به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، یک نماهنگ میتواند فقط یک قطعه موسیقی تصویری نباشد؛ گاهی میتواند نشانهای از تغییر زبان یک جریان فرهنگی باشد. در سالهای اخیر، بخشی از تولیدات مداحان از قالبهای مرسوم فاصله گرفته و به سمت نماهنگهایی رفته که قرار است فراتر از مخاطب فارسیزبان دیده و شنیده شوند؛ مسیری که از تجربههایی مثل نماهنگ چینی عبدالرضا هلالی آغاز شد و حالا در «خدا با ماست» با صدای محمود کریمی، شکل تازهای به خود گرفته است.
«خدا با ماست» در روزهایی منتشر شده که جنگ و تحولات منطقهای بار دیگر ادبیات حماسی و مقاومت را به یکی از محورهای تولیدات فرهنگی تبدیل کرده است. این نماهنگ با صدای محمود کریمی و با زیرنویس فارسی و انگلیسی، روایتی حماسی و اعتراضی از جنگافروزی آمریکا در منطقه ارائه میدهد و تلاش کرده پیام خود را تنها به مخاطب ایرانی محدود نکند.
اما شاید یکی از مهمترین بخشهای این نماهنگ، جملهای باشد که از دل آن بیرون میآید؛ «مردمِ متحد، شکست نخواهند خورد.» اهمیت این عبارت فقط در معنای مستقیم آن نیست؛ این جمله از جنس پیامهایی است که میتواند فارغ از زبان و جغرافیا، برای مخاطب قابل دریافت باشد. درست همینجا است که اهمیت تولید نماهنگهایی از این جنس روشنتر میشود؛ آثاری که تلاش میکنند یک روایت را با زبان موسیقی، تصویر و ترجمه به مخاطبی گستردهتر منتقل کنند.
وقتی مداحی از مرز زبان فارسی عبور میکند
البته این اتفاق تازهای نیست. پیش از «خدا با ماست»، عبدالرضا هلالی در عید غدیر از نماهنگی رونمایی کرد که با زبان و حالوهوای چینی تولید شده بود؛ تجربهای که نشان داد بخشی از تولیدات مداحان میتواند مخاطبی فراتر از فارسیزبانان را نیز هدف قرار دهد.
هلالی همان زمان در گفتوگو با تسنیم درباره چرایی تولید این اثر گفته بود که با توجه به جهانی بودن پیام غدیر، تصمیم گرفتهاند این آثار را به زبانهای مختلف تولید کنند و علاوه بر چینی، زبانهایی مانند اسپانیایی نیز در برنامه قرار دارد.
منطق این ایده روشن است؛ اگر قرار است پیام یک مناسبت دینی و آیینی مخاطب جهانی داشته باشد، صرفاً ترجمه یا بازنشر یک اثر فارسی کافی نیست و باید برای مخاطب مقصد، زبان و قالب ارتباطی مناسبتری طراحی شود.
البته هلالی در همان گفتوگو تأکید کرده بود که این تولیدات با امکانات موجود انجام شده و طبیعتاً بینقص نیستند؛ اما میتوانند نقطه شروعی برای تجربههای بزرگتر باشند. همین نکته شاید مهمترین بخش ماجرا باشد؛ اینکه تولید محتوای بینالمللی بیش از آنکه یک محصول نهایی باشد، مسیری است که نیاز به آزمون، خطا و استمرار دارد.
مسیری که فقط به هلالی محدود نماند
در سالهای اخیر، نام مداحان دیگری همچون محمدحسین پویانفر، حسین طاهری، مهدی رسولی، سیدرضا نریمانی، میثم مطیعی و دیگر چهرههای این حوزه نیز در تولید نماهنگهای مناسبتی، حماسی و اجتماعی دیده شده است.
تفاوت مهم اما در اینجاست که بخشی از این آثار دیگر صرفاً برای پخش در هیأت یا شبکههای داخلی تولید نمیشوند؛ بلکه از ابتدا قابلیت انتشار در شبکههای اجتماعی و رسیدن به مخاطب خارج از ایران را نیز در نظر میگیرند.
این تغییر، اهمیت زبان را دوچندان میکند. تصویری که بتواند بخشی از پیام را بدون نیاز به ترجمه منتقل کند، موسیقی که ظرفیت ارتباط فرامرزی داشته باشد و در نهایت زیرنویس یا اجرای چندزبانه، مجموعهای از ابزارهایی هستند که میتوانند یک تولید مناسبتی را از مخاطب داخلی به مخاطب بینالمللی نزدیکتر کنند.
