دکتر ندا باطبی در نشستی که توسط انجمن همیاران سلامتپرور البرز به مناسبت ماه جهانی آلزایمر روز چهارشنبه اول مهر در تالار شهیدان نژاد فلاح کرج برگزار شد، گفت: موضوع دمانس(زوال عقل) و آلزایمر بهویژه با توجه به اینکه جامعه ما در حال ورود به دوره سالمندی است، اهمیت زیادی دارد. آلزایمر و دمانس نهتنها هزینههای قابل توجهی را به خانوادهها تحمیل میکنند، بلکه برای خود فرد و اطرافیان او نیز بسیار آزاردهنده هستند.
دمانس فقط فراموشی نیست
این روانپزشک درباره مفهوم دمانس یا زوال عقل توضیح داد: دمانس مجموعهای از علائم است و نباید آن را صرفاً با فراموشی یکی دانست. این سندرم میتواند با اختلال در گفتار، حرکت، تعادل، برنامهریزی، محاسبات و تصمیمگیری همراه باشد.
وی گفت: فرد مبتلا ممکن است نتواند برای یک سفر برنامهریزی کند یا حتی یک کار ساده را به درستی انجام دهد. بنابراین زمانی که از اختلال شناختی صحبت میکنیم، منظور مجموعهای از مشکلات در عملکردهای شناختی است و موضوع فقط فراموشی نیست.
باطبی با اشاره به اینکه آلزایمر شایعترین علت دمانس است، اظهار کرد: بیماری آلزایمر بهتدریج باعث کاهش عملکرد فرد میشود و یکی از نکات مهم، تفاوت میان فراموشی طبیعی دوران سالمندی و فراموشی ناشی از بیماری است.
وی افزود: ممکن است فرد سالمند گاهی مطلبی را فراموش کند و بعداً آن را به یاد بیاورد؛ برای مثال ممکن است قرار یا اتفاقی را فراموش کند اما پس از مدتی با یادآوری، آن موضوع برایش تداعی شود. این وضعیت با آلزایمر تفاوت دارد.
این روانپزشک ادامه داد: در بیماری آلزایمر، اطلاعات جدید بهصورت مکرر فراموش میشوند و حتی ممکن است با اشاره یا یادآوری نیز فرد نتواند موضوع را به خاطر بیاورد. یکی از نشانههای مهم، تکرار سؤالها و فراموش کردن اتفاقات اخیر است.
اختلال در کارهای روزمره از نشانههای مهم بیماری است
باطبی گفت: در مراحل ابتدایی و متوسط بیماری، بیشتر اختلال مربوط به اتفاقات اخیر است، در حالی که توانایی انجام بسیاری از کارهای روزمره ممکن است در فرد سالم حفظ شده باشد. اما در فرد مبتلا به آلزایمر بهتدریج اختلال در فعالیتهای روزمره مشاهده میشود.
وی افزود: برای مثال فرد ممکن است در مدیریت مالی و حسابوکتاب دچار مشکل شود، نتواند با کارت بانکی خود کار کند یا حتی در انجام فعالیتهایی که قبلاً برایش ساده بوده است، دچار مشکل شود. ممکن است فرد یادش برود غذا خورده است یا حتی یک فعالیت روزمره مانند نماز خواندن را فراموش کند یا در انجام صحیح آن دچار مشکل شود.
این متخصص حوزه آلزایمر ادامه داد: فردی که از نظر شناختی سالم است، معمولاً در مکانهای آشنا گم نمیشود، اما در برخی بیماران مبتلا به آلزایمر حتی ممکن است در مکانهای آشنا نیز اختلال جهتیابی فضایی ایجاد شود.
وی اظهار کرد: در این بیماران ممکن است مشکلاتی در تصمیمگیری و قضاوت نیز ایجاد شود، در حالی که در فراموشی طبیعی سالمندی، توانایی تصمیمگیری و قضاوت معمولاً حفظ میشود.
باطبی همچنین درباره تغییرات خلقی و رفتاری نیز گفت: افراد سالم ممکن است در دورههایی دچار افسردگی یا اضطراب شوند، اما در بیماران مبتلا به آلزایمر تغییرات شخصیت و رفتار میتواند بسیار بارز باشد و به شکل پرخاشگری یا اضطراب شدید خود را نشان دهد.
