فرارو– ابراهیم نوار، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل در روزنامه القدس العربی
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه القدس العربی، در حالی که آمریکا طی سال‌های اخیر تلاش کرده است معماری امنیتی جدیدی در خاورمیانه ایجاد کند، برگزاری دومین نشست گفت‌وگوی راهبردی دفاعی فرماندهی مرکزی آمریکا با حضور رئیس ستاد ارتش اسرائیل و رؤسای ستاد نیروهای مسلح هفت کشور عربی، بار دیگر بحث درباره آینده نظم امنیتی منطقه را به میان آورده است.
این روند، بخشی از یک پروژه گسترده‌تر برای ایجاد ساختاری دفاعی تحت حمایت آمریکا است؛ ساختاری که در آن ایران، ترکیه و عربستان سعودی به‌عنوان سه قدرت مهم منطقه‌ای، جایگاه و نقش متفاوتی پیدا می‌کنند.
نشست آلمان و معماری جدید امنیتی
دومین نشست گفت‌وگوی راهبردی فرماندهی مرکزی آمریکا در ۱۵ سپتامبر برگزار شد و مقام‌های نظامی اسرائیل، عربستان، بحرین، کویت، قطر، امارات، اردن و مصر در آن حضور داشتند. این نشست پس از نخستین دیدار در اول ژوئیه در پایگاه دریایی آمریکا در منامه برگزار شد و هدف کلی آن کمک به شکل‌گیری یک نظام دفاعی منطقه‌ای است.
همزمانی نشست سپتامبر با ششمین سالگرد امضای توافق‌های ابراهیم و پنجمین سال انتقال اسرائیل از حوزه مسئولیت فرماندهی اروپایی آمریکا به فرماندهی مرکزی، در این تحلیل اهمیت ویژه‌ای دارد.
توافق‌های ابراهیم و انتقال اسرائیل به فرماندهی مرکزی دو تحول جدا از یکدیگر تلقی نمی‌شوند، بلکه بخشی از روندی هستند که طی آن تلاش شده جایگاه اسرائیل در معماری امنیتی منطقه تثبیت شود.
ایران؛ نخستین محور ساختار دفاعی جدید
در این چارچوب، ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. مقابله با ایران مهم‌ترین موضوع مطرح‌شده در هر دو نشست راهبردی فرماندهی مرکزی در منامه و آلمان بوده است. ایالات متحده و اسرائیل طی سال‌های گذشته تلاش کرده‌اند ایران را در جایگاه اصلی‌ترین تهدید امنیتی منطقه قرار دهند.
این رویکرد در طرح‌های مختلف همکاری دفاعی میان آمریکا و کشورهای عربی نیز بازتاب داشته است. اما در این میان، موضوع صرفاً به ایران محدود نمی‌شود. پس از ایران، ترکیه به یکی دیگر از محورهای اصلی رقابت امنیتی اسرائیل تبدیل شده است،
ترکیه؛ حلقه دوم رقابت منطقه‌ای
اسرائیل نسبت به گسترش نقش منطقه‌ای ترکیه حساس است و تلاش می‌کند مانع افزایش نفوذ آن در مناطق مختلف شود. یکی از ابزارهای مورد اشاره، تشدید اختلافات میان ترکیه، یونان و قبرس در شرق مدیترانه است. همچنین تلاش لابی‌های حامی اسرائیل در آمریکا برای محدودکردن روند تسلیحاتی ترکیه حائز اهمیت است.
در همین چارچوب، حضور ترکیه در هرگونه ساختار دفاعی مشترک با عربستان نیز با مخالفت اسرائیل روبه‌رو خواهد شد. همچنین احتمال تلاش اسرائیل برای تضعیف همکاری‌های نظامی میان عربستان، پاکستان و ترکیه مطرح می‌شود.
همزمان، تلاش اسرائیل برای دستیابی به توافق عادی‌سازی روابط با عربستان نیز در همین چارچوب تحلیل شده است؛ زیرا عادی‌سازی می‌تواند نقش عربستان را از یک قدرت مستقل منطقه‌ای به یکی از اجزای ساختار امنیتی مورد نظر اسرائیل و آمریکا تبدیل کند.
