به گزارش جام‌جم آنلاین، در سال‌های گذشته، شربت اپیوم یکی از دارو‌های مورد استفاده در برخی برنامه‌های درمان وابستگی به مواد بوده، اما تغییر الگوی کشت در کشور‌های همسایه، کاهش کشفیات مواد اولیه و مشکلات مربوط به خلوص مواد کشف‌شده، روند تأمین این دارو را تحت تأثیر قرار داده است. از سوی دیگر، خروج دارو از چرخه رسمی توزیع و ورود آن به بازار غیررسمی نیز به‌عنوان یکی از چالش‌های این حوزه مطرح است.
همزمان، هزینه‌های درمان و میزان پوشش بیمه‌ای نیز برای خانواده‌هایی که با اعتیاد یکی از اعضای خود مواجه‌اند، اهمیت زیادی دارد. در کنار درمان جسمی، توجه به ابعاد روانی و اجتماعی اعتیاد و برنامه‌های پس از درمان برای جلوگیری از بازگشت به مصرف، از موضوعات مهم سیاست‌گذاری در این حوزه است.
جام‌جم در گفتوگو با دکتر سلیمان عباسی، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با موادمخدر، موضوع کمبود شربت اپیوم، تغییر الگوی مصرف، هزینه‌های درمان و برنامه‌های پیشگیری از بازگشت به مصرف را بررسی کرده است که در ادامه می‌خوانید.
در مورد کمبود شربت اپیوم گلایه‌هایی از سوی درمانگران مطرح می‌شود. به نظر شما چرا درمان اعتیاد در کشور با چنین چالش‌هایی مواجه شده است؟
اعتیاد یک مسئله جهانی است و عوامل مختلفی در بروز آن نقش دارند؛ فقر فرهنگی، فقر مالی و اقتصادی، فعالیت افراد سودجو و همچنین تلاش برخی کشور‌ها برای نفوذ و ضربه زدن به جوامع از جمله این عوامل است. در این میان، قاچاقچیان و افراد سودجو نیز بدون توجه به پیامد‌های اعتیاد و آثار آن بر یک نسل، تنها به منافع مالی خود توجه می‌کنند و حتی با وجود مجازات‌های سنگین، از جمله اعدام، قدم در این مسیر می‌گذارند و موادمخدر را وارد جامعه می‌کنند.
در کنار این گروه، مجموعه‌ای از دستگاه‌ها نیز در حوزه سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری، مبارزه و درمان فعالیت می‌کنند. در بخش درمان تلاش می‌شود افراد مبتلا به اعتیاد وارد چرخه درمان شوند و پس از طی مراحل لازم به جامعه بازگردند.
در گذشته نگاه به درمان اعتیاد بیشتر دارویی بود، اما امروز مشخص شده است که عوامل مختلفی در شکل‌گیری اعتیاد نقش دارند و به همین دلیل درمان نیز باید ابعاد مختلفی داشته باشد. درمان جسمی، روانی و اجتماعی، مهارت‌آموزی، خدمات روان‌شناختی، خانواده‌درمانی، رفتاردرمانی و حتی هنر‌درمانی می‌توانند در کنار درمان دارویی مورد توجه قرار گیرند.
از طرفی، این تصور که اعتیاد فقط در میان افراد دارای فقر مالی، اقتصادی یا تحصیلات پایین دیده می‌شود، دیگر درست نیست. امروز در میان افرادی با وضعیت اقتصادی و تحصیلات مناسب نیز موارد اعتیاد مشاهده می‌شود و همین موضوع نشان می‌دهد عوامل مؤثر بر اعتیاد متعدد است و باید در درمان نیز مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر، الگوی مصرف مواد نیز تغییر کرده است. در گذشته مواد سنتی سهم بیشتری داشتند، اما امروز مصرف مواد صنعتی و روانگردان‌های جدید افزایش یافته و این مواد روش‌های درمانی خاص خود را می‌طلبند؛ بنابراین باید متناسب با هر ماده‌ای که وارد جامعه می‌شود، روش‌های درمانی به‌روز و در دستور کار قرار گیرد.