آلزایمر بیماری یکشبه نیست
وی با تأکید بر اینکه آلزایمر بیماریای نیست که طی مدت کوتاهی ایجاد شود، افزود: این بیماری در طولانیمدت شکل میگیرد و فرآیند آن ممکن است طی ۲۰ تا ۳۰ سال ایجاد شود. به همین دلیل، بهترین زمان برای توجه به عوامل خطر و انجام اقدامات پیشگیرانه، دوره میانسالی است.
این روانپزشک ادامه داد: هدف از کنترل عوامل خطر این نیست که بگوییم با انجام این اقدامات، فرد دیگر به هیچ عنوان به آلزایمر مبتلا نخواهد شد؛ بلکه هدف این است که خطر بیماری کاهش پیدا کند یا بروز آن تا حد امکان به تعویق بیفتد و عملکرد فرد برای مدت طولانیتری حفظ شود.
وی گفت: برخی عوامل خطر مانند سابقه خانوادگی قابل تغییر نیستند، اما عوامل متعددی وجود دارند که میتوان آنها را کنترل کرد. فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا، چاقی، کمتحرکی، مصرف سیگار و الکل، مشکلات شنوایی و بینایی، افسردگی، انزوای اجتماعی، آلودگی هوا، سطح پایین آموزش و آسیبهای مغزی از جمله عواملی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
ارتباط سلامت قلب و مغز را جدی بگیریم
باطبی با تأکید بر اهمیت ارتباط میان سلامت قلب و مغز اظهار کرد: مغز جدا از بدن نیست و با سایر اندامها ارتباط دارد. به همین دلیل سلامت قلب و عروق میتواند با سلامت مغز ارتباط داشته باشد.
وی افزود: زمانی که فشار خون کنترل میشود، آسیبهای عروقی کاهش پیدا میکند و در نتیجه میتوان انتظار داشت آسیبهای مرتبط با اختلالات شناختی نیز کمتر شود. بنابراین کنترل فشار خون، قند خون، چربی خون و سایر اختلالات متابولیک اهمیت زیادی دارد.
این روانپزشک درباره دیابت نیز گفت: دیابت بیماری شناختهشدهای است که میتواند به عروق آسیب برساند و کنترل آن اهمیت زیادی دارد. با این حال، کنترل عوامل خطر به معنای تضمین قطعی پیشگیری از آلزایمر نیست و عوامل مختلف در کنار یکدیگر معنا پیدا میکنند.
ورزش؛ یکی از عوامل مهم در سلامت مغز
باطبی با اشاره به نقش فعالیت بدنی در سلامت مغز افزود: فعالیت فیزیکی یکی از شاخصهای مهم در این زمینه است. پیادهروی منظم و داشتن حدود ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی در هفته میتواند در برنامه سبک زندگی قرار گیرد.
وی ادامه داد: فعالیت بدنی میتواند شامل ورزشهای هوازی، قدرتی و تمرینهای تعادلی مانند یوگا باشد. بنابراین بهتر است فرد در حد توان خود فعالیت بدنی منظم داشته باشد و از کمتحرکی پرهیز کند.
این متخصص آلزایمر درباره مصرف سیگار و الکل نیز گفت: ترک سیگار باید جدی گرفته شود. درباره مصرف الکل نیز نمیتوان بر اساس شواهد موجود توصیهای برای مصرف آن با هدف کاهش خطر دمانس ارائه کرد.
شنوایی و بینایی را جدی بگیرید
وی با تأکید بر اهمیت سلامت حواس افزود: شنوایی و بینایی، بهویژه شنوایی، اهمیت زیادی دارند. وقتی فرد شنوایی مناسبی دارد، از محیط اطراف خود تحریکات بیشتری دریافت میکند و این موضوع به فعال ماندن سیستمهای شناختی کمک میکند.
باطبی ادامه داد: کاهش شنوایی میتواند موجب کاهش تحریک شناختی شود و به همین دلیل باید مشکلات شنوایی در مراحل اولیه بررسی و درمان شوند. همچنین مشکلات بینایی مانند آبمروارید نیز باید بهموقع تشخیص داده و درمان شوند.
وی تأکید کرد: ویزیتهای مربوط به شنوایی و بینایی از اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
خواب مناسب برای سلامت مغز ضروری است
این روانپزشک با اشاره به نقش خواب گفت: خواب مناسب نیز اهمیت زیادی دارد. خواب مراحل مختلفی دارد و خواب عمیق در فرآیندهای مرتبط با سلامت مغز نقش مهمی ایفا میکند.
