لیلا شریف | روزنامه‌نگار 

  3حمله؛ یک عروسی در کوهستک سیریک، یک مدرسه در میناب و یک مجموعه ورزشی در لامرد. هرسه حمله از همان ابتدا سندی در مورد جنایت آمریکا بودند، اما برخی برای پاک‌کردن خون از دستان نیروهای آمریکایی سنگ‌تمام گذاشتند و تلاش کردند با خلق روایت‌هایی ساختگی، مسئولیت مستقیم آمریکا و عمدی‌بودن حمله به غیرنظامیان را محل تردید قرار دهند. در این مسیر با وجود تلاش‌های رسانه‌ای آمریکا، واقعیت پنهان نماند. ابتدا بررسی‌های مستقل و شواهد تسلیحاتی و اکنون گزارش کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل، تصویر دیگری پیش‌روی افکار عمومی گذاشت. این گزارش‌ها در مورد سیریک نشان داد که مهمات آمریکایی به محل عروسی برخورد کرده است و در مورد میناب و لامرد نیز کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره مسئولیت آمریکا و وقوع جنایت جنگی حکم داد.

  سیریک؛ سازمان ملل وارد ماجرا شد
شامگاه دهم شهریور‌ماه بود که خانه‌ای در کوهستک، از توابع شهرستان سیریک که میزبان مهمانان عروسی بود، هدف حمله موشک‌های آمریکایی قرار گرفت. براساس اطلاعاتی که کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل دریافت کرده بود، در این حمله دست‌کم ۵نفر ازجمله ۲کودک و یک‌زن شهید و ده‌ها نفر زخمی شدند. کمیته حقیقت‌یاب در بیانیه‌ای اعلام کرد که حمله منتسب به آمریکا خانه‌ای را که مراسم عروسی در آن در جریان بود، هدف قرار داده است. در بیانیه این کمیته آمده بود: «با وجود تأکید آمریکا بر اینکه نیروهای نظامی این کشور غیرنظامیان را هدف قرار نمی‌دهند، براساس گزارش‌ها و اطلاعات معتبری که هیأت حقیقت‌یاب به‌دست آورده است، در اول سپتامبر یک حمله هوایی آمریکا به خانه‌ای در شهر کوهستک در استان هرمزگان اصابت کرد؛ جایی که گفته می‌شود جشن عروسی در آن در جریان بوده است.» این کمیته همچنین هشدار داد که عدم‌رعایت قوانین بین‌المللی ممکن است مسئولیت‌هایی ازجمله جنایت جنگی به‌دنبال داشته باشد. همزمان بررسی رویترز با استفاده از تصاویر و ویدئوهای تأییدشده و نظر 4کارشناس تسلیحات به این نتیجه رسید که الگوی تخریب خانه بیشتر با اصابت مستقیم یک مهمات سازگار است تا آسیب ثانویه ناشی از اصابت به هدفی دیگر. 3کارشناس نیز احتمال دادند مهمات مورد استفاده آمریکایی بوده باشد؛ موضوعی که با تأیید کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل همراه شد.

  لامرد؛ فاصله هدف نظامی و غیرنظامی
چند روز بعد از گزارش عروسی سیریک، گزارش تازه کمیته حقیقت‌یاب درباره 2حمله در روز اول جنگ تحمیلی سوم (9اسفند1404)، یعنی حمله به مدرسه میناب و مجموعه ورزشی لامرد منتشر شد. در لامرد هدف قرار گرفتن یک مجموعه ورزشی در کنار یک محدوده مسکونی ۲۲قربانی غیرنظامی بر جای گذاشت. کمیته حقیقت‌یاب در گزارشی اعلام کرد که مجموعه ورزشی به‌وضوح از تأسیسات نظامی مجاور آن قابل تشخیص بوده و شواهدی پیدا نکرده که نشان دهد این مجموعه برای اهداف نظامی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. بررسی کمیته همچنین به استفاده از موشک‌های PrSM اشاره دارد؛ سلاحی که آمریکا در میان طرف‌های درگیر تنها دارنده آن معرفی شده است. بر همین اساس، کمیته حقیقت‌یاب به این نتیجه رسید که دلایل شفاف و عقلانی وجود دارد که نشان می‌دهد ارتکاب جنایت جنگی از سوی نیروهای آمریکایی رخ داده است. این گزارش زمانی بیشتر اهمیت پیدا می‌کند که بدانیم سنتکام پیش‌تر انجام حمله به لامرد را در آن روز رد کرده بود.

