با آغاز نمایش، بازیگران در اطراف صحنه نشستهاند، گویی هنوز داستان آغاز نشده و هرکدام منتظرند که نوبت ورودشان به قصهای برسد که قرار است روایتگر قدرت، خیانت و جاهطلبی باشد. در گوشهای از صحنه نیز سه نوازنده مستقر شدهاند و موسیقی زنده، از همان ابتدا بخشی از فضای نمایش را شکل میدهد، موسیقی که قرار است همراه با فراز و فرود داستان، میان شادی و اندوه حرکت کند.
لحظاتی بعد، یکی از بازیگران زن به مرکز صحنه میآید و روایت آغاز میشود. نور صحنه تغییر میکند و با تاریک شدن فضای اجرا، نور قرمز بر صحنه مینشیند، در پس داستان قدرت و خیانت جریان دارد. از این لحظه، مخاطب آرامآرام وارد جهان «هملتک» میشود، روایتی آشنا از داستان هملت که این بار در قالبی ایرانی و با زبان و فضای متفاوت به صحنه آمده است.
در این نمایش، هملت تنها قصه یک شاهزاده و سرنوشتی تراژیک نیست، قصه آدمهایی است که برای رسیدن به قدرت، دست به خیانت میزنند و در مسیر جاهطلبی، روابط انسانی و حتی نزدیکترین آدمهای زندگی خود را قربانی میکنند.
موسیقی زنده نیز در این میان فقط یک عنصر همراه نیست، بلکه با بازی و روایت نفس میکشد. زمانی که صحنه رنگ اندوه میگیرد، نوای سازها نیز آرامتر و غمگینتر میشود و در لحظات شاد، موسیقی جان دیگری پیدا میکند. همین هماهنگی میان موسیقی، بازی و نور باعث میشود فضای نمایش مدام تغییر کند و مخاطب در طول اجرا با یک حس ثابت مواجه نباشد.
تئاتر باید تا حد امکان قصهگو باشد
آرمان صفری در گفتوگو با ایسنا درباره شکلگیری ایده نمایش هملتک اظهار کرد: ایده اصلی نمایش از داستان «هملت» گرفته شده است و متن آن را افق ایرجی، از هنرمندان اراک، نوشته است. چند سال پیش در یکی از جشنوارهها با او آشنا شدم و با آثارش ارتباط برقرار کردم. ایرجی یک سهگانه با عنوانهای «شاهلیرک»، «مکبثک» و «هملتک» دارد که برگرفته از آثار شکسپیر هستند.
وی ادامه داد: این آثار با استفاده از زبان نظم و نثر و به شکل شعرگونه نوشته شدهاند و در قالب نمایش ایرانی قابلیت اجرا دارند. از آنجا که خودم به نمایش ایرانی علاقهمند هستم، برایم جذاب بود که «هملتک» را انتخاب کنم و آن را روی صحنه ببرم.
این کارگردان تئاتر درباره آنچه قرار است از طریق این نمایش به مخاطب منتقل شود، اضافه کرد: داستان «هملت» داستان بسیار مشهوری است، داستانی درباره خیانت و قدرت و اینکه چگونه میل به قدرت میتواند زمینهساز خیانت شود. اگر به جامعه امروز هم نگاه کنیم، نمونههایی از چنین اتفاقاتی را میتوان در ابعاد مختلف مشاهده کرد، از یک خانواده که ممکن است در آن فردی جاهطلب حضور داشته باشد تا جامعه بزرگتر و روابط اجتماعی که در آن نیز چنین ماجراهایی رخ میدهد.
صفری با تأکید بر اینکه هدفش ارائه مستقیم یک پیام اجتماعی به مخاطب نبوده است، بیان کرد: با این حال، نمایش ما در درجه اول یک داستان و روایت نمایشی است. مانند یک افسانه یا قصه، روایتی دارد که مخاطب را با خود همراه میکند. من اعتقاد دارم نمایش باید تا حد امکان قصهگو باشد، یعنی ما قصهای را روایت کنیم، البته در قالبهای مختلف. در این نمایش من قالب ایرانی را برای روایت این داستان انتخاب کردهام.