تعیین پروتکل‌های درمان و میزان مصرف دارو بر عهده ستاد مبارزه با موادمخدر است؟
پروتکل‌های درمانی را وزارت بهداشت تعیین می‌کند. ستاد مبارزه با موادمخدر در این زمینه به صورت مستقیم مداخله نمی‌کند و وظیفه آن سیاست‌گذاری، هماهنگی، برنامه‌ریزی و نظارت است. تعیین روش درمان، نوع دارو و میزان مصرف آن بر عهده وزارت بهداشت و معاونت درمان است.
در مورد شربت اپیوم نیز چند عامل در کاهش دسترسی به آن مؤثر بوده است. در گذشته در کشور‌های همسایه کشت خشخاش انجام می‌شد و بخشی از این مواد به صورت قاچاق وارد کشور می‌شد که توسط دستگاه‌های مقابله‌ای کشف و سپس بخشی از آن برای تولید شربت اپیوم در اختیار مراکز قرار می‌گرفت. اما اکنون الگوی کشت در کشور‌های همسایه تغییر کرده و میزان کشفیات نیز به‌شدت کاهش یافته است.
از سوی دیگر، مواد کشف‌شده نیز گاهی ناخالصی زیادی دارند و خلوص آنها برای تولید دارو مناسب نیست؛ بنابراین تغییر الگوی تولید در کشور‌های همسایه، کاهش قاچاق و پایین بودن خلوص برخی کشفیات، در کاهش تولید شربت اپیوم مؤثر بوده است.
عامل دیگر، نشت دارو از چرخه رسمی توزیع است؛ از مرحله تولید در کارخانه تا انتقال به دانشگاه‌ها و مراکز درمانی. ممکن است در هر یک از این مراحل دارو از چرخه کنترل خارج شود و در بازار آزاد یا حتی عطاری‌ها عرضه شود. با چنین سوءاستفاده‌هایی نیز باید برخورد شود.
به همین دلیل وزارت بهداشت مکلف شده است روش‌های درمان جایگزین را بررسی و تعیین کند. البته یک سوءتفاهم نیز وجود دارد و باید شفاف بگوییم که همه افرادی که به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند، نیازمند مصرف اپیوم نیستند، چون بیماران با الگو‌های مختلف مصرف برای درمان مراجعه می‌کنند. امیدواریم این مشکل با تدابیر وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو برطرف شود.
خانواده‌ها برای درمان اعتیاد هزینه زیادی پرداخت می‌کنند. چه میزان از این هزینه را دولت و بیمه‌ها پوشش می‌دهند؟
هزینه تولید دارو با توجه به تورم و افزایش هزینه‌های تولید در کارخانه‌ها تغییر می‌کند و تعیین قیمت دارو نیز بر عهده دستگاه‌های مربوط است. درباره سهم خانواده‌ها و بیمه‌ها نیز باید دید چه میزان منابع در اختیار بیمه قرار می‌گیرد و آیا این منابع امکان پوشش همه افراد را فراهم می‌کند یا خیر.
در این زمینه جلساتی برگزار می‌شود تا بررسی شود چگونه می‌توان منابع بیمه را افزایش داد. البته بیمه‌ها با محدودیت منابع مواجه هستند و این مسئله فقط به درمان اعتیاد مربوط نمی‌شود. با در نظر گرفتن جمعیت کشور، بیماری‌ها و خدمات درمانی متعددی وجود دارد که نیازمند تأمین منابع هستند؛ بنابراین باید درباره منابع، هزینه‌های درمان و آثار تورم در این حوزه تصمیم‌گیری شود.
