در عصر انفجار اطلاعات و گسترش شبكههاي اجتماعي، رسانه ديگر صرفا ابزار انتقال خبر نيست، بلكه يكي از مهمترين عناصر شكلدهنده به افكار عمومي، اعتماد اجتماعي و حتي سرمايه اجتماعي كشورهاست. در چنين شرايطي، سخن گفتن از «تقواي رسانه» به معناي توجه جدي به اخلاق، حقيقت، انصاف و مسووليت در توليد و انتشار محتواست. تقواي رسانهاي يعني خبرنگار، مدير رسانه، فعال فضاي مجازي و حتي يك «انسانرسانه» پيش از انتشار هر پيام از خود بپرسد: آيا اين محتوا درست است؟ آيا انتشار آن به جامعه كمك ميكند؟ آيا آبروي انساني را خدشهدار ميكند؟ آيا به افزايش آرامش و انسجام اجتماعي منجر ميشود يا بر اضطراب، اختلاف و بياعتمادي ميافزايد؟ در اين ميان، نخبگان جامعه ميتوانند نقش تعيينكنندهاي در ترويج تقواي رسانهاي داشته باشند. نخبه فقط صاحب دانش و تخصص نيست، بلكه كسي است كه جامعه از او انتظار مرجعيت، عقلانيت و مسووليتپذيري دارد. استاد دانشگاه، روحاني، پزشك، هنرمند، ورزشكار، فعال اجتماعي، مدير، كارآفرين و چهره فرهنگي، هر يك ميتوانند با رفتار و گفتار خود الگوي مواجهه اخلاقي با رسانه باشند. يكي از مهمترين كاركردهاي نخبگان، كمك به ارتقاي سواد رسانهاي جامعه است. جامعهاي كه قدرت تشخيص خبر درست از شايعه، تحليل از تبليغ و واقعيت از روايت جعلي را داشته باشد، كمتر در معرض عمليات رواني و جنگشناختي قرار ميگيرد. نخبگان ميتوانند به جاي برخورد صرفا سلبي با فضاي رسانهاي، با آموزش، تبيين و گفتوگوي اقناعي، مخاطب را براي مواجهه هوشمندانه با اطلاعات آماده كنند. از سوي ديگر، تقواي رسانهاي نبايد به معناي سكوت در برابر خطاها و كاستيها تلقي شود. رسانه متقي، رسانه خاموش نيست، رسانه مسوول است. مطالبهگري، نقد عملكرد مسوولان و بيان مشكلات مردم، زماني در مسير تقواي رسانهاي قرار ميگيرد كه بر پايه واقعيت، انصاف، مستندات و پرهيز از تخريب شخصيتها باشد. نخبگان همچنين ميتوانند در تغيير ادبيات رسانهاي نقشآفرين باشند. جامعه امروز بيش از هر زمان ديگري به گفتوگوي محترمانه، شنيدن صداي مخالف و پرهيز از دوگانهسازيهاي كاذب نياز دارد. اگر نخبگان به جاي دامن زدن به هيجان و قطبيسازي، منطق، گفتوگو و حقيقتجويي را ترويج كنند، رسانه نيز از فضاي واكنشي و هيجاني فاصله گرفته و به سمت مسووليت اجتماعي حركت خواهد كرد. در نهايت، تقواي رسانهاي يك دستورالعمل اداري يا مجموعهاي از بايدها و نبايدها نيست، بلكه يك فرهنگ عمومي است. فرهنگي كه بايد از خانواده و مدرسه آغاز شود، در دانشگاه و حوزه تقويت شود، توسط نخبگان الگوسازي و از سوي رسانهها به جامعه منتقل شود. امروز بيش از آنكه به رسانههاي بيشتر نياز داشته باشيم، به رسانههاي مسوولتر و نخبگان مسووليتپذيرتر نيازمنديم؛ نخبگاني كه بدانند هر كلمه ميتواند اعتماد بسازد يا تخريب كند، اميد بيافريند يا نااميدي ايجاد كند و جامعه را به هم نزديك كند يا در برابر يكديگر قرار دهد. تقواي رسانهاي، در حقيقت تقواي كلمه در برابر جامعه است و نخبگان، مهمترين راويان اين فرهنگند.
دانشآموخته دكتراي علوم سياسي
مديركل روابط عمومي، تشريفات و امور بينالملل استانداري البرز
تقواي رسانه از اخلاق حرفهاي تا مسووليت
محمدباقر فرهند
صاحبخبر -
∎