وی درباره چالشهای تولید نمایش خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین چالشهای من، کار با بازیگرانی بود که بیشترشان نخستین تجربه حضور جدی روی صحنه را داشتند یا نهایتاً تجربه دوم و سومشان بود. یکی از دغدغهها و رسالتهایی که برای خودم تعریف کردهام این است که با بازیگران تازهکار کار کنم و فرصت حضور و تجربه را در اختیار آنها قرار دهم.
این کارگردان تئاتر ادامه داد: خودم نیز طی حدود ۱۴، ۱۵ سال گذشته در عرصه بازیگری فعالیت داشتهام و از مدتها قبل تصمیم گرفته بودم اگر روزی وارد عرصه کارگردانی شدم، تا حد امکان از بازیگرانی استفاده کنم که نامآشنا نیستند و قرار است نخستین تجربههای جدی خود را پشت سر بگذارند. همین موضوع طبیعتاً کار را برای من سختتر میکرد. ما تقریباً یک سال پروسه تمرین داشتیم و از آنجا که تخصص خودم بازیگری بوده، روی بازی بازیگران حساسیت زیادی داشتم. برایم مهم بود که گروه بازی یکدست و هماهنگی داشته باشد. به همین دلیل بخشی از تمرینها صرفاً تمرین بازی نبود و جنبه آموزشی نیز داشت.
وی با اشاره به استعداد بازیگران این نمایش، بیان کرد: البته از یک جایی به بعد، بازیگران آنقدر مستعد، پرانرژی و علاقهمند بودند که این سختی تا حد زیادی کاهش پیدا کرد. انرژی و انگیزه آنها کمک کرد روند تمرین بهتر پیش برود و در نهایت به یک زبان مشترک در اجرا برسیم.
کمبود پلاتو و سالن؛ مشکل مشترک گروههای تئاتری مشهد
این کارگردان تئاتر یکی دیگر از مشکلات جدی تولید آثار نمایشی در مشهد را کمبود فضای تمرین و سالن اجرا دانست و گفت: یکی از مهمترین چالشهایی که فقط مربوط به من نیست و بسیاری از گروههای نمایشی با آن مواجه هستند، کمبود پلاتوی تمرین در تئاتر مشهد است. وقتی پلاتوی تمرین به اندازه کافی وجود نداشته باشد، بین جلسات تمرین وقفه ایجاد میشود و نظم گروه از بین میرود. از طرف دیگر، وقتی میخواهیم به مرحله اجرا برسیم، تعداد سالنهای اجرا نیز محدود است. در نتیجه یا یک نمایش مجبور میشود تعداد اجرای کمی داشته باشد یا مدت زیادی منتظر بماند تا نوبت اجرا به آن برسد، چنین شرایطی میتواند روند تولید یک اثر نمایشی را فرسایشی کند.
وی ادامه داد: این وضعیت گاهی باعث میشود تمرینها طولانی و فرسایشی شوند و حتی بازیگران انرژی خود را از دست بدهند. فکر میکنم این مسئله یکی از بزرگترین چالشهای مشترک گروههای نمایشی در مشهد است.
این کارگردان تئاتر درباره اینکه این نمایش نخستین تجربه کارگردانی او محسوب میشود، اضافه کرد: این اولین تجربه من در مقام کارگردان است. پیش از این در نمایشهای مختلف تجربه بازیگری داشتهام و این کار برای من فرصتی بود که نخستین تجربه کارگردانی خودم را رقم بزنم. در این مسیر تلاش کردم هر آنچه را که طی سالهای فعالیت در تئاتر و از استادانم آموختهام، به کار بگیرم و آن را به گروه و بازیگران منتقل کنم.
تئاتر مشهد؛ شهری با استعدادهای فراوان و امکانات محدود
این کارگردان تئاتر خاطرنشان کرد: مشهد یکی از ستونهای اصلی تئاتر ایران به حساب میآید. در این شهر هنرمندان بااستعداد، نیروهای جوان، افراد درجه یک و پیشکسوتان بسیار ارزشمندی داریم، اما متأسفانه احساس میکنم تئاتر مشهد به تدریج کوچک شمرده میشود.
صفری با اشاره به مشکلات زیرساختی تئاتر مشهد، ادامه داد: ما سالن تمرین کافی نداریم، سالن اجرا کم داریم و در سالهای اخیر نیز در زمینه تربیت مخاطب اتفاق چندان مطلوبی نیفتاده است. بسیاری از نمایشها پس از چند اجرا با مشکل جذب تماشاگر مواجه میشوند و گروهها نیز در بسیاری از موارد متضرر میشوند.
