این مجموعه که ریشههایش به نخستین سالهای فعالیت شبکه تهران بازمیگردد و در طول این سالها تهیهکنندگان مختلفی مدیریت آن را بر عهده داشتهاند، اکنون با نگاهی تازه در حال بازتعریف مفهوم گردشگری در پایتخت است.
درحالیکه برخی برنامههای گردشگری تنها به نمایش کارتپستالی اماکن شاخص و مشهور بسنده میکنند، تهرانگرد با تغییر رویکرد از مستند کلاسیک به مستند ترکیبی، تلاش کرده است میان تاریخ پنهان، فرهنگ محلی و ظرفیتهای اقتصادی و کشاورزی استان تهران پیوندی برقرار کند.
این برنامه اکنون با تمرکز بر ظرفیتهای کمترشناختهشده، از کوچههای تاریخی گذر مشروطه گرفته تا گلخانههای مدرن و ظرفیتهای آبی فیروزکوه، تصویری متفاوت از تهران ارائه میدهد. روایت داستانمحور تهرانگرد علاوه بر ترغیب مخاطب به سفر، با معرفی تولیدکنندگان برتر و صنایع غذایی بومی، به رونق گردشگری و اقتصاد محلی کمک میکند تا تهران نهفقط بهعنوان یک کلانشهر صنعتی، بلکه بهعنوان مقصدی برای کشف تجربههای تازه دیده شود.
تحول در ساختار مستندسازی و تغییر سلیقه مخاطب
سجاد مشحون، تهیهکننده برنامه تهرانگرد، در گفتوگو با جامجم، با اشاره به پیشینه طولانی این مجموعه گفت: تهرانگرد ازجمله برنامههای قدیمی شبکه تهران است که از زمان افتتاح این شبکه تاکنون با عناوین مختلف روی آنتن رفته و تهیهکنندگان مختلفی داشته است.
مشحون توضیح داد: این برنامه در گذشته با ساختار مستند کلاسیک تولید میشد، اما از سال ۱۳۹۷ و با توجه به تغییر سلیقه مخاطبان، تصمیم گرفتیم ساختار آن را تغییر دهیم. از اینرو، مستند را از حالت صرف خارج کردیم و با اضافهکردن بخشهای مختلف، قالبی ترکیبی برای آن در نظر گرفتیم.
پیش از این، در هر قسمت تنها یک مکان یا یکی از اماکن شهر تهران معرفی میشد، اما از سال ۱۳۹۷ با ایجاد تغییراتی، زمان برنامه را کوتاهتر کردیم و با افزودن آیتمهای متنوعی مانند محلهگردی و موزهگردی، توانستیم در هر قسمت و در مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، اماکن متنوعی را معرفی کنیم. دلیل این تغییر آن بود که بسیاری از مردم نمیدانستند تهران تا این اندازه از جاذبههای تفریحی، گردشگری، تاریخی و هنری و همچنین رویدادهای مختلف برخوردار است.تغییر ریتم برنامه به آیتمهای سریع و فشرده، پاسخ هوشمندانهای به بمباران اطلاعاتی روزگار معاصر بود. بینندهای که در طول روز با انبوهی از محتواهای کوتاه در گوشی هوشمند مواجه است، کمتر حاضر میشود یک مستند ۶۰دقیقهای را تماشا کند که با ریتمی آرام به معرفی یک موزه میپردازد؛ اما وقتی در یک برنامه نیمساعته با قابهای متنوعی از معرفی یک گالری کمترشناختهشده گرفته تا پرسه در کوچهپسکوچههای تاریخی و حضور در رویدادهای زنده شهری روبهرو میشود، میل به کشف در او شکل میگیرد.
وی در ادامه، با اشاره به تحولات اخیر گفت: از سال ۱۴۰۱، رویکرد برنامه بار دیگر تغییر کرد. در کنار موضوع گردشگری، به معرفی روستاها، گردشگری غذا و همچنین ظرفیتهای کشاورزی و صنایع غذایی استان تهران پرداختیم. این کار با همکاری سازمان جهادکشاورزی انجام میشود و اکنون این برنامه با همین فرهنگ و رویکرد به پیش میرود.
وی در پاسخ به این پرسش که چه ویژگیای تهرانگرد را از سایر برنامههای گردشگری تلویزیون متمایز میکند توضیح داد: معمولا برنامههای گردشگری در تلویزیون و پلتفرمهای مختلف تنها به معرفی اماکن شاخص و شناختهشده میپردازند؛ برای مثال، در تهران برنامههای زیادی بر مکانهایی مانند کاخ گلستان، مجموعه سعدآباد و دیگر کاخهای تاریخی تمرکز دارند. اما ما تلاش میکنیم در کنار معرفی این اماکن شاخص، سراغ مکانهایی برویم که کمتر دیده شدهاند یا مکانهایی که با وجود شهرت، روایتهایی پنهان در دل خود دارند.هدف ما معرفی فضاهای ناشناخته و ظرفیتهای روستاها و شهرستانهایی است که کمتر به آنها پرداخته شدهاند. تأکید ما بر این است که در هر شهرستان، روایتهای پنهان در پس این مکانها را کشف و برای مخاطب بازگو کنیم.