برنامه‌های درمانی مراکز ترک اعتیاد بیشتر بر قطع مصرف و ترک اعتیاد متمرکز است. برای جلوگیری از بازگشت فرد به مصرف، پس از خروج از مراکز درمانی چه برنامه‌ای دارید؟
در طرح تحول درمان که طرحی جامع است، درمان، پیشگیری و اقدامات پس از درمان مورد توجه قرار گرفته است. یکی از اهداف این طرح، کاهش بازگشت افراد به مصرف دوباره است و تلاش می‌شود با برنامه‌های پس از درمان، فرد بتواند مسیر بازگشت به زندگی و جامعه را بهتر طی کند.
در کنار آن، با سوءاستفاده‌هایی که در چرخه توزیع دارو رخ می‌دهد نیز برخورد می‌شود؛ از جمله مواردی که فرد شربت اپیوم را دریافت می‌کند و سپس آن را خارج از چرخه درمان به فروش می‌رساند.
آماری از میزان بازگشت افراد به مصرف پس از ترک اعتیاد دارید؟
در حال حاضر شیوع‌شناسی در حال انجام است و نتایج این بررسی‌ها می‌تواند آمار دقیق‌تری درباره وضعیت مصرف و بازگشت به مصرف در اختیار ما قرار دهد. پس از مشخص شدن نتایج، می‌توان متناسب با داده‌های به‌دست‌آمده برای این حوزه تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی کرد.
نظر شما درباره فعالیت مراکز به اصطلاح لاکچری ترک اعتیاد چیست؟
ما عنوانی به نام «مراکز لاکچری ترک اعتیاد» نداریم. اگر مرکزی در این حوزه فعالیت می‌کند، باید در چارچوب قوانین و ضوابط مربوط به مراکز درمانی فعالیت داشته باشد. این مراکز می‌توانند پیمانکار دستگاه‌هایی مانند بهزیستی یا شهرداری باشند، اما در هر صورت فعالیت آنها باید در چارچوب قوانین و تحت نظارت دستگاه‌های مسئول انجام شود.
تغییر الگوی مصرف در میان جوانان و افزایش مصرف گل را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ چرا این مواد به‌راحتی در دسترس قرار می‌گیرند؟
عوامل مختلفی در این زمینه نقش دارند و قاچاقچیان این مواد را وارد چرخه مصرف می‌کنند. جوانان باید نسبت به پیامد‌های مصرف آگاه باشند. برخی تصور می‌کنند مصرف آنها تفننی است، اما ممکن است همین مصرف به اعتیاد منجر شود.
امروز شاهد تغییر الگوی مصرف و رواج بیشتر گل هستیم. یکی از موضوعات مهم در این زمینه، تقویت مهارت «نه گفتن» در میان جوانان است. اقدامات مربوط به پیشگیری، کنترل و آگاهی‌رسانی نیز باید برای گروه‌های مختلف اجتماعی دنبال شود تا کنترل و پیشگیری مؤثرتر باشد.
در پایان، برای پیشگیری از اعتیاد چه انتظاری از خانواده‌ها و جامعه دارید؟
مبارزه با اعتیاد فقط وظیفه یک دستگاه نیست و لازم است همه اقشار جامعه آن را یک مسئولیت اجتماعی بدانند. خانواده‌ها باید آموزش‌های لازم را درباره نحوه برخورد با فرد در معرض خطر، کنترل و پیشگیری دریافت کنند.
خود جوانان نیز باید نسبت به پیامد‌های مصرف آگاه باشند؛ چراکه اعتیاد می‌تواند خانواده، شغل و آینده فرد را تحت تأثیر قرار دهد. ضروری است همه بدانند که اعتیاد یک مسئله جدی است و پیشگیری از آن نیازمند مشارکت اجتماعی است.
خانواده‌ها، جوانان، معلمان، پزشکان، استادان، صاحب‌نظران، علما، دانشمندان و مسئولان، هرکدام متناسب با جایگاه خود باید در حوزه پیشگیری فعال باشند. اگر همه این افراد احساس مسئولیت کنند و آموزش و آگاهی‌رسانی را جدی بگیرند، می‌توان از ورود افراد به‌ویژه جوانان، به مسیر اعتیاد پیشگیری کرد.
∎