وی با بیان اینکه جذب مخاطب برای تئاتر به مسئلهای جدی تبدیل شده است، اضافه کرد: تربیت تماشاگر آنقدر ضعیف پیش رفته است که گاهی مخاطب از یک نمایش انتظار دارد حتماً شبیه یک جنگ یا برنامه سرگرمکننده باشد که بتواند با آن ارتباط برقرار کند. در حالی که تئاتر گونهها و قالبهای متنوعی دارد و نمیتوان انتظار داشت همه آثار نمایشی صرفاً برای سرگرمی سطحی ساخته شوند.
این کارگردان تئاتر با اشاره به حضور نسل جدید هنرمندان در تئاتر مشهد، اضافه کرد: با وجود همه این مشکلات، فکر نمیکنم شرایط به نقطهای رسیده باشد که نتوان به آینده امیدوار بود. امروز نیروهای جوان و پرانرژی زیادی در تئاتر مشهد فعالیت میکنند، از دوستان و همنسلان من گرفته تا هنرمندانی که بعد از ما وارد این عرصه شدهاند. در کنار این نسل جوان، پیشکسوتانی هم حضور دارند که تجربه و دانش خود را منتقل میکنند. به کمک همین نسلها میتوان جریان تازهای را در تئاتر مشهد شکل داد و امیدوارم این روند ادامه پیدا کند که بتوانیم دوباره تئاتر مشهد را به جایگاهی که شایسته آن است برسانیم.
بستر لازم برای دیدهشدن استعدادهای تئاتر مشهد فراهم نشده است
در ادامه، مینا دهقانی درباره حضور خود در نمایش هملتک اظهار کرد: در ابتدا قرار بود نقش «اوفلیا» را بازی کنم، اما پس از اضافه شدن یکی از دوستان به گروه و با توجه به شرایطی مانند استایل بدنی و سنوسال، خودم پیشنهاد دادم نقش «گرترود»، ملکه، را ایفا کنم. پیش از این نیز در برخی کارها نقشهای با سن بالاتر را تجربه کرده بودم و احساس میکردم میتوانم از عهده این نقش برآیم.
این بازیگر تئاتر درباره مهمترین چالش خود در جریان اجرا، اضافه کرد: متأسفانه همزمان با آغاز اجراهای «هملتک»، حنجرهام دچار مشکل شد. با وجود ممنوعیت دو هفتهای برای استفاده از صدا، با مراقبت، درمان و همراهی اعضای گروه تلاش کردم خودم را به اجرا برسانم. خوشبختانه همدلی و همراهی بچههای گروه در این شرایط بسیار کمککننده بود و توانستم این دوره را پشت سر بگذارم.
دهقانی در ارزیابی وضعیت تئاتر مشهد، بیان کرد: مشهد شهری با ظرفیت هنری بسیار بالا و هنرمندان مستعد فراوان است، اما هنوز بستر لازم برای دیدهشدن بسیاری از این استعدادها فراهم نشده است. همچنین به نظر من اگر جامعه تئاتری مشهد بتواند بیشتر از هنرمندان حمایت کند و به هر فرد متناسب با استعداد و شایستگیاش فرصت و بها بدهد، زمینه دیدهشدن استعدادهای بیشتری فراهم خواهد شد و هنرمندان نیز میتوانند به جایگاهی که شایسته آن هستند دست پیدا کنند.
در مجموع، «هملتک» تلاشی برای بازخوانی یک داستان کلاسیک در قالبی ایرانی است، اجرایی که با تکیه بر بازیگران جوان، موسیقی زنده و رفتوآمد میان لحظات تلخ و شیرین، مخاطب را با مفاهیمی چون قدرت، خیانت و جاهطلبی همراه میکند. این نمایش در کنار تجربهای تازه برای گروه اجرایی، بار دیگر بخشی از ظرفیتهای تئاتر مشهد و استعداد هنرمندان جوان این شهر را به نمایش میگذارد، هنرمندانی که برای ادامه مسیر، بیش از هر چیز به فرصت اجرا، حمایت و امکان دیدهشدن نیاز دارند.
انتهای پیام