به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
محمد آقاسی-جامعه‌شناس و پژوهشگر افکار عمومی: مزیت ابتدایی فناوری‌های پیام‌رسان هرزمانی و هرکجایی بودن، دیده شد. همین امکان، به تدریج به انتظار همیشه در دسترس بودن تبدیل شد. وقتی امکان ارتباط دائمی به یک هنجار بدل می‌شود، غیبت دیگر فقط غیبت نیست؛ می‌تواند پرسش‌برانگیز و حتی گاهی مشکوک باشد. «آخرین بازدید» یکی از نشانه‌های همین تغییر است؛ جایی که امکان دسترسی، به الزام در دسترس بودن تبدیل می‌شود.
همان‌قدر که غیبت در کلاس درس، جلسات یا روزهای کاری یا حتی قرارهای گروهی، موضوعی عادی بود، با فناوری آخرین بازدید، به موضوعی پیچیده تبدیل شده است. غیبت بخشی طبیعی از زندگی اجتماعی بود. آدم‌ها می‌توانستند برای مدتی از دسترس خارج شوند و کمترین توضیح را برای این ناپدیدشدن بدهند. ما نمی‌دانستیم که او کجاست، چه زمانی برای آخرین بار تلفن خود را دیده یا چرا پاسخ نمی‌دهد. گویی در تجربه پلتفرمی از زندگی، غیبت هم قابل مشاهده و داده‌مند شده است.
فناوری «آخرین بازدید»، فقط یک اعلان زمان با تاریخ نیست؛ اطلاعات به‌ظاهر کوچکی است که از پیام‌گیرنده در اختیار ما قرار داده می‌شود: آخرین بار چه زمانی اینجا بوده است؟ چه زمانی آنلاین شده؟ چقدر از حضورش گذشته است؟ و گاهی، مهم‌تر از همه، چرا با وجود اینکه بوده، پاسخ نداده است؟ انسان‌هایی که تجربه زندگی بدون اینترنت و موبایل را داشته‌اند، به‌خوبی درک می‌کنند چیزی که زمانی ندانستن بود، به دانستن تبدیل شده است. همین تغییر به‌ظاهر کوچک، نوع رابطه با پیام‌گیرنده را تغییر می‌دهد.
ما در کنار غیبت یک فرد، با تفسیر خودمان از غیبت او نیز مواجه هستیم. ذهن ما برای غیبت فردی که در ساعتی آنلاین بوده و بعد از گذشت زمان معتنابهی پاسخ نداده است، رابطه برقرار می‌کند؛ شاید پیام را دیده، شاید ندیده، شاید حوصله پاسخ نداشته، شاید عمدا پاسخ نداده است. پلتفرم اطلاعاتی اندک در اختیار ما می‌گذارد، اما همین اطلاعات اندک می‌تواند تعداد زیادی روایت تولید کند.
غیبت در دوره پلتفرم‌ها، نشانه‌ای از حضور دارد. می‌توانیم در خانه، اما در کنار دیگری آنلاین باشیم. می‌توانیم کنار تلفن نباشیم، اما «آخرین بازدید» ما هنوز به دیگری می‌گوید که زمانی اینجا بوده‌ایم. حتی غیبت ما نیز اطلاعات تولید می‌کند.
اینجاست که «آخرین بازدید» از یک قابلیت فنی به یک وضعیت اجتماعی تبدیل می‌شود. حضور و غیاب قابل ردگیری و اندازه‌گیری شده است. پلتفرم پیش از توضیح فرد، بخشی از توضیح را در اختیار ما قرار داده است. به همین دلیل نبودن، نیازمند توضیح شده است.
این وضعیت، احساسات تازه‌ای نیز تولید می‌کند. انتظار برای پاسخ، دلخوری از بی‌پاسخی، کنجکاوی درباره زمان حضور دیگری و حتی احساس کنترل‌شدن، دیگر صرفا حاصل رابطه میان دو فرد نیست؛ معماری پلتفرم نیز در شکل‌گیری آن دخالت دارد. چیزی که پیش‌تر شاید فقط یک احساس مبهم بود، اکنون با یک ساعت، یک وضعیت آنلاین یا یک نشانه کوچک، قابل مشاهده و پیگیری شده است.
پنهان‌کردن «آخرین بازدید» را می‌توان دفاع از حق غیبت و نوعی مقاومت کوچک در برابر جامعه‌ای دانست که می‌خواهد همیشه از وضعیت ما باخبر باشد. ما نمی‌خواهیم همیشه قابل مشاهده باشیم. نمی‌خواهیم هر حضورمان به دیگری اطلاع داده شود و هر غیبت‌مان پرسش ایجاد کند. اما زندگی پلتفرمی، مرز میان حضور و غیاب را تغییر داده است.
در جهان پیش از پلتفرم‌ها، می‌شد غایب بود بدون آنکه غیبت خود را اعلام کنیم. امروز اما حتی غیبت نیز ممکن است نشانه داشته باشد. ممکن است کسی پاسخ ندهد، اما آخرین بازدیدش درباره او حرف بزند. ما امکان غایب‌شدن را نیز تا حدی از دست داده‌ایم. در جامعه‌ای که حضور قابل مشاهده، زمان قابل ثبت و ارتباط قابل پیگیری شده است، شاید یکی از حقوقی که باید دوباره درباره آن فکر کنیم، حق ناپدیدشدن باشد؛ اینکه انسان بتواند برای مدتی نباشد، بدون آنکه نبودنش به یک داده اجتماعی تبدیل شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.