«خدا با ماست» نیز در همین چارچوب قابل بررسی است؛ اثری که تلاش کرده فضای حماسی و اعتراضی خود را با استفاده از زیرنویس انگلیسی به مخاطب گستردهتری عرضه کند.
«خدا با ماست»؛ یک قدم دیگر در این مسیر
در این میان، انتخاب محمود کریمی برای اجرای چنین اثری نیز قابل توجه است. از او انتظار میرفت در چنین فضایی، اثری با لحن حماسی و متناسب با فضای روز ارائه کند و «خدا با ماست» نیز بر همین اساس تلاش کرده است از ظرفیت شعر، موسیقی و تصویر برای ساخت یک روایت پرتحرک استفاده کند.
اما اهمیت اصلی این اثر فقط در محتوای حماسی آن خلاصه نمیشود. «خدا با ماست» بار دیگر این پرسش را پیش میکشد که آیا نماهنگهای مداحان میتوانند از یک محصول مناسبتی فراتر بروند و به قالبی برای روایت فرهنگی در مقیاس وسیعتر تبدیل شوند؟
جمله «مردمِ متحد، شکست نخواهند خورد» در همین نقطه اهمیت پیدا میکند. این عبارت، نمونهای از پیام فشردهای است که میتواند در یک قاب تصویری، همراه با موسیقی و زیرنویس، مخاطبی را هدف بگیرد که الزاماً با ادبیات رایج مداحی فارسی آشنا نیست. بنابراین، مسئله فقط ترجمه یک اثر نیست؛ مسئله، پیدا کردن جملهها، تصویرها و روایتهایی است که قابلیت عبور از مرز زبان را داشته باشند.
در جریان تحولات اخیر، مداحان تنها در قالب تولید آثار موسیقایی حضور نداشتند. برگزاری بیش از 200 شب اجتماع میدانی و تولید و انتشار نماهنگها و آثار مختلف، بخشی از فعالیتهایی بوده که این جریان را در عرصه فرهنگی و اجتماعی فعالتر کرده است.
با این حال، اگر قرار باشد این ظرفیت صرفاً در داخل کشور مصرف نشود، مرحله بعدی میتواند توجه جدیتر به زبانهای بینالمللی باشد.
از چینی و اسپانیایی تا انگلیسی؛ راه هنوز ادامه دارد
نماهنگ چینی هلالی یک تجربه بود؛ «خدا با ماست» کریمی نیز تجربه دیگری است. میان این دو اثر، یک نقطه مشترک وجود دارد: تلاش برای اینکه پیام یک اثر آیینی و حماسی، از دایره مخاطب فارسیزبان فراتر برود.
این مسیر البته به تولید چند نماهنگ با زیرنویس انگلیسی یا اجرای یک اثر به زبان چینی ختم نمیشود. اگر قرار است این جریان به یک روند جدی تبدیل شود، باید برای شعر، موسیقی، تصویر، ترجمه، زیرنویس و حتی شیوه انتشار آثار در رسانههای بینالمللی، برنامهریزی دقیقتری صورت بگیرد.
مخاطب جهانی را نمیتوان صرفاً با ترجمه یک اثر داخلی به دست آورد؛ باید زبان ارتباط با او را شناخت. باید دانست کدام تصویر، کدام روایت و کدام عبارت میتواند در خارج از مرزهای زبان فارسی نیز ارتباط برقرار کند. «مردمِ متحد، شکست نخواهند خورد» از همین منظر، فقط یک جمله در یک نماهنگ نیست؛ نمونهای از همان زبانی است که میتواند پیام اثر را فشرده، روشن و قابل انتقال کند.
در چنین شرایطی، مداحی میتواند علاوه بر کارکرد آیینی خود، به یکی از قالبهای تولید محتوای فرهنگی ایران در فضای بینالمللی تبدیل شود؛ به شرط آنکه این تجربهها جدی گرفته شوند و از مرحله آزمونهای پراکنده به یک مسیر مستمر و حرفهای برسند.
از «علی» به زبان چینی تا «خدا با ماست» با زیرنویس انگلیسی، اتفاق مهم شاید همین تغییر باشد: مداحی دیگر فقط برای آنسوی دیوارهای هیأت تولید نمیشود؛ بخشی از این آثار حالا میخواهند جهان بیرون را هم مخاطب خود بدانند.
انتهای پیام/