گفتههای تهیهکننده برنامه نشان میدهد که این تمایز دقیقا مرز میان مستندسازی توریستی کلیشهای و مستندسازی پژوهشمحور است. بیشتر دوربینهای تلویزیونی وقتی وارد یک شهر میشوند، مستقیما سراغ نشانههای عمومی و ویترینی آن شهر میروند؛ در نتیجه صدها اثر مستند تولید میشود که همه گویی کپی یکدیگرند. تهرانگرد با شکستن این عادت بصری و جستوجو در پشتصحنه تاریخ و جغرافیا، زاویهدید شهروندان را نسبت به محیط زیست خود دگرگون میکند.
کشف روایتهای پنهان و تاریخ ناگفته شهر
مشحون برای ملموستر شدن این موضوع، به چند نمونه مشخص اشاره کرد و گفت: برای مثال، در فصلی که به معرفی شهر تهران میپرداختیم، سراغ گردشگری در گذر مشروطه رفتیم. مردم بارها از آن خیابانها در سمت میدان امامخمینی(ره) و پارکشهر رد شدهاند اما تاریخ آنجا را نمیدانند. ما از پارکشهر شروع کردیم تا به کاخ گلستان رسیدیم. درباره کاخ گلستان هم قرار نبود فقط ۲۰ دقیقه درباره اینکه این کاخ چیست توضیح دهیم؛ بلکه داستانهای کمترشنیدهشده آن را روایت کردیم تا مخاطب ترغیب شود خودش به آنجا برود و ادامه ماجرا را کشف کند. هدف ما این بود که با این کار، علاوه بر معرفی صنعت گردشگری را هم رونق دهیم.
وی در ادامه درباره همکاری با سازمان جهادکشاورزی و بخش کشاورزی گفت: ما در استان تهران ظرفیتهای بسیار زیادی داریم که مردم از آنها بی خبرند. در بحث صنعت کشاورزی تهران جزو ترینهاست و همیشه حرف برای گفتن دارد. ما آمدیم تا این ظرفیتها را نشان دهیم؛ مثلا تولیدکنندگان برتر کشور در حوزه محصولات گلخانهای را معرفی میکنیم که بسیاری از آنها در استان تهران هستند. این تولیدکنندگان هم از کشاورزی مدرن استفاده میکنند و هم به لحاظ کیفیت محصولات و استفاده بهینه از منابع در این شرایط سخت بسیار کارآمد هستند.
او همچنین با اشاره به ظرفیتهای منطقهای افزود: برخی از شهرستانهای استان تهران محصول شاخص دارند؛ مثلا در شهرستان فیروزکوه ظرفیت پرورش و تولید ماهی چند برابر بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیاست. اینها جاذبههایی هستند که بسیاری از مردم از وجودشان خبر ندارند و اگر آنها را بشناسند، برایشان بسیار جذاب خواهند بود البته ما نیامدهایم که بحث را صرفا بهصورت علمی و تخصصی پیش ببریم که مخاطب فکر کند با یک برنامه علمی روبهروست، بلکه با همان ساختار روایتگونه داستانی و جذاب گردشگری این اطلاعات را ارائه میدهیم.
مشحون درباره سوغات و آشپزی توضیح داد: هر شهرستان سوغات خاص خود را دارد و ما در هر شهرستان که میرویم سعی میکنیم با محصول بومی همان منطقه در طبیعت آشپزی داشته باشیم. هدف ما این است که غذایی ساده و کمهزینه تهیه کنیم که در عین اقتصادیبودن، با محصولات همان منطقه نیز ارتباط داشته باشد. بهعنوان مثال اگر در روستایی خوشنام باشیم که محصول بسیار عالی و خاصی مثل گوجهسبز دارد آن را بهعنوان سوغات و بخشی از روایت برنامه معرفی میکنیم.
افقهای پیشرو؛ تهران، استانی فراتر از یک نام
نگاهی به نقشهراه تهرانگرد نشان میدهد که این برنامه گامبهگام از یک مجله شهری ساده فراتر رفته و در حال تبدیلشدن به یک دانشنامه تصویری پویا از کل استان تهران است. وقتی سخن از تقویت هویت ملی و امیدآفرینی در رسانهملی به میان میآید، دقیقا آثاری چون تهرانگرد در صف اول این کارزار قرار دارند؛ چراکه بیادعا و به دور از شعارزدگی، زیباییهای پنهان، نبوغ تولیدکنندگان بینامونشان و ثروتهای خفته در خاک و آب این سرزمین را در برابر چشم مخاطبان به تصویر میکشند. تلفیق هوشمندانه تاریخ مشروطه، شکوه کاخهای قاجاری، فناوریهای نوین کشت گلخانهای، خروش مزارع آبزیپروری فیروزکوه و عطر غذای محلی بر سر اجاق صحرایی، تصویری چندبعدی و زنده از تهرانی به نمایش میگذارد که بسیار فراتر از یک پایتخت شلوغ و خاکستری است؛ استانی سرشار از رنگ، طعم، برکت و تاریخ که همچنان مشتاقانه چشمانتظار نگاه دوباره و کاوش چشمهای جستوجوگر مخاطبان خویش نشسته است.