رقابت واشنگتن و تل‌آویو بر سر رهبری
یکی از نکات محوری، وجود نوعی رقابت همزمان میان آمریکا و اسرائیل بر سر رهبری ساختار امنیتی جدید خاورمیانه است. اسرائیل مایل است یک نظام امنیتی منطقه‌ای متشکل از کشورهای عربی و غیرعربی ایجاد کند و در عین حال درباره میزان توانایی آمریکا برای تضمین امنیت منطقه تردیدهایی ایجاد شده است.
در مقابل، واشنگتن نیز طی سال‌های گذشته تلاش کرده فرماندهی مرکزی آمریکا را به محور گفت‌وگوهای دفاعی منطقه تبدیل کند. بنابراین، اگرچه میان دو طرف درباره میزان و شکل رهبری اختلاف‌هایی وجود دارد، حضور آمریکا به اسرائیل امکان می‌دهد در نشست‌های مشترک با کشورهای عربی حضور پیدا کند و روند ادغام خود در ساختار منطقه‌ای را تسهیل کند.
از سوی دیگر، واشنگتن نیز اسرائیل را یک بازیگر عملیاتی مهم برای تثبیت حضور و نقش نیروهای آمریکایی در منطقه می‌داند. به این ترتیب، منافع دو طرف در ایجاد یک ساختار امنیتی جدید به یکدیگر پیوند می‌خورد.
طرح «مِدو» و ایده محور عربی- اسرائیلی
رونالد لاودر، رئیس شورای جهانی یهودیان، در سال ۲۰۲۱ ایده‌ای با عنوان «سازمان دفاع خاورمیانه» یا «مِدو» مطرح کرد. این طرح بر ایجاد یک ساختار دفاعی عربی - اسرائیلی با هدف مقابله با ایران و مهار جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای ترکیه استوار بود.
بر اساس پیشنهاد لاودر، کشورهایی مانند مصر، اردن، امارات، بحرین، سودان و مراکش، در کنار برخی کشورهای دیگر، می‌توانستند در چنین ساختاری مشارکت داشته باشند. همچنین عضویت یونان، قبرس و برخی کشورهای آفریقایی نیز مطرح شده بود.
این طرح بر گسترش توافق‌های ابراهیم به‌عنوان چارچوب سیاسی مورد نیاز برای شکل‌گیری چنین ساختاری تأکید داشت. با این حال، عادی‌سازی روابط میان عربستان و اسرائیل که یکی از مهم‌ترین اهداف مورد انتظار این روند بود، تاکنون محقق نشده است.
آینده نظم امنیتی خاورمیانه
برآیند این روند، نشان‌دهنده تلاش برای شکل‌دهی به یک معماری امنیتی چندلایه در خاورمیانه است؛ معماری‌ای که در آن توافق‌های ابراهیم، همکاری‌های نظامی عربی - اسرائیلی و نقش فرماندهی مرکزی آمریکا به یکدیگر متصل می‌شوند. در این چارچوب، ایران نخستین محور تهدید تعریف‌شده، ترکیه قدرتی است که نگرانی‌های فزاینده‌ای درباره گسترش نفوذ آن وجود دارد و عربستان نیز قدرتی است که جایگاه آن برای موفقیت هر ساختار امنیتی منطقه‌ای اهمیت زیادی دارد.
با وجود این، تحقق چنین ساختاری همچنان با موانع سیاسی و راهبردی متعددی روبه‌رو است. مهم‌ترین آنها اختلاف بر سر رهبری این معماری، میزان اعتماد کشورهای عربی به آمریکا، رابطه آنها با اسرائیل و همچنین جایگاه ترکیه و ایران در معادلات آینده منطقه است.
به همین دلیل، آنچه در نشست‌های فرماندهی مرکزی آمریکا در حال شکل‌گیری است، بیش از آنکه یک پیمان دفاعی کامل باشد، مرحله‌ای از تلاش برای ایجاد چارچوب همکاری امنیتی گسترده‌تر در خاورمیانه است.