گروه اقتصادي| دوازدهمين جلسه شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران به يكي از جنجاليترين طرحهاي هفتههاي اخير يعني طرح «الحاق حريم درجه 2 تخت جمشيد به شهر مرودشت» اختصاص داشت. طرحي كه نمايندگان وزارت ميراث فرهنگي مخالف اجراي آن بودند. در واقع خواهان بازنگري در مورد اين طرح بودند. بيشترين نگراني نمايندگان ميراث هم ظاهرا نه از بُعد تخريب واقعي اين آثار كهن، بلكه نگراني از بابت چگونگي پاسخگويي به يونسكو و مدافعان اين آثار باستاني بود.
چندي پيش يونسكو خواهان توضيح ايران در مورد موضوع آسيب احتمالي به تخت جمشيد شد. در سوي ديگر در شبكههاي اجتماعي، دولت و بهطور مشخص وزارت ميراث بابت اين طرح از سوي مردم و مدافعان ميراث باستاني مورد انتقاد شديد قرار گرفتند.
نگرانيهايي كه فرزانه صادق، وزير راه و شهرسازي با اشاره به دستور بازنگري در خصوص ضوابط الحاق حريم درجه ۲ تختجمشيد به شهر مرودشت را كمرنگتر كرد. صادق با اشاره به اهميت تخت جمشيد گفت: بايد ضوابط الحاق حريم درجه 2 تخت جمشيد به شهر مرودشت بازنگري شود. بايد در اين مسير نمايندگان وزارت نيرو و وزارت جهادكشاورزي نيز در كنار شورا و وزارت ميراث حضور داشته باشند. بايد در جريان بازنگري به تمام نگرانيهاي موجود از جمله فرونشست و آسيبهاي جانبي ناشي از اين الحاق بررسي شود. در اين نشست موضوع نگراني از فرونشست را پيش از وزيرراه و شهرسازي، نماينده وزارت كشور مطرح كرد. او اعلام كرد كه موضوع فقط ساخت و ساز در حريم درجه دو نيست، بلكه موضوع فرونشست است كه بايد به آن بيش از پيش بها داد، چون هر غفلتي موجب آسيب جبرانناپذير به اين مجموعه ميشود.
مرور اظهارات اعضاي حاضر در شوراي عالي شهرسازي و معماري نشان مي دهد، فعلا ورود به حريم دوم تخت جمشيد ممنوع است تا بررسي ها و بازنگري هاي دقيق در مورد ورود به اين حريم انجام شود.
نگاه وزير راه و شهرسازي
فرزانه صادق، وزير راه و شهرسازي با اشاره به حساسيتهاي موجود درباره حريم تخت جمشيد گفت: حساسيتهايي كه نسبت به اين موضوع وجود دارد، تاكنون آثار خود را نشان داده است و نگراني موجود نيز بايد با ارايه توضيحات و تبيين دقيقتر پاسخ داده شود. او با اشاره به تفاوت ميان حريمهاي درجه يك و دو اظهار كرد: در حريم درجه دو، ساختوساز با ضوابط مشخص امكانپذير و طبق ضوابط ميراث ارتفاع ساختوساز نيز هشتونيم متر تعيين شده است. بنابراين اگر گفته ميشود تجاوزي به حريم درجه دو صورت گرفته است، بايد مشخص شود كه دقيقا چه تخلف يا اقدامي در اين زمينه رخ داده است. مساله اصلي اين است كه مشخص شود اساسا در آن محدوده ساختوساز امكانپذير است يا خير. صادق با اشاره به وجود برخي سكونتگاهها در اين مناطق گفت: در برخي شهرها از جمله محدوده تخت جمشيد با محدوديت جدي زمين مواجه هستيم و موضوع فقط به قوانين و ضوابطي كه پس از سال ۱۴۰۰ ايجاد شده، مربوط نميشود، بلكه اساسا زمين مناسبي براي توسعه شهري وجود ندارد. بنابراين امكان توسعه حتي به اندازه چند ميليمتر نيز وجود ندارد. وزير راه و شهرسازي تاكيد كرد: به نظرم لازم است با افرادي كه نسبت به ميراث فرهنگي دغدغه دارند و نسبت به حفظ آثار تاريخي كشور حساس هستند، گفتوگو شود؛ بهويژه كساني كه نسبت به تخت جمشيد تعلق خاطر دارند. همچنين لازم است موضوع براي يونسكو نيز بهطور دقيق تبيين شود تا روشن باشد كه قرار نيست اتفاقي مغاير با حفاظت از اين اثر تاريخي رخ دهد. صادق با تاكيد بر اهميت حفاظت از ميراث فرهنگي گفت: من به شدت معتقدم كه بايد ميراث فرهنگي حفظ شود. در سالهايي كه در كنار دوستان در اين حوزه كار كردهايم، همواره بر اهميت حفظ ميراث و آثار تاريخي كشور تاكيد داشتهايم. حفظ ميراث تاريخي بسيار مهمتر از اجراي ضوابطي است كه ممكن است در عمل ناكارآمد باشند. او درباره توسعه محور دسترسي به تخت جمشيد نيز اظهار كرد: ورود از شهر مرودشت به سمت تخت جمشيد نيازمند خدمات پشتيبان گردشگري است، زيرا جمعيت بسيار زيادي به سمت اين مجموعه حركت ميكنند و به ويژه در مناسبتهاي خاص همچون روز كوروش.