میناب؛ مدرسه‌ای که هدف قرار گرفت
مهم‌ترین بخش گزارش سازمان ملل به مدرسه میناب و شهادت 168کودک و کادر آموزشی مربوط می‌شود؛ جایی که در آن به حمله 9اسفند1404 و هدف قرارگرفتن مدرسه ابتدایی شجره طیبه با موشک‌های آمریکایی اشاره دارد. ایرانی‌های وطن‌دوست به یاد دارند که در روزهای نخست پس از حمله کم نبودند افرادی که چشمانشان را به روی واقعیت بستند و مدام موضوع قرارداشتن مدرسه در محدوده نظامی را تکرار می‌کردند. حالا کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل خط قرمزی روی تمام این حدس و گمان‌های بیهوده کشیده و نشان داده است که باز هم باید از جنایت آمریکا سخن گفت. در گزارش آمده است که ویژگی‌های مدرسه ازجمله نقاشی‌های کودکانه روی دیوارها، تابلوهای مدرسه و فضای بازی، ماهیت غیرنظامی آن را به‌وضوح قابل تشخیص می‌کرد. گزارش کمیته همچنین اعلام کرد که به شواهد دست نیافته است که نشان دهد مدرسه برای اهداف نظامی استفاده شده باشد. نکته مهم‌تر اینکه کمیته حقیقت‌یاب حمله را یک اصابت اشتباه یا آسیب جانبی ارزیابی نکرد. براساس یافته‌های گزارش، مدرسه چندبار هدف اصابت قرار گرفته و این موضوع در ارزیابی کمیته مؤثر بوده است. گزارش می‌گوید که این شواهد نشان می‌دهد مدرسه نقطه موردنظر اصابت بوده و خسارت واردشده صرفا نتیجه خطای حمله به هدفی در مجاورت آن نبوده است. درنهایت این کمیته در گزارش خود نتیجه گرفت که «این حمله به‌مثابه حمله‌ای کورکورانه بوده که منجر به کشته‌شدن غیرنظامیان و آسیب‌دیدن زیرساخت‌های غیرنظامی شده و براساس حقوق بین‌الملل، مصداق جنایت جنگی محسوب می‌شود.»


واقعیتی که پنهان نماند
کنار هم گذاشتن این 3پرونده، یک‌روند قابل بررسی را نشان می‌دهد. در سیریک، پس از حمله، درباره عامل انفجار و نوع مهمات روایت‌های متفاوتی مطرح شد. در میناب، ابتدا خطای هدف‌گیری و اطلاعات قدیمی ازجمله فرضیه‌های مطرح درباره حادثه بود. در لامرد نیز آمریکا انجام حمله را رد کرد.
اما گزارش‌های بعدی هرکدام بخشی از این ابهام‌ها را هدف بررسی قرار دادند. کمیته حقیقت‌یاب درباره سیریک خواستار تحقیق مستقل شد؛ کارشناسان تسلیحات در بررسی تصاویر، اصابت مستقیم مهمات را محتمل دانستند و در گزارش بعدی درباره میناب و لامرد هم کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل با بررسی شواهد به ارتکاب جنایت جنگی از سوی آمریکا رسید.
نکته مهم این است که یافته‌های جدید کمیته مستقل حقیقت‌یاب سازمان ملل که در قالب گزارشی جدید منتشر شده است، به شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو ارائه خواهد شد.