وی افزود: داشتن خواب منظم و باکیفیت و حدود هفت تا ۹ ساعت خواب در شبانهروز اهمیت دارد. نظم خواب نیز به اندازه میزان خواب مهم است.
باطبی ادامه داد: در خواب عمیق، فرآیندهای پاکسازی مرتبط با موادی که در بیماری آلزایمر نقش دارند، انجام میشود و اگر فرد خواب عمیق و کافی نداشته باشد، این فرآیند به خوبی انجام نمیشود و در بلندمدت میتواند خطر آسیبهای مغزی را افزایش دهد.
وی با اشاره به ارتباط خواب و سلامت روان اظهار کرد: گاهی افراد تصور میکنند برای درمان اختلال خواب باید صرفاً داروی خواب مصرف کنند، در حالی که اختلال خواب میتواند با مشکلات خلقی و اضطرابی ارتباط داشته باشد. بنابراین ابتدا باید علت اختلال خواب مشخص و در صورت نیاز بررسیهای لازم انجام شود.
این روانپزشک تأکید کرد: مصرف خودسرانه داروهای خواب میتواند مشکل را تشدید کند و حتی موجب وابستگی شود. خواب، خلق و سلامت روان یک چرخه مرتبط با یکدیگر هستند و باید به صورت جامع مورد توجه قرار گیرند.
افسردگی و اضطراب را نباید با آلزایمر اشتباه گرفت
باطبی گفت: افراد مبتلا به افسردگی ممکن است با کاهش تمرکز و مشکلات حافظه مواجه شوند. برای مثال ممکن است فرد وارد آشپزخانه شود و فراموش کند برای چه کاری به آنجا رفته است یا به دلیل مشغله فکری و اضطراب نتواند کارهای روزمره را با نظم انجام دهد.
وی افزود: این مشکلات گاهی با آلزایمر اشتباه گرفته میشوند، در حالی که برخی از این اختلالات قابل برگشت و قابل درمان هستند. با این حال، نباید تصور کرد که هر فرد مبتلا به افسردگی حتماً به آلزایمر مبتلا خواهد شد.
این روانپزشک ادامه داد: همه عوامل خطر زمانی معنا پیدا میکنند که در کنار یکدیگر بررسی شوند و یک عامل به تنهایی به معنای ابتلای قطعی به آلزایمر نیست.
ارتباط اجتماعی و فعالیت ذهنی را حفظ کنید
باطبی با تأکید بر اهمیت ارتباطات اجتماعی اظهار کرد: انسان موجودی اجتماعی است و انزوای اجتماعی و قطع ارتباط با دیگران باعث کاهش دریافتهای شناختی میشود. بهویژه در دوران کرونا مشاهده شد افرادی که تنها بودند و ارتباط اجتماعی کمتری داشتند، با مشکلات بیشتری مواجه شدند.
وی افزود: مطالعه، یادگیری زبان، موسیقی و یادگیری مهارتهای جدید از جمله فعالیتهایی هستند که میتوانند فعالیت مغز را افزایش دهند. وقتی فرد مهارت جدیدی یاد میگیرد، مسیرهای جدیدی در مغز فعال میشوند.
این متخصص آلزایمر ادامه داد: صرفاً انجام یک فعالیت شناختی تکراری کافی نیست و بهتر است فرد مهارتهای جدید یاد بگیرد و فعالیتهای متنوع داشته باشد. برای مثال فردی که یک کار کاملاً روتین را هر روز انجام میدهد، بهتر است در کنار آن به مطالعه، یادگیری مهارت جدید یا فعالیتهای خلاقانه نیز بپردازد.
اندوخته شناختی میتواند نقش محافظتی داشته باشد
وی با اشاره به مفهوم اندوخته شناختی گفت: آموزش، یادگیری، فعالیتهای فکری، تجربه شغلی و ارتباط اجتماعی در مجموع میتوانند اندوخته شناختی فرد را افزایش دهند.
باطبی افزود: گاهی در بررسیهای پزشکی میبینیم که مغز فرد از نظر ساختاری دچار افت شده است، اما فرد هنوز علائم واضحی ندارد. این موضوع میتواند با اندوخته شناختی فرد ارتباط داشته باشد و نشان میدهد که اندوخته شناختی اهمیت زیادی دارد.
