصارالله به اهدافی در خاک عربستان، به‌ویژه فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، نشان داده است که فاصله جغرافیایی دیگر تضمین‌کننده امنیت مراکز راهبردی این کشور نیست.

خبرگزاری رویترز گزارش داده که حملات روز پنجشنبه، به فرودگاه ریاض به کشته شدن سه نفر انجامید و به یک هواپیمای متعلق به شرکت هواپیمایی سعودی نیز خسارت سنگینی وارد کرد. در پی این حملات، شماری از شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی پروازهای خود به ریاض را متوقف کردند و اختلال گسترده‌ای در برنامه پروازها به وجود آمد. روز شنبه،ث، نیز حمله دیگری به فرودگاه پایتخت گزارش شد که به گفته مقام‌های هوانوردی عربستان چندین مجروح بر جای گذاشت و موجب توقف عملیات فرودگاه شد.

این تحولات صرفاً یک رویداد نظامی نیست. فرودگاه ریاض یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های ارتباطی عربستان با جهان است و هرگونه اختلال طولانی‌مدت در فعالیت آن می‌تواند بر سفرهای تجاری، رفت‌وآمد سرمایه‌گذاران، فعالیت شرکت‌های بین‌المللی و اعتبار امنیتی این کشور تأثیر بگذارد.

گسترش هشدارهای ایمنی پرواز نیز ابعاد این نگرانی را نشان می‌دهد. آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا پس از حملات اخیر، محدوده هشدار خود درباره حریم هوایی عربستان را گسترش داد. همچنین برخی شرکت‌های هواپیمایی اروپایی و هندی از تعلیق پروازهای خود به ریاض خبر دادند. این بدان معناست که حتی بدون اعلام رسمی بسته شدن کامل حریم هوایی عربستان، تهدیدهای نظامی می‌توانند عملاً دسترسی هوایی این کشور را محدود کنند و هزینه‌های اقتصادی و عملیاتی سنگینی به آن تحمیل کنند.

در کنار فرودگاه‌ها، تأسیسات نفتی و مراکز نظامی نیز در معرض تهدید قرار دارند. انصارالله بارها از هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی عربستان خبر داده و هشدار داده است که در صورت ادامه حملات سعودی، دامنه پاسخ‌های خود را گسترش خواهد داد. اهمیت این تهدید در آن است که اقتصاد عربستان، همچنان به صادرات انرژی و ثبات محیط اقتصادی وابستگی قابل‌توجهی دارد.

فشار بر آسمان و دریا

آنچه موقعیت کنونی عربستان را پیچیده‌تر می‌کند، هم‌زمانی تهدیدهای هوایی با خطر اختلال در مسیرهای دریایی است.

در جبهه دریایی، تحولات سواحل غربی یمن و مناطق پیرامون باب‌المندب اهمیت ویژه‌ای دارد. انصارالله در ماه گذشته پیشروی‌هایی در بخش‌هایی از ساحل دریای سرخ و مناطق پیرامون این گذرگاه راهبردی داشت، پیشروی‌هایی که نگرانی‌ها درباره صادرات نفت عربستان را افزایش داد.
اهمیت این تحولات برای عربستان زمانی بیشتر می‌شود که وضعیت تنگه هرمز نیز در محاسبات منطقه‌ای در نظر گرفته شود. اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، خطرات ناشی از جنگ در خلیج فارس را افزایش می‌دهد و ریاض را به مسیرهای جایگزین صادرات نفت، به‌ویژه دریای سرخ، وابسته‌تر می‌کند. در چنین شرایطی، هرگونه تهدید جدی علیه کشتیرانی در دریای سرخ و باب‌المندب می‌تواند آسیب‌پذیری اقتصادی عربستان را تشدید کند.

با وجود این ملاحظات، صورت مسئله روشن است: عربستان در شرایطی وارد مرحله تازه‌ای از جنگ یمن شده که امنیت مسیرهای هوایی و دریایی آن به تحولات چند جبهه نظامی وابسته است. چنین وضعیتی می‌تواند هزینه حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و استمرار تجارت خارجی را افزایش دهد.


وارونگی معادله؛ محاصره‌کننده دیروز، زیر فشار امروز

یکی از مهم‌ترین ابعاد سیاسی و راهبردی تحولات جاری، شباهت آن با وضعیتی است که یمن طی سال‌های گذشته تجربه کرده است.

عربستان از سال ۲۰۱۵ در رأس ائتلافی نظامی علیه انصارالله قرار گرفت و در جریان جنگ، محدودیت‌های گسترده‌ای بر دسترسی هوایی، دریایی و زمینی مناطق تحت کنترل این گروه اعمال شد. کنترل و محدودسازی فرودگاه‌ها و بنادر یمن، در کنار حملات نظامی و فشار اقتصادی، از ابزارهایی بود که ریاض و متحدانش برای تضعیف انصارالله به کار گرفتند.
هدف اعلام‌شده این کارزار، بازگرداندن دولت مورد حمایت عربستان به قدرت و وادار کردن انصارالله به عقب‌نشینی بود اما جنگ به نتیجه‌ای که ریاض انتظار داشت نرسید. انصارالله نه‌تنها از ساختار قدرت در مناطق تحت کنترل خود کنار نرفت بلکه به‌تدریج توانایی خود برای اجرای حملات دوربرد با موشک و پهپاد را نیز به نمایش گذاشت.

اکنون، با بازگشت عربستان به مرحله‌ای شدیدتر از جنگ، این پرسش مطرح شده است که آیا ریاض با بخشی از همان فشارهایی روبه‌رو شده که سال‌ها برای تحمیل آنها به یمن تلاش می‌کرد؟

پاسخ را باید در تفاوت میان محاصره کامل و ایجاد محدودیت عملی جست‌وجو کرد.
اگر حملات ادامه یابد و شرکت‌های هواپیمایی و فعالان کشتیرانی به دلیل مخاطرات امنیتی از فعالیت در این کشور فاصله بگیرند، ریاض ممکن است با نوعی محاصره عملی و پرهزینه مواجه شود، وضعیتی که در آن، فعالیت زیرساخت‌های حیاتی ادامه دارد، اما با اختلال، هزینه بیشتر و ناامنی فزاینده همراه است.

از این منظر، مسئله اصلی فقط تعداد موشک‌ها و پهپادهای شلیک‌شده نیست؛ مسئله آن است که آیا انصارالله می‌تواند با تداوم تهدیدها، هزینه حضور نظامی عربستان در یمن را آن‌قدر افزایش دهد که ادامه جنگ برای ریاض دشوارتر از پیگیری راه‌حل سیاسی شود؟