وزير راه و شهرسازي در ادامه تاكيد كرد: بايد خدمات پشتيبان گردشگري در چارچوب ضوابط ميراثفرهنگي پيشبيني و ارايه شود. موضوع اين است كه اگر قرار است خدماتي در اين محور ايجاد شود، بايد مشخص باشد كه اين خدمات چگونه و در چه چارچوبي ميتواند به بازديدكنندگان ارايه شود، بدون آنكه به محوطه تاريخي و باستاني تخت جمشيد آسيب وارد شود. صادق با تاكيد دوباره بر حساسيت خود نسبت به اين موضوع گفت: اگر لازم است، بايد جلسات متعدد ديگري برگزار شود و توضيحات لازم به افرادي كه موضوعات ميراث فرهنگي، بهويژه تخت جمشيد را پيگيري ميكنند، ارايه شود.
او با اشاره به اهميت تعيين دقيق محدوده و حريم تخت جمشيد افزود: بايد درباره خط محدوده، خط حريم و تعاريف مربوط به آنها توضيح دقيق و روشني ارايه شود. اين موضوع اهميت زيادي دارد، زيرا بايد توجه داشت كه هر اقدامي در اطراف يك اثر تاريخي ميتواند بر آن محوطه و ارزشهاي تاريخي آن تاثيرگذار باشد.
وزير راه و شهرسازي همچنين گفت: فرآيند تهيه طرح جامع مرودشت هنوز به پايان نرسيده . در واقع اين طرح هنوز به تصويب و ابلاغ نرسيده است. بنابراين فرصت كافي براي بررسي كارشناسي بيشتر موضوع وجود دارد. آنچه در اين مرحله وجود دارد، سند خط محدوده است. صادق در پايان تاكيد كرد: در روند تهيه اين سند، لازم است جلسات مشتركي با مسوولان و كارشناسان ميراث فرهنگي برگزار شود و دبيرخانه نيز اين موضوع را پيگيري كند. اين جلسات بايد هم در استان و هم در سطح ستاد برگزار شود و ديدگاههاي مختلف درباره موضوع مورد بررسي قرار گيرد تا در مسير تهيه طرح جامع، هر اقدامي كه به تقويت آن كمك ميكند و موجب توجه بيشتر به حفاظت از تخت جمشيد ميشود، مورد توجه قرار گيرد.
وزير راه و شهرسازي در بخش پاياني اظهاراتش با تاكيد بر جايگاه فراملي تخت جمشيد گفت: تخت جمشيد متعلق به همه ما و متعلق به كل دنياست و صيانت از آن نيازمند نگاه مشترك و همكاري همه دستگاههاست.
در اين مسير وزارت ميراث با توجه به قدمت ضوابط ويژه حريم تخت جمشيد بايد در اين خصوص بازنگري كند. حريمها و ضوابط ويژه تخت جمشيد مربوط به سالهاي ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ است و با توجه به تغيير شرايط، از جمله مسائل مربوط به برداشت از آبهاي زيرزميني، فرونشست و ساير تحولات، لازم است در كنار طرح جامع، موضوع حريمهاي درجه يك و دو نيز مورد توجه و بازنگري قرار گيرد.
درخواست ميراث
علي دارابي، قائممقام وزير و معاون ميراث فرهنگي كشور نيز در اين جلسه خطاب به صادق با اشاره به طرح مرحله دوم و برخي ابهامات مطرح شده درباره الحاق شهرك مهديه به حريم دوم تخت جمشيد گفت: در مورد حريم دوم تخت جمشيد اخير نكاتي مطرح شد كه موجب نگراني برخي جوامع محلي، دوستداران و فعالان ميراث فرهنگي شد و تلاش ما اين است كه صداي جوامع محلي و نهادهاي مرتبط بهتر شنيده شود. دارابي در ادامه از وزير درخواست كرد كه فرصت لازم از سوي شوراي عالي شهرسازي و معماري فراهم تا همه جوانب موضوع با دقت بيشتري بررسي و در اين فرآيند، صداي دغدغهمندان و جوامع محلي بهتر شنيده شود. معاون ميراث فرهنگي افزود: هم استانداري و هم وزارت ميراث فرهنگي درخواست كردهاند كه اين طرح مورد بازنگري قرار گيرد تا ابعاد مختلف آن، بهويژه از منظر حفاظت از تخت جمشيد، الزامات ميراث فرهنگي، توسعه گردشگري و دغدغههاي جوامع محلي، به صورت همهجانبه بررسي شود. او تاكيد كرد: بازنگري در اين موضوع ميتواند فرصتي براي يك بررسي جامع و كارشناسي باشد تا ضمن حفظ ارزشهاي استثنايي تخت جمشيد، ظرفيتهاي توسعه گردشگري منطقه و مطالبات جوامع محلي نيز در چارچوب ضوابط و ملاحظات ميراث فرهنگي مورد توجه قرار گيرد.