وی با اشاره به آسیبهای مکرر مغزی اظهار کرد: آسیبهای مغزی متوسط و شدید یا ضربههای مکرر، برای مثال در افرادی که در معرض ضربههای مکرر به سر هستند یا ورزشهای رزمی انجام میدهند، میتواند در بلندمدت برای حافظه و مغز مشکل ایجاد کند.
هیچ راه جادویی برای پیشگیری از آلزایمر وجود ندارد
این روانپزشک با تأکید بر اینکه هیچ روش جادویی برای پیشگیری از آلزایمر وجود ندارد، گفت: نباید تصور کنیم یک دارو یا واکسن میتواند به تنهایی مانع ابتلا به بیماری شود. برخی درمانها ممکن است در مراحل اولیه بیماری برای برخی بیماران مورد استفاده قرار گیرند، اما این موضوع به معنای درمان قطعی آلزایمر نیست.
وی افزود: مهم این است که مجموعهای از اقدامات شامل سبک زندگی سالم، فعالیت بدنی، کنترل بیماریهای زمینهای، خواب مناسب، یادگیری، ارتباطات اجتماعی و مراقبت از سلامت روان را در کنار یکدیگر دنبال کنیم.
سبک زندگی سالم مهمتر از مصرف خودسرانه مکملهاست
باطبی درباره نقش مکملها گفت: مکملها جایگزین سبک زندگی مناسب نیستند. سبک زندگی اهمیت بسیار زیادی دارد و تغذیه مناسب نیز بخشی از آن است.
وی ادامه داد: برخی ویتامینها، ویتامین D، ویتامین E و امگا ۳ در این زمینه مورد توجه قرار گرفتهاند، اما بهتر است افراد به جای تکیه بر مکملها، رژیم غذایی مناسب داشته باشند.
این روانپزشک افزود: مصرف سبزیجات برگ سبز مانند اسفناج، انواع توتها، چغندر و کلم و همچنین مصرف منظم سالاد و سبزیجات همراه با روغن زیتون میتواند در چارچوب یک رژیم غذایی مناسب مورد توجه قرار گیرد. این مواد غذایی به دلیل داشتن ترکیبات مختلف از جمله آنتیاکسیدانها و مواد مرتبط با کاهش التهاب اهمیت دارند.
وی در ادامه گفت: عدم مصرف سیگار، مدیریت وزن، خواب مناسب، کنترل استرس، داشتن روحیه شاد، فعالیت ذهنی، ارتباط با دوستان و انجام ورزشهای مقاومتی و تمرین با کش نیز از جمله مواردی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
از میانسالی مراقبت از مغز را جدی بگیرید
باطبی با تأکید بر اینکه نمیتوان به افراد قول داد هرگز به آلزایمر مبتلا نمیشوند، اظهار کرد: نمیتوان تضمین کرد که فرد هیچگاه به آلزایمر مبتلا نخواهد شد، اما میتوان با کاهش عوامل خطر، مراقبت از سلامت مغز و افزایش اندوخته شناختی، شرایط بهتری برای حفظ عملکرد مغز ایجاد کرد.
وی افزود: دمانس از زمانی که حافظه کاهش پیدا میکند آغاز نمیشود، بلکه فرآیندهای مرتبط با آن ممکن است از ۲۰ تا ۳۰ سال قبل شکل گرفته باشند. به همین دلیل، کنترل بیماریهایی مانند فشار خون در دوره میانسالی اهمیت زیادی دارد.
این روانپزشک گفت: اگر بخواهیم یک چکلیست ساده برای مراقبت از سلامت مغز داشته باشیم، میتوان به روزانه حدود نیم ساعت پیادهروی، مصرف سبزیجات بهویژه سبزیجات برگ سبز، داشتن هفت تا هشت ساعت خواب باکیفیت و بدون وقفه، یادگیری مطالب جدید و مطالعه تحلیلی، تعامل با دوستان و عزیزان و پایش سالانه فشار خون و سلامت قلب اشاره کرد.
وی تأکید کرد: بررسی شنوایی، توجه به سلامت روان و حفظ ارتباطات اجتماعی نیز اهمیت دارد. شاید آلزایمر همیشه بهطور کامل قابل پیشگیری نباشد، اما سلامت مغز کاملاً خارج از اختیار ما نیست و هر روز که برای کنترل فشار خون، تحرک، خواب، شنوایی، سلامت روان، ارتباط اجتماعی و یادگیری تلاش میکنیم، در واقع از مغز خود مراقبت میکنیم.